atom va atom yadrosi fizikasi

PPTX 46 pages 5.0 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.0 MB

File type PPTX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

45 atom va atom yadrosi fizikasi k.p.abdurahmanov, v.s.xamidov, m.f.raxmatullaeva 15 – ma’ruza fizika kafedrasi a 2019 1 2 ma’ruza rejasi atom tuzilishi. atom yadrosining tuzilishi. yadronong zaryadi, o‘lchami va massasi. nuklonlarning o‘zaro ta’siri. defekt massasi, bog‘lanish energiyasi. yadroviy kuchlar. yadroning parchalanish reaksiyasi va sintezi. radioaktivlik.  va - nurlanishlar. 3 tomsonning atom modeli «magizli keks» (1903y) atom, radiusi taxminan 10–10 m bo'lgan sharsimon shakldagi elektr neytral tizimni tasavvur etadi. atomning musbat zaryadi shar hajmi bo'yicha bir tekis taqsimlangan, manfiy zaryadlar esa musbat zaryadlar oraligida joylashgan bo'ladi. 4 rezerford tajribasi k qo'rg'oshin konteyneri ichiga o'rnatilgan radiaktiv manbadan α – zarrachalar f yupqa metall qog'oz (folga)ga yo'naltirilgan. sochilgan zarrachalar, katta tezlikdagi zaryadlangan zarrachalar urilishida yoritiladigan, sulfid kadmiy kristall qatlami bilan qoplangan e ekranga kelib tushadi. ekrandagi yorug'lik chaqnashi m mikroskop orqali ko'z bilan kuzatilgan. rezerford tajribasida, α - zarrachalar sochilishini kuzatish, zarrachalar dastasining boshlang'ich yo'nalishiga nisbatan φ har xil burchak ostida o'tkazish …

2 / 46

anadi. belgilanishi zaryadi e = +1,60217733·10–19 kl massasi mp = 1,67262·10–27 kg mp = 1,007276 a. e. m. mp =938,272331 mev spini s=1/2 magnit momenti — yadro magnetoni deb ataladigan magnit momenti birligidir. 9 neytron – bu elektr neytral bo'lgan elementar zarrachadir belgilanishi zaryadi 0 massasi mn = 1,67493·10–27 kg mn = 1,008665 a. e. m. mn =939,56563 mev spini s=1/2 magnit momenti 10 ximiyaviy elementlar yadrolari x - ximiyaviy simvol bilan belgilanadi. z – atom yadrosi tarkibiga kiruvchi protonlar soni – zaryad soni yoki atomning tartib raqami deb ataladi (mendeleev davriy jadvalida elementlarning tartib raqami). yadro zaryadi ze ga teng, bu erda e – elementar zaryad. n – neytronlar soni. a – nuklonlarning umumiy soni (ya'ni protonlar va neytronlar) - massa soni deb ataladi a = z + n. 11 izotop deb ximiyaviy elementning n neytronlar soni bilan farq qiladigan yadrosiga aytiladi. izotoplar – z zaryad soni bilan farq …

3 / 46

i kelgan bog'lanish energiyasidir. modda solishtirma bog'lanish energiyasi deyteriy 1,1 mev/nuklon geliy 7,1 mev/nuklon temir 8,7 mev/nuklon uran 7,6 mev/nuklon. 16 solishtirma bog'lanish energiyasining a massa soniga bog'lanish chizmasi energetik nuqtai nazardan mendeleev jadvalining o'rta qismidagi elementlarning yadrosi eng mustahkam hisoblanadi. og'ir elementlarga o'tishda solishtirma bog'lanish energiyasining kamayishi protonlarning kulon itarish energiyasining oshishi bilan bog'liqdir. og'ir yadrolarda nuklonlar orasidagi bog'lanish susayadi, yadro esa kuchsizroq xarakterga ega bo'ladi. 17 mustahkam yadrolardagi proton va neytronlar soni barqaror engil yadrolar misolida kulon o'zaro ta'siri sezilarli emas, proton va neytronlarning soni va zaryadlari bir xil bo'ladi. og'ir yadrolar ko'p protonlarga ega bo'lgani uchun, protonlarning o'zaro kulon itarish ta'siri ortaboradi va ularning barqarorligi uchun qo'shimcha neytronlar zarur bo'ladi. 18 yadro kuchlari yadroda nuklonlarni ushlab turuvchi kuchlar yadro kuchlari deb ataladi. o'zaro ta'sir turlari 19 yadro kuchlarining xususiyatlari 1. yadro kuchlari kichik masofada (taxminan 10-15 m) ta'sir qiluvchi kuchlardir. 2. yadro kuchlari zaryadga bog'liq bo'lmagan kuchlardir. …

4 / 46

23 radiy yadrosining alfa zarrachalarga parchalanishi. radiy yadrosi alfa zarra chiqarganda 4 ta nuklon yo'qotib radioaktiv radonga o'tadi. 24 α – parchalanish natijasida element davriy tizimning boshlanishi tomon ikkita katakchaga siljiydi. alfa - parchalanish 25 beta - parchalanish β – parchalanish natijasida element davriy tizimning oxiri tomon bitta katakka siljiydi. 26 neytron parchalanishi protonni neytronga aylanish reaktsiyasi - elektronli neytrino – neytron parchalanishida ajralib chiqadigan zarracha. - elektronli antineytrino - pozitron – elektronning antizarrachasi 27 gamma - parchalanish yadrolarning α - va β – parchalanishiga nisbatan γ – parchalanishda yadroning ichki tuzilishi o'zgarishiga bog'liq bo'lmaydi, zaryad yoki massa sonlari o'zgarishi sodir bo'lmaydi. α - va β – parchalanishlarda xosil bo'lgan yangi yadro qandaydir qo'zg'atilgan holatda bo'lib, ortiqcha energiyaga ega bo'ladi. yadroning qo'zg'atilgan holatdan asosiy holatga o'tishi, energiyalari bir necha mev bo'lgan bitta yoki bir nechta γ-kvantlarni chiqarish bilan sodir bo'ladi. 28 radioaktiv parchalanish qonuni berilgan t vaqt momentigacha parchalanmagan yadrolar …

5 / 46

o'ladigan, atom yadrosini boshqa yadro yoki elementar zarracha bilan o'zaro ta'siridir. x va y - boshlang'ich va oxirgi yadrolar, a va b — yadro reaktsiyasida bombardirovka qiluvchi va nurlanuvchi zarrachalar. yadro reaktsiyalari 31 yadro reaktsiyasida ajraladigan energiya yadro reaktsiyasida ajraladigan energiya quyidagiga teng: q = (ma + mb – mc – md)c2 = δmc2 ma va mb – boshlang'ich maxsulotlarning massalari, mc va md – reaktsiyaning natijaviy maxsulotlari massalari. yadro reaktsiyalarida energiya chiqishi quyidagicha kechadi - ekzotermik(q > 0) yoki energiya yutilishi – endotermik (q < 0). 32 zanjirli yadro reaktsiyasi qandaydir aniq reaktsiya, keyinchalik xuddi shunday reaktsiyani keltirib chiqarish jarayoni zanjirli yadro reaktsiyasi deb ataladi. zanjirli reaktsiyani amalga oshirishda ajralib chiqayotgan moddaning minimal massasi kritik massa deb ataladi. zanjirli yadro reaktsiyasini sodir bo'lish shartlari 1)yadro reaktsiyasini sodir bo'lishi uchun neytron tezliklari etarli bo'lishi kerak. 2) neytronlarni yutadigan kirishma atomlari yo'q bo'lishi kerak. 3) zanjirli reaktsiyani amalga oshirish uchun kritik …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atom va atom yadrosi fizikasi"

45 atom va atom yadrosi fizikasi k.p.abdurahmanov, v.s.xamidov, m.f.raxmatullaeva 15 – ma’ruza fizika kafedrasi a 2019 1 2 ma’ruza rejasi atom tuzilishi. atom yadrosining tuzilishi. yadronong zaryadi, o‘lchami va massasi. nuklonlarning o‘zaro ta’siri. defekt massasi, bog‘lanish energiyasi. yadroviy kuchlar. yadroning parchalanish reaksiyasi va sintezi. radioaktivlik.  va - nurlanishlar. 3 tomsonning atom modeli «magizli keks» (1903y) atom, radiusi taxminan 10–10 m bo'lgan sharsimon shakldagi elektr neytral tizimni tasavvur etadi. atomning musbat zaryadi shar hajmi bo'yicha bir tekis taqsimlangan, manfiy zaryadlar esa musbat zaryadlar oraligida joylashgan bo'ladi. 4 rezerford tajribasi k qo'rg'oshin konteyneri ichiga o'rnatilgan radiaktiv manbadan α – zarrachalar f yupqa metall qog'oz...

This file contains 46 pages in PPTX format (5.0 MB). To download "atom va atom yadrosi fizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: atom va atom yadrosi fizikasi PPTX 46 pages Free download Telegram