fizik o‘zgaruvchan yulduzlar

PPTX 10 pages 64.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 64.8 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

prezentatsiya powerpoint fizik o‘zgaruvchan yulduzlar. pul`satsiyalanuvchi o`zgaruvchan yulduzlar tsefeidlar eruptiv o`zgaruvchan yulduzlar. pulsarlar (neytron yulduzlar). qora o‘ralar haqida tushuncha. fizik o`zgaruvchan yulduzlar ravshanliklarning o`zgarishi, shu yulduzlarning ishida kechadigan fizik jarayonlar hisobiga bo`ladi. fizik o`zgaruvchan yulduzlar, ravshanliklarining o`zgarishi xarakteriga ko`ra, pul`satsiyalanuvchi va eruptiv o`zgaruvchan yulduzlarga bo`linadi. pul`satsiyalanuvchi o`zgaruvchan yulduzlar - ravshanliklarining bir maromda (me`yorda) o`zgarishi bilan xarakterlanadi. bu xildagi o`zgaruvchan yulduzlarning ravshanliklarining o`zgarishi, asosan, ularning sirt qatlamlarining pul`satsiyalanishi hisobiga bo`lgani uchun ham ular shunday nomlanadi. pul`satsiyalanish tufayli bunday yulduzlarning radiuslari ortayotganda, ularning yorqinligi va temperaturasi maksimumga erishadi, aksincha kichrayayotganda (ya`ni yulduz siqilayotganda) esa, yorqinligi va harorati kamayadi. pul`satsiyalanuvchi o`zgaruvchan yulduzlar, davrlarining uzunligi va ravshanliklarining o`zgarish darajasiga ko`ra quyidagi tiplarga bo`linadi: tsefeidlar - ravshanliklarining egriligi alohida shaklga ega bo`lib, ularning asosiy kattaliklaridan hisoblangan yulduz kattaliklarining vaqt bo`yicha o`zgarish davrlari bir necha sutkadan bir necha unlab sutkagacha etadi. ravshanligining egriligi tsefey yulduz turkumi  sining o`zgarishiga uxshashligi uchun ham bunday yulduzlar tsefeidlar deb …

2 / 10

ing ravshanligi shu qadar noto`g`ri o`zgaradiki, natijada hech qanday qonuniyat bilan bu o`zgarishni belgilab bo`lmaydi. aravakashning rw tipidagi ma`lum bir yulduz ravshanligi ba`zan juda tez (1 soatda 1 yulduz kattaligiga) o`zgargani holda, ba`zan juda sekin (1 sutkada 0,1 yulduz kattaligiga) o`zgaradi. umuman bunday yulduzlarda ravshanlikning o`zgarish amplitudasi 0,1 dan 3 yulduz kattaligigacha borishi mumkin. bu xil fizik o`zgaruvchan yulduzlarning ko`pchiligi f spektral sinfidagi yulduzlar bo`lib, faqat ayrimlarigina v sinfidan m sinfigacha uchraydi. egizaklar yulduz turkumidagi u tipidagi eruptiv o`zgaruvchan yulduzlar v va a sinfiga kirib, yorqinliklari nisbatan kam o`zgaradigan yulduzlardir. biroq ba`zan bunday yulduzlarning ravshanligi 1-2 kun ichida 2 dan 6 yulduz kattaligigacha ortadi va bir necha kundan so`ng o`z holatiga qaytadi. kit yulduz turkumidagi uv tipidagi mitti yulduzlar m spektral sinfiga kiruvchi eruptiv o`zgaruvchan yulduzlar bo`lib, ba`zan juda qisqa davrli chaqnashlarni boshidan kechiradi. chaqnash paytida ularning ravshanligi 1 -6 yulduz kattaligigacha o`zgaradi. chaqnash bir necha o`n minutcha davom etgani …

3 / 10

r” so`zi inglizcha “pulsating star”–“pul`satsiyalanuvchi yulduz” so`zidan olingan. pul`sarlarning xarakterli tomonlari, boshqa yulduzlardan farqli holda, doimiy nurlanib turmasdan regulyar impul`sdagi radionurlanish holatida bo`ladi. impul`slari juda tez, bitta impul`sning davomiyligi sekundning mingdan bir ulushidan, maksimum bir necha sekundgacha bo`ladi. har xil pul`sarlarning impul`s tuzilishi va jarayonlari turlicha bo`ladi. jarayon vaqti-vaqti bilan 10-14 sek.gacha o`zgarib turadi. pul`sarlarning ochilish tarixiga nazar tashlasak, birinchi pul`sar psr1919+21 1967 yilda kembridj universiteti fiziklari bell va entoni x`yush tomonidan qayd etilgan. radioastronomiya bo`yicha tadqiqot o`tkazayotgan bell tasodifan galaktika tekisligiga yaqin joyda “o`lik” intensivlik signalini tutdi. signal uzlukli bo`lib, regulyar holda 1,37 sekund intervalda yo`qolib, yana paydo bo`lardi. ingliz astronomlarining professor x`yush boshliq kichik bir guruhi yangi topilgan bu ob`ektni o`rganishlari davomida amerikalik olimlar va dunyoning barcha yirik radioastronomik markazlari tomonidan salkam bir yil davomida 27 ta shu xildagi ob`ekt topildi. ko`plab tadqiqotlar va kuzatuvlar pul`sarlarning signali erning radioaktivlik signalidan bog`liq bo`lmagan, erdan tashqari shaffof tsivilizatsiyadan kelayotgan va …

4 / 10

oshimiz uchun ham o`rinli bo`lib, bu jarayon bir necha milliard yildan keyin sodir etiladi. olimlar 1930 yillardayoq o`ta yangi yulduzning portlash jarayonini nazariy ishlab chiqqan edilar. bu nazariyaga asosan portlash tufayli yulduzning tashqi qobig`i yulduzlararo bo`shliqqa uloqtirilishi paytida, bosim bir necha milliard atmosferaga etishi va bunday bosim ta`sirida yulduz yadrosi juda katta gravitatsion kuch bilan siqilishi qayd qilingan edi. oqibatda, gravitatsiya kuchi ta`sirida yulduz yadrosini tashkil etgan atomlar o`z xususiyatlarini yo`qotib qobiq elektronlari bilan qo`shilib neytronlarga aylanadi. o`ta yangi yulduzning portlashi tufayli uning yadrosi neytron yulduzga aylanib, bunday yulduzlarning diametri 10100 kilometr atrofida bo`ladi. 1969 yili styuart observatoriyasi olimlari qisqichbaqasimon tumanlikdagi np0531 pul`saridan optik impul`slarni qayd qilishdi va o`ta yangi yulduzlarning qoldig`i – neytron yulduzlar – pul`sarlardir degan xulosaga keldilar. neytron yulduzlar juda kichik, o`ta zich osmon jismlaridir. ularning massasi taxminan 1,5 quyosh massasiga, radius markazi esa 10 km ga teng. neytron yulduzlar yulduzlar evolyutsiyasining oxirgi bosqichidir. neytron yulduzlarning tarkibi …

5 / 10

r orasida “o`lik” yulduzlar alohida ahamiyat kasb etadi, chunki ularning ichki tuzilishi odatdagi yulduzlardan alohida farqlanadi. “o`lik” yulduzlar tushunchasiga (kategoriyasiga) oq karliklar, neytron yulduzlar va qora o`ralar kiradi. oq karliklarning ochilishi dastlab to`la jumboq bo`lib, faqat ular katta zichlikka egaligi bilan boshqa yulduzlardan farqlanar edi. birinchi ochilgan oq karlik siriusning jufti, juda yorqin yulduz sirius v hisoblanadi. 1914 yilda astronomlar sirius v ga tegishli ma`lumotlarni tahlil qilib, uning massasini 0,75 – 0,95 quyosh massasiga tengligini, yorqinligi quyosh yorug`ligidan sezilarli darajada pastligi va temperaturasi 8000os ga yaqin, radiusi 18800 km ekanligini aniqlashdi. sirius v ga o`xshash yana bir nechta yulduz ochilgandan keyin astronom artur eddington koinotda bunday yulduzlar ko`p uchraydi va oq karliklar katta zichlikdagi gazlardan tarkib topgan degan xulosaga keldi. 1926 yilda enriko fermi va pol` dirak o`ta katta zichlik sharoitida gaz holatini yozib oluvchi nazariyani ishlab chiqishdi (fermi-dirak taqsimoti). undan foydalanib, astronom fauler oq karliklarning turg`un holatini tushuntirishga muvaffaq …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizik o‘zgaruvchan yulduzlar"

prezentatsiya powerpoint fizik o‘zgaruvchan yulduzlar. pul`satsiyalanuvchi o`zgaruvchan yulduzlar tsefeidlar eruptiv o`zgaruvchan yulduzlar. pulsarlar (neytron yulduzlar). qora o‘ralar haqida tushuncha. fizik o`zgaruvchan yulduzlar ravshanliklarning o`zgarishi, shu yulduzlarning ishida kechadigan fizik jarayonlar hisobiga bo`ladi. fizik o`zgaruvchan yulduzlar, ravshanliklarining o`zgarishi xarakteriga ko`ra, pul`satsiyalanuvchi va eruptiv o`zgaruvchan yulduzlarga bo`linadi. pul`satsiyalanuvchi o`zgaruvchan yulduzlar - ravshanliklarining bir maromda (me`yorda) o`zgarishi bilan xarakterlanadi. bu xildagi o`zgaruvchan yulduzlarning ravshanliklarining o`zgarishi, asosan, ularning sirt qatlamlarining pul`satsiyalanishi hisobiga bo`lgani uchun ham ular shunday nomlanadi. pul`satsiyalanish tufayl...

This file contains 10 pages in PPTX format (64.8 KB). To download "fizik o‘zgaruvchan yulduzlar", click the Telegram button on the left.

Tags: fizik o‘zgaruvchan yulduzlar PPTX 10 pages Free download Telegram