kriptografiyaning asosiy tushunchalari

PPTX 38 pages 919.9 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 919.9 KB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

microsoft powerpoint - 2 - ma'ruza kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi kriptografiya bu – zo'ravonliksiz harakatning yuqori ko'rinishidir. — julian assanj (wikileaks asoschisi) to'g'ridan-to'g'ri @dars_ishlanma_yangi kriptografiyaning asosiy tushunchalari kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) kriptologiya - “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati; kriptografiya shug'ullanadi; kriptotahlil shug'ullanadi; – “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan – “maxfiy kodlar”ni buzish bilan kripto – yuqoridagi tushunchalarga (hattoki bundanda ortig'iga) sinonim bo'lib, kontekst ma'nosiga ko'ra farqlanadi. kriptografiyaning asosiy tushunchalari shifr yoki kriptotizim ma'lumotni shifrlash uchun foydalaniladi. haqiqiy shifrlanmagan ma'lumot ochiq matn deb atalib, shifrlashning natijasi shifrmatn deb ataladi. haqiqiy ma'lumotni qayta tiklash uchun shifrmatnni deshifrlash zarur bo'ladi. kalit kriptotizimni shifrlash va deshifrlash uchun sozlashda foydalaniladi. kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) kriptografiyaning asosiy tushunchalari kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) shifrlash va deshifrlash masalalariga tegishli bo'lgan, ma'lum bir alfavitda tuzilgan ma'lumotlar matnlarni tashkil etadi. alfavit - axborotni ifodalash uchun foydalaniladigan chekli sondagi belgilar to'plami. misollar sifatida: o'ttiz oltita belgidan (harfdan) iborat o'zbek tili alfaviti; …

2 / 38

frlash uchun turlicha kalitlardan foydalaniladi. turli kalitlardan foydalanilgani bois, shifrlash kalitini oshkor qilsa bo'ladi va shuni uchun ochiq kalitni kriptotizim deb ataladi. ochiq kalitini kriptotizimlarda shifrlash kalitini ochiq kaliti deb atalsa, deshifrlash kalitini shaxsiy kalit deb ataladi. simmetrik kalitli kriptotizimlarda esa kalit - simmetrik kalit deb ataladi. kerkxofs printsipi kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) ideal shifrlar uchun kalitsiz shifrmatndan matnni tiklashning imkoni bo'lmasligi zarur. – bu shart, hattoki hujumchilar uchun ham o'rinli. ochiq hujumchi algoritm (shifrlash algoritmi) haqida barcha ma'lumotlarni bilgan taqdirda ham kalitsiz ochiq matnni tiklashning imkoni bo'lmasligi zarur. – ushbu qo'yilgan maqsad, amalda bundan farqdi bo'lishi mumkin. kriptografiyaning fundamental nazariyasiga ko'ra kriptotizimning ichki ishlash printsipi hujumchiga to'liq oshkor bo'lishi zarur. hujumchiga faqat kriptotizimda foydalanilgan kalit noma'lum bo'lishi zarur. bu ta'limot kerkxofs printsipi deb ataladi. kodlash va shifrlash orasidagi farq kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) aksariyat hollarda foydalanuvchilar ma'lumotni shifrlash va kodlash tushunchalarini bir xil deb tushuniladi. – aslida esa ular ikki turlicha …

3 / 38

hifrlash kalitiga ega bo'lmagan) uchun cheklangan bo'ladi. kriptografiya va steganografiya kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) stenanografiya – bu maxfiy xabarni soxta xabar ichiga berkitish orqali aloqani yashirish hisoblanadi. boshqa so'z bilan aytganda steganografiyaning asosiy g'oyasi – bu maxfiy ma'lumotlarning mavjudligi haqidagi shubhani oldini olish hisoblanadi. kriptografiyada esa jo'natuvchi faqat ochiq matn ko'rinishidagi xabar yuborishi mumkin, bunda u xabarni ochiq tarmoq (masalan, internet) orqali uzatishdan oldin shifrlangan matnga o'zgartiradi. ushbu shifrlangan xabar qabul qiluvchiga kelganida esa yana oddiy matn ko'rinishiga qaytariladi. umumiy holda ma'lumotni shifrlashdan asosiy maqsad (simmetrik yoki ochiq kalitli kriptografik tizimlar asosida farqi yo'q) – ma'lumotni maxfiyligini qolganlardan sir tutishdir. kriptografiya va steganografiya kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) kriptografiyaning asosiy bo'limlari kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) simmetrik kalitli kriptografiya. ma'lumotni shifrlashda va deshifrlashda yagona kalitdan (simmetrik kalitdan) foydalaniladi. shuning uchun ham simmetrik kalitli kriptotizimlarni – bir kalitli kriptotizimlar ham deb yuritiladi. bundan kelib chiqadiki, simmetrik kalitli shifrlash algoritmlaridan foydalanish uchun har ikkala tomonda bir xil …

4 / 38

viy xesh funktsiyalarga md5, sha1, sha256, o‘z dst 1106:2009 larni misol keltirish mumkin. quyida “ℎ𝑒𝑙𝑙𝑜” xabarini turli xesh funktsiyalardagi qiymatlari keltirilgan: 𝑀𝐷5 ℎ𝑒𝑙𝑙𝑜 = 5𝑑41402𝑎𝑏𝑐4𝑏2𝑎76𝑏9719𝑑911017𝑐592 𝑆𝐻𝐴1 ℎ𝑒𝑙𝑙𝑜 = 𝑎𝑎𝑓4𝑐61𝑑𝑑𝑐𝑐5𝑒8𝑎2𝑑𝑎𝑏𝑒𝑑𝑒0𝑓3𝑏482𝑐𝑑9𝑎𝑒𝑎9434𝑑 𝑆𝐻𝐴256 ℎ𝑒𝑙𝑙𝑜 = 2𝑐𝑓24𝑑𝑏𝑎5𝑓𝑏0𝑎30𝑒26𝑒83𝑏2𝑎𝑐5𝑏9𝑒29𝑒1𝑏161𝑒5𝑐1𝑓𝑎7425𝑒7304336 2938𝑏9824 kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) kriptografiyaning asosiy bo'limlari kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) 3. xesh funktsiyalar xesh funktsiya quyidagi xususiyatlarga ega: bir xil kirish har doim bir xil chiqishni (xesh qiymat deb ataladi) taqdim etadi. bir qancha turli kirishlar bir xil chiqishni taqdim etmaydi. chiqish qiymatdan kiruvchi qiymatni hosil qilishning imkoniyati mavjud emas (bir tomonlamalik). kirish qiymatini o'zgarishi chiqishdagi qiymatni ham o'zgarishiga olib keladi. odatda xesh funktsiyalar kirishda ma'lumotdan tashqari xech qanday qiymatni talab etmagani bois, kalitsiz kriptografik funktsiyalar deb ham ataladi. xesh funktsiya asosida ma'lumot butunligini tekshirish bunga asosan yuboruvchi xabarning xesh qiymatini hisoblaydi va uni qabul qiluvchiga xabar bilan birgalikda yuboradi. qabul qiluvchi dastlab xabarning xesh qiymatini hisoblaydi va qabul qilingan xesh qiymat bilan solishtiradi. agar har ikkala …

5 / 38

d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z a b c sodda ko'rinishda olingan o'rniga qo'yish akslantirishi asosida shifrlash uchun olingan matn quyida keltirilgan. ushbu sodda shifrlash usuli tsezar nomi bilan mashhur. masalan, agar ochiq matn “hello” ga teng bo'lsa, unga mos holda shifrmatn “khoor” ga teng bo'ladi. mazkur holda shifrmatn alifbosi ochiq matn alifbosidan 3 ga surish natijasida hosil qilingan va shuning uchun shifrlash kalitini 3 ga teng deb qarash mumkin. o'rniga qo'yish akslantirishi kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) o'rniga qo'yish akslantirishida ochiq matndagi belgilar shifrmatnda bo'lmasligi mumkin. biroq, ochiq matndagi belgilarning takrorlanish chastotasi shifrmatndagi belgilarda ham bir xil bo'ladi (ko'p alifboli o'rniga qo'yish usullari bundan mustasno). masalan, yuqoridagi misolda ochiqmatndagi “l” harfining takrorlanish chastotasi 2 ga teng. uning o'rniga qo'yilgan shifrmatndagi “o” harfining ham takrorlanish chastotasi 2 ga teng. bu holat ochiqmatndagi qolgan belgilar uchun …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kriptografiyaning asosiy tushunchalari"

microsoft powerpoint - 2 - ma'ruza kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi kriptografiya bu – zo'ravonliksiz harakatning yuqori ko'rinishidir. — julian assanj (wikileaks asoschisi) to'g'ridan-to'g'ri @dars_ishlanma_yangi kriptografiyaning asosiy tushunchalari kiberxavfsizlik asoslari (csf1316) kriptologiya - “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati; kriptografiya shug'ullanadi; kriptotahlil shug'ullanadi; – “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan – “maxfiy kodlar”ni buzish bilan kripto – yuqoridagi tushunchalarga (hattoki bundanda ortig'iga) sinonim bo'lib, kontekst ma'nosiga ko'ra farqlanadi. kriptografiyaning asosiy tushunchalari shifr yoki kriptotizim ma'lumotni shifrlash uchun foydalaniladi. haqiqiy shifrlanmagan ma'lumot ochiq matn deb atalib, shifrlashning natijasi shifr...

This file contains 38 pages in PPTX format (919.9 KB). To download "kriptografiyaning asosiy tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: kriptografiyaning asosiy tushun… PPTX 38 pages Free download Telegram