shaxs kamolotining axloqiy va estetik xususiyatlari

DOC 114.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1665046981.doc shaxs kamolotining axloqiy va estetik xususiyatlari axloqiy fazilat va xulqiy go’zallik muomala madaniyatining muhim omili sifatida ma’lumki, eiig qadimgi zamonlarda inson mohiyatini anglashga intilish haqidagi ilk tasawurlar kosmologik yondashuv bilan bog’liq holda rivojlangan. keyinchalik yuzaga kelgan antropologik ta’limotlar insonni o’rganish uchun e’tiborni awalo, uning o’ziga, amaliy xatti-harakatiga, axloqiyligiga qaratdi. natijada fanda insonni biologik, fiziologik hamda ijtimoiy mohiyat sifatida o’rganishga doir nazariyalar, g’oyalar, qarashlar yuzaga keldi. insonning amaliy xatti-harakati, axloqiyligi, nafosatga muno-sabati ayni paytda uning botiniy tuyg’ulariga, qalb kechinmalariga bog’liq. bu kechinmalar, yuqoridagi bo’limlarda qayd etilganidek, fazilatlarva illatlarga bo’linadi. inson mohiyatidagi bu xususiyatlar mavlono jaloliddin rumiy ta’kidlaganidek, «inson gapiruvchi hayvondir. uning xususiyati hayvonlikdan va gapirishdan iborat. hayvonlik unda doimiydir, ayrilmasdir. so’z ham shundoq. inson ko’rinishdan hech narsa demasa ham, ichida hamisha gapiradi. bu hoi go’yo loy qorishgan suv toshqiniga o’xshaydi. toshqinning toza suvi insonning so’zi (nutqi), balchig’i esa hayvonligidir. biroq balchiq unda o’tkinchi bo’lib, vaqt kelib ulardan asar ham qolmaydi. …

hga, haqiqatni o’z ko’zi bilan ko’rishga, aqli bilan mushohada qilishga, uni chin qalbdan ulug’lashga intiladi. axloqshunoslikda inson xatti-harakatlarining ikki qutbi -axloqiylik bilan axloqsizlik holatlari tahlq va tadqiq etiladi. axloqiylik - fazilatlarda, axloqsizlik esa illatlarda namoyon bo’ladi. bu ikki qutb - tushuncha kun-tun, oq qora singari bir-birini inkor va ayni paytda, taqozo etgani holda mavjuddir. fazilat va illat shunday yirik hamda qamrovli atamalarki, ularning har biri o’z ichiga bir necha emas, o’nlab emas, balki yuzlab tushunchalami oladi. shu jihatdan axloqshunoslik barcha falsafiy fanlar ichida tushunchalarning ko’pligi va xilma-xilligi bilan alohida ajralib turadi. insonning botiniy olamiga daxldor bo’lgan go’zallik bevosi-ta axloqiy fazilatlar va axloqiy munosabatlar bilan bog’liq holda namoyon bo’ladi. bundan tashqari, xuiq tushunchasi axloqning tarkibiy qismi sifatida inson kamolotida muhim ahamiyat kasb etadi. shuningdek, mohiyatan axloqqa daxldor bo’lgan bir qator tushunchalar ham inson botiniy go’zalligini mukammallashu-vida yuksak ahamiyatga ega. muhabbat ana shu tushunchalarning ibtidosidir. muhabbat bu-bilishning mahsuli bo’hb, inson bilgan, anglagan …

’mak beradi. ezgulik-ijtimoiy xususiyat kasb etuvchi axloqiy fazilat bo’lib, yuksak axloqiy tamoyillar darajasini belgilaydigan hamda mohiyatan mutlaq ijobiylikka daxldor bo’lgan tushuncha. shuningdek, ezgulik yaxshilik tushunchasiga nisbatan keng qamrovli va undan farqli o’laroq, hech qachon yovuzlikka aylan-maydigan axloqiy hodisadir. bu borada tasawufdagi «mavlaviya» tariqatining asoschisi mavlono jaloliddin rumiyning inson va uning mohiyatiga doir fikriari diqqatga sazovor. rumiy jamiki «yaratiqlar»ni uch qismga bo’ladi. birinchisi - malaklar; ular faqat aql egalaridir. parvardigorga ibodat qilish, unga qul bo’lish va uni doimo zikr qilish ularning tabiatida mavjud. ikkinchisi - hayvonlar; ularda shahvoniylik kuchli bo’lib, ularni yomonlikdan qaytaruvchi aqllari yo’q. uchinchisi - inson. inson yuqoridagi ikki yaratiqlikning xususiyatlarini, ya’ni, aql va shahvatni mujassam qilgan zavolli zot. biroq rumiy insonni malaklardan ham, hayvonlardan ham ustun, deb biladi. chunki insonda ikki yaratiqlikda mavjud bo’lmagan ixtiyor erkinligi bor. aytish lozimki, aynan ana shu ixtiyor erkinligi sabab inson fazilat va illat egasidir. negaki, malaklar aql egalari bo’lsalar-da, o’z xohishlaricha biror-bir …

larga mustaqil baho berishi, ularga nisbatan o’z munosabatini bildirishi hamdir, - deydi. - umuman, axloq ijtimoiy munosabatlar zaminida alohida shaxs sifatida mavjud bo’lgan insonlarning o’z-o’zini idora qilish shakllari va me’yori, o’zaro muloqot va munosabatda ularga xos bo’lgan ma’naviy kamolot darajasining namoyon bo’lishidir. axloq yo’q joyda inson ijtimoiy shaxs sifatida shakllanmaydi. faqat yetuk axloq zaminidagina kishilarda hayotning mazmuni va maqsadi, jamiyat oldidagi burchi va mas’uliyati, baxt, diyonat, yaxshilik va yomonlik, yovuzlik, haqlilik va nohaqlikka nisbatan muayyan munosabat shakllanadi». ana shu jihatdan xuiq tushunchasi axloqning tarkibiy qismi sifatida insonlararo muomala madaniyatining muhim mezonini tashkil eta-di. biroq xulq ikki ko’rinishda namoyon bo’ladi. birinchisi - yaxshi, chiroyli xulqlar. вunga shirinsuxanlik, muloyimlik, halollik. iffat, diyonat, or-nomus, nafsni tiyish, vijdon, shijoat, sabr, ilmlilik, g’ayrat, riyozat, qanoat, sabr, intizom, munislik, haqiqatparvarlik, vatanparvarlik, insonparvarlik, adolatparvarlik va shu singari ijobiy tuyg’ular kiradi. bular o’z navbatida insonda xulq go’zalligini namoyon qiladi va insonni axloqiy jihatdan yuksaltiradi. ikkinchisi - yomon, xunuk …

xshi so’zlarni eshitub va ko’rub hissa olmak, yomon va zararliklarini o’qub, bilub, o’zini tiymak, qo’ldan kelgancha xalq va millat foydasiga tinishmak va bu fano dunyodan yaxshuik otini olub ketmakdadur»l sharq odobida «ulug’lar huzurida sergak bo’ling va o’zingizga loyiq so’z so’zlang» deyilishi bejiz emas. bu umumiy tilni asrash barobarida o’z og’zimiz orasidagi tilni «ehtiyot» bo£lib, o’ylab ishlatish kerak demakdir. chunki so’z insonning daraja va kamolini, ilm va fazlini ko’rsatadigan mezon bo’lib, aql sohiblari kishining dilidagi fikr va niyatini, ilm va quwatini, qadr va qiymatini so’zlagan so’zidan biladilar. zero, so’z insonning qiymati qadar qadrlidir. shirin so’z ilonni inidan chiqarganidek, muloyim so’z vahshiylarni ulfatga aylantiradi. shuning uchun do’stu dushman bilan muomalada ehson yo’lini tutish lozimki, bunda do’stlarning mehru-muhabbati ortadi, dushmanlarning adovati kamayadi. sharq hikmatlari durdonalarida yaxshi xulqning o’nta belgisi alohida ko’rsatib o’tiladi. bular: 1. bo’lar-bo’lmasga odamlar bilan janjallashmaslik. 2. insoflilik. 3. birovning aybini qidirmaslik. 4. biror kishidan noloyiq ish sodir bo’lsa, uni yaxshilik …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "shaxs kamolotining axloqiy va estetik xususiyatlari"

1665046981.doc shaxs kamolotining axloqiy va estetik xususiyatlari axloqiy fazilat va xulqiy go’zallik muomala madaniyatining muhim omili sifatida ma’lumki, eiig qadimgi zamonlarda inson mohiyatini anglashga intilish haqidagi ilk tasawurlar kosmologik yondashuv bilan bog’liq holda rivojlangan. keyinchalik yuzaga kelgan antropologik ta’limotlar insonni o’rganish uchun e’tiborni awalo, uning o’ziga, amaliy xatti-harakatiga, axloqiyligiga qaratdi. natijada fanda insonni biologik, fiziologik hamda ijtimoiy mohiyat sifatida o’rganishga doir nazariyalar, g’oyalar, qarashlar yuzaga keldi. insonning amaliy xatti-harakati, axloqiyligi, nafosatga muno-sabati ayni paytda uning botiniy tuyg’ulariga, qalb kechinmalariga bog’liq. bu kechinmalar, yuqoridagi bo’limlarda qayd etilganidek, fazilatlarva illa...

DOC format, 114.5 KB. To download "shaxs kamolotining axloqiy va estetik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxs kamolotining axloqiy va e… DOC Free download Telegram