zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi

DOCX 14 pages 468.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 468.0 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi atabayev abdullaning “kesish nazariyasi va kesuvchi asboblar” fanidan mustaqil ishi mavzu: zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi bajardi: atabayev a qabul qildi: rajabov.i urganch – 2025 mavzu: zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi reja: 1. zamonaviy asbobsozlik materiallarining umumiy tavsifi va qo‘llanish sohasi 2. asbobsozlik materiallarining klassifikatsiyasi: metall, qattiq qotishmalar, keramika, kompozit va qoplamali materiallar 3. asbobsozlik materiallarini tanlash mezonlari: issiqlikka chidamlilik, qattiqlik, aşinishga chidamlilik va iqtisodiy samaradorlik 1. zamonaviy asbobsozlik materiallarining umumiy tavsifi va qo‘llanish sohasi asbobsozlik materiallari mashinasozlikda kesuvchi, o‘lchovchi, shtamplash, presslash, qirqish va shakllantirish jarayonlarida qo‘llaniladigan asboblarni tayyorlash uchun ishlatiladigan maxsus materiallar hisoblanadi. bunday materiallar oddiy konstruksion materiallardan farqli ravishda yuqori qattiqlik, aşinishga (ishqalanishda yeyilish) chidamlilik, issiqlikka chidamlilik, qizigan holatda ham o‘z shaklini saqlab qolish, kesish qobiliyatining barqarorligi kabi murakkab talablarni qanoatlantirishi kerak. chunki metallga ishlov berish jarayonida …

2 / 14

yuqori ishlab chiqarish unumdorligi ham talab qilinadi. bu esa, birinchidan, kesish tezligini oshirish, ikkinchidan, asbobning yeyilishga chidamliligini ko‘paytirish orqali ta’minlanadi. asbobsozlik materiallarining qo‘llanilish sohasi juda keng va ular quyidagi asosiy guruhlarda qo‘llaniladi: 1. kesuvchi asboblar — tokarlik keskichlari, frezalar, sverlo, razvyortka, metchiklar, parmalar, reamerlar. 2. shakl beruvchi va bosim ostida ishlovchi asboblar — shtamplar, press qoliplar, kesish pichoqlari. 3. o‘lchov va nazorat asboblari — kalibrlar, mikrometrlar, indikatorlar, shtangensirkullar. 4. kesuvchi qirrali maxsus sanoat pichoqlari — yog‘ochga ishlov berish pichoqlari, qog‘oz kesish kardanlari, plastmassa shakllantirish pichoqlari. asbob materiallariga qo‘yiladigan talablar ko‘p omilli bo‘lib, ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: · yuqori qattiqlik — material kesiluvchi buyumdan ancha qattiq bo‘lishi kerak. · issiqlikka chidamlilik (qizish qattiqligi) — yuqori haroratda qattiqlikni yo‘qotmaslik. · aşinishga chidamlilik — ishqalanish davomida asta-sekin yeyilishni sekinlashtirish. · kimyoviy barqarorlik — ishlov berilayotgan material bilan reaksiyaga kirishmaslik. · zarbaga chidamlilik va qovushqoqlik — qirra sinmasligi uchun yetarli mustahkamlik. zamonaviy texnologiyalar …

3 / 14

t bog‘lovchisidan iborat bo‘lib, ular 1000°c dan yuqori haroratda ham qattiqlikni saqlay oladi va yuqori aşinishga chidamli bo‘ladi. shuning uchun bu materiallar frezalash, burg‘ulash, tokarlik ishlovida texnologik imkoniyatlarni sezilarli oshirdi. yana bir muhim qadam — keramika asosidagi kesuvchi asboblarning paydo bo‘lishidir. aluminiy oksidi (al₂o₃) yoki silitsiy nitridi (si₃n₄) asosidagi keramik asboblar juda qattiq bo‘lib, issiqlikka bardoshli, lekin mo‘rtlik yuqori. shu sababli ular uzluksiz kesishda, masalan, po‘lat valiklarni toza ishlov berishda juda samarali. hozirgi kunda eng zamonaviy va eng samarali asbobsozlik materiallari sifatida superqattiq materiallar e’tirof etiladi, ularga: · sun’iy olmos (pcd — polikristall olmos) · kubik bor nitridi (cbn) kiradi. bu materiallar aşinishga juda sekin beriladi, yuqori aniqlikda silliqlangan sirt beradi va kesish tezligini keskin oshiradi. ular ayniqsa qattiq po‘latlarga, quyma temirlarga, kompozitlarga ishlov berishda qo‘llaniladi. zamonaviy sanoatda qoplamali asboblar ham keng tarqalgan: titanni nitridlash (tin), titanni karbonitridlash (ticn), aluminiy titanni nitridlash (altin) kabi qoplamalar asbobning xizmat muddatini 2–6 barobar …

4 / 14

elgilaydi. asbobsozlik materiallari ko‘plab turlarga ega bo‘lib, ular tarkibiy tuzilishi, mexanik xususiyatlari, ishlab chiqarish sharoitlari, mexanik yuklarga bardoshliligi va kesish sharoitlariga mosligi bo‘yicha farqlanadi. bu turdagi materiallarni keng ko‘lamda ishlov berish texnologiyasi talablariga moslashtirish maqsadida ularni sistemali tarzda klassifikatsiya qilish zarur bo‘ladi. asbob materiali kesilayotgan materialdan ancha qattiq, aşinishga chidamli, yuqori haroratda shaklini saqlay olishi va ish paytida kimyoviy barqarorlikni yo‘qotmasligi talab etiladi. shu sababli tarixiy taraqqiyot davomida asbobsozlik materiallari asta-sekin oddiy metallardan yuqori qattiqlikdagi kompozit va superqattiq materiallargacha takomillashib borgan. metall asbobsozlik materiallari guruhida avvalo uglerodli asbob po‘latlari turadi. bu materiallar dastlab eng ko‘p qo‘llanilgan bo‘lib, ular bilan qaychi, arra, pichoq, qo‘lda ishlatiladigan tokarlik keskichlari va boshqa kichik kesish vositalari tayyorlangan. biroq uglerodli po‘latlar qizigan paytda qattiqligini yo‘qotib yuboradi, shuning uchun ularning qo‘llanish sohasi cheklangan. keyinchalik legirlangan asbob po‘latlari paydo bo‘ldi. bu po‘latlarga xrom, vanadiy, molibden, volfram kabi elementlar qo‘shilishi natijasida ularning issiqlikka chidamliligi oshirildi va ular 500–600°c gacha …

5 / 14

qattiq qotishmalar, ayniqsa volfram karbidi asosidagi sementlangan karbidlar yaratilishi zamonaviy asbobsozlikda yangi davrni boshlab berdi. qattiq qotishmalar volfram karbidi kristallari asosida tayyorlanib, ularga kobalt bog‘lovchi vazifasida aralashtiriladi. bu materiallar yuqori haroratda ham qattiqligini yo‘qotmaydi, va aşinish jarayoniga juda sekin beriladi. natijada, tokarlash, frezalash va burg‘ulash jarayonlarida kesish tezligi bir necha barobar oshadi, bu esa ishlab chiqarish unumdorligini sezilarli ravishda ko‘paytiradi. karbidli keskich plastinalarining stanok kallaklariga joylanishi ularning almashtirilishini osonlashtiradi, bu esa ishlab chiqarish jarayonini uzluksiz va tezkor qiladi. yana bir muhim sinf – bu keramika asboblaridir. keramika asboblari metallga nisbatan juda qattiq bo‘lib, yuqori haroratga chidamli va kimyoviy jihatdan inertdir. ularning asosiy materiali aluminiy oksidi yoki silitsiy nitrididir. keramika asboblari bilan metallga ishlov berishda kesish jarayonida issiqlikning katta qismi kesilayotgan buyumga o‘tadi, asbobning o‘zi esa qizib ketmaydi. biroq keramika tabiatiga ko‘ra mo‘rt bo‘lganligi sababli, ularni faqat uzluksiz kesishda qo‘llash mumkin. agar kesishda zarba, notekis uzatma yoki tebranish bo‘lsa, keramika keskich …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi atabayev abdullaning “kesish nazariyasi va kesuvchi asboblar” fanidan mustaqil ishi mavzu: zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi bajardi: atabayev a qabul qildi: rajabov.i urganch – 2025 mavzu: zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi reja: 1. zamonaviy asbobsozlik materiallarining umumiy tavsifi va qo‘llanish sohasi 2. asbobsozlik materiallarining klassifikatsiyasi: metall, qattiq qotishmalar, keramika, kompozit va qoplamali materiallar 3. asbobsozlik materiallarini tanlash mezonlari: issiqlikka chidamlilik, qattiqlik, aşinishga chidamlilik va iqtisodiy samaradorlik 1. zamonavi...

This file contains 14 pages in DOCX format (468.0 KB). To download "zamonaviy asbobsozlik materiallari, qo‘llanilish miqyosi va klassifikatsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: zamonaviy asbobsozlik materiall… DOCX 14 pages Free download Telegram