xalqali chuvalchanglar( annilides) tipi kam tuklilar sinifi

DOCX 13 pages 381.4 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 381.4 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: xalqali chuvalchanglar( annilides) tipi kam tuklilar sinifi reja: kirish asosiy qism 1. xalqali chuvalchanglar( annilides) tipiga umumiy tarif 2. xalqali chuvalchanglar( annilides) tipining tashqi tuzilishi 3. kam tuklilar sinifi xulosa kirish xalqali chuvalchanglar tipi — bu yer yuzida keng tarqalgan, tuproq unumdorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutuvchi umurtqasiz hayvonlar guruhidir. ular tanasining xalqasimon bo‘linmalarga ega bo‘lishi bilan boshqa chuvalchanglardan farq qiladi. xalqali chuvalchanglarning eng muhim sinflaridan biri bu kam tuklilar (oligochaeta) sinfidir. ushbu sinf vakillari, jumladan, yer chuvalchanglari (lumbricus terrestris) ekologik jihatdan nihoyatda ahamiyatlidir. kam tuklilar odatda nam tuproqlarda, o‘simlik ildizlari orasida, ayrim turlari esa suv muhitida yashaydi. ularning tanasi uzun, silindrsimon shaklda bo‘lib, bo‘linmalari (segmentlari) soni bir necha o‘ndan bir necha yuzgacha yetadi. har bir bo‘limda oz miqdorda tukchalar joylashgan bo‘lib, ular hayvonning harakatlanishiga yordam beradi. xalqali chuvalchanglarning bu sinfi tuproqdagi chirindi va organik qoldiqlarni hazm qilib, ularni o‘simliklar oson o‘zlashtira oladigan moddalarga aylantiradi. shuning uchun kam tuklilar ekologik …

2 / 13

rapodiylar bo’ladi. tuproq halqalilarda parapodiylar o’rnida qillar saqlanib qolgan. teri-muskul haltasi kutikula, bir qavat epiteliy, halqa va bo’ylama muskullar, ichki epiteliy- endoteliydan iborat. tana bo’shlig’i selom deyiladi. j.urchinov tomonidan yozilgan “zoologiya” nomli kitobida halqali chuvalchanglar tipi haqida quyidagi asosiy ma’lumotlar keltirilgan. bu tip 9 mingtagacha turni o’z ichiga oladi. ularning uzunligi millimetrdan to 3 metrgacha bo’ladi. tanasi boshidan dumiga tomon segmentlarga ajralgan. teri-muskul haltasi yaxshi rivojlangan. halqali chuvalchanglarda ikkilamchi tana bo’shliq rivojlangan. bularda yopiq qon aylanish sistemasi rivojlangan bo’lib, ularning yuragi yo’q. bu tip chuvalchanglarning qoni rangsiz, yashil va qizil bo’ladi. bularning nerv sistemasi bir juft bosh miya va qorin nerv zanjiridan iborat. bundan bir necha yil keyin o.mavlonov, sh.xurramov, x. eshovalar yozgan “umurtqasizlar zoologiyasi” nomli kitobda halqalilarga batafsil ma’lumotlar keltirilgan. ularning gavdasi bosh, bo’g’imlarga bo’lingan tana va keyingi anal bo’limlardan iborat. og’iz teshigi prostomiumning qorin tomonida joylashgan. hazm qilish sistemasi yaxshi rivojlangan. qon aylanish sistemasi odatda tutash, yaxshi rivojlangan. …

3 / 13

g’ir chuvalchanggi xo’jalikda ham katta ahamiyatga ega. u tuproqqa havo kirishini ta’minlab, unumdor tuproq hosil qiladi. demak halqali chuvalchanglar boshqa umurtqasiz hayvonlarga qaraganda birmuncha ixtisoslashgan. chunki ularda dastlabki yurak tushunchasi hamda yopiq qon aylanish sistemasi shakllana boshlagan. xulosa qilib aytganda halqali chuvalchanglar yer yuzida keng tarqalgan va ularning ahamiyati katta 2. xalqali chuvalchanglar( annilides) tipining tashqi tuzilishi tashqi tuzilishi: tanasi choʻziq, silindrsimon yoki biroz yassilashgan. 5 dan 800 gacha halqalar, yaʼni segmentlardan iborat. oldingi ogʻizoldi boʻlimi – prostomium va oxirgi anal boʻlimi pigidium boshqa tana boʻlimlaridan farq qilib, tananing metamerlashmagan (halqalarga boʻlinmagan) qismi hisoblanadi. erkin yashovchi tuban tuzilgan vakillarda tana halqalari bir xilida tuzilgan va uni gononom boʻladi. o‘troq hayot kechiradigan halqalilarning tanasining turli qismlari har xil sharoitda bo‘lishi tufayli halqalarning kattaligi va tuzilishi ham har xil bo‘ladi. chunonchi, o‘troq ko‘pchilik turlar tanasining oldingi qismida naydan chiqib turadigan juda ko‘p so‘mtalar bor; tananing keyingi nay ichidagi qismida esa so‘mtalar rivojlanmagan. …

4 / 13

aning ikki yonida har bir bo‘g‘inda bir juftdan joylashgan. har bir parapodiyaviy bo‘lak bilan tishli halqa bilan ustki bo‘laklardan iborat (79-rasm). ustki bo‘laklarining orqa shoxi neopodiya, oldingi shoxi nepropodiya deyiladi. orqa va oldingi shoxlar orasida maxsus setalar maydoni joylashadi. har bir shoxda bir tutam setalar joylashgan. qillar chitindan va elastik tuzilishga ega bo‘lib, parapodiyalarni sathining chetki qismida joylashgan. qillarning bir joyda joylashishi bo‘lib, tayanish vazifasini bajaradi. parapodiyalar oldindan orqaga silkinganda quillar substratga tegib, hayvonni oldinga suradi. parapodiyalar erkin yashovchi ko‘pchiliklarda yaxshi rivojlangan, o‘troq yashovchilarda esa qisqargan reduksiya darajasida. tananing keyingi qismida esa parapodiyaga endor qismlari reduksiya uchragan; ularning quillari chuvalchang tanasining bevosita o‘rta chizig‘iga o‘xshab ko‘rinadi. 3. kam tuklilar sinifi kamtukli halqalilar (oligo chaeta) — halqali chuvalchanglar sinfi. uz. bir mm ning bir necha ulushidan 2,5 m gacha. halqalari soni 5—7 dan 600 gacha. parapodiy va paypaslagichlari yoʻq. tuklari koʻp tuklilarga nisbatan kam sonli (nomi shundan olingan), 2 toʻpdan tanasining …

5 / 13

oʻlishiga taʼsir koʻrsatadi; tuproq strukturasini yaxshilab, uningunumorligini oshiradi. suv k. h. baʼzan bentosning asosiy qismini tashkil etadi; ifloslangan suv havzalarining tozalanishiga yordam beradi; baliqlar uchun oziq boʻladi. umumiy ma’lumot: kam tuklilar — xalqali chuvalchanglar tipiga (annelida) mansub sinf bo‘lib, ularning tanasi ko‘p bo‘g‘inli, har bir bo‘g‘inida oz sonli (odatda 4 juftgacha) mayda tukchalar — setalar joylashgan. shu sababli ularga “kam tuklilar” deb ataladi. ushbu sinf vakillari asosan quruqlikda, chuchuk suv havzalari va nam yerlarda yashaydi. eng mashhur vakili — yer chuvalchangi (lumbricus terrestris) hisoblanadi. tashqi tuzilishi: kam tuklilarning tanasi bo‘g‘inlarga bo‘lingan bo‘lib, har bir bo‘g‘in o‘xshash tuzilishga ega. tana uzunligi bir necha millimetrdan 30 sm gacha bo‘lishi mumkin. tananing oldingi qismida og‘iz joylashgan, orqa qismida esa anal teshigi mavjud. tana silliq, shilimshiq modda bilan qoplangan, bu ularga tuproq ichida harakatlanish va tanani nam saqlash imkonini beradi. ichki tuzilishi: kam tuklilarning ichki tuzilishi murakkab. ular ko‘p organ tizimlariga ega: hazm qilish …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalqali chuvalchanglar( annilides) tipi kam tuklilar sinifi"

mavzu: xalqali chuvalchanglar( annilides) tipi kam tuklilar sinifi reja: kirish asosiy qism 1. xalqali chuvalchanglar( annilides) tipiga umumiy tarif 2. xalqali chuvalchanglar( annilides) tipining tashqi tuzilishi 3. kam tuklilar sinifi xulosa kirish xalqali chuvalchanglar tipi — bu yer yuzida keng tarqalgan, tuproq unumdorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutuvchi umurtqasiz hayvonlar guruhidir. ular tanasining xalqasimon bo‘linmalarga ega bo‘lishi bilan boshqa chuvalchanglardan farq qiladi. xalqali chuvalchanglarning eng muhim sinflaridan biri bu kam tuklilar (oligochaeta) sinfidir. ushbu sinf vakillari, jumladan, yer chuvalchanglari (lumbricus terrestris) ekologik jihatdan nihoyatda ahamiyatlidir. kam tuklilar odatda nam tuproqlarda, o‘simlik ildizlari orasida, ayrim turlari esa suv muhit...

This file contains 13 pages in DOCX format (381.4 KB). To download "xalqali chuvalchanglar( annilides) tipi kam tuklilar sinifi", click the Telegram button on the left.

Tags: xalqali chuvalchanglar( annilid… DOCX 13 pages Free download Telegram

xalqali chuvalchanglar( annilides) tipi kam tuklilar sinifi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "xalqali chuvalchanglar( annilides) tipi kam tuklilar sinifi"

Similar files