sun’iy materiallarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati

DOCX 6 pages 33.2 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.2 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

1-ma’ruza yuqori molekulyar birikmalar olish uchun xom ashyo manbalari reja: 1.1. sun’iy materiallarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati 1.2. tabiiy, sun’iy va sintetik polimerlar 1.3. tabiiy, sun’iy va sintetik yuqori molekulyar birikmalar olish uchun xom ashyo manbalari 1.4. monomerlar ishlab chiqarish rivojlanishining asosiy yo’nalishlari tayanch iboralar: kauchuk, kompozitsion, vatsulik, kriteriy, monomer, dimerlash, dispropersionerlash. adabiyotlar: 1,2,3,4,5,6,7,8,9 1.1. sun’iy materiallarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati yangi turdagi xom ashyoda polimer materiallarni ishlab chiqarishni rivojlanishi kimyo sanoati uchun va xalq iste’mol mollari ishlab chiqarish uchun dastlabki mahsulotlarning qo’shimcha resurslarini yaratish imkonini beradi. ishlab chiqaruvchi kuchlarning zamonaviy rivojlanish darajasida sintetik materiallar kelajakdagi texnik progressning, ishlab chiqarish unumdorligini oshirishning muhim faktoridir. masalan, kauchuk asosida tayyorlanadigan rezina buyumlarisiz sanoatning birorta tarmog’i yetarli ishlay olmaydi. plastmassasiz zamonaviy avtomobil yaratishni tasavvur qilib bo’lmaydi. sintetik polimerlar aviasozlikda va raketasozlikda juda muhim rol oynaydi. bu tarmoqlarda qo’llaniladigan materiallatni aksariyat qismi polimer kompozitsion materiallarni tashkil qiladi. yuqori molekulyar birikmalar olish uchun ishlatiladigan monomerlarni guruhlarga turli …

2 / 6

a taalluqligi inobatga olinmaydi. ma’lum guruhlarga ajratilgan monomerlarni qo’shbog’lari bu reaksiyalarda o’zlarini faqat shu guruhga xos bo’lgan tarzda tortadi. tasdiqlanishni ikkinchi muhim meyori (kriteriy)- bu molekulani strukturasidir. polimerlanuvchi monomerlarda struktura molekulani polimerlanish qobiliyatini tashuvchi qo’sh bog’lar soni bilan aniqlanadi. bundan farqli polikondensiyalanishga qodir monomerlarda struktura polikondensatsiya reaksiyasi sodir bo’ladigan funksional guruhlar soni bilan belgilanadi. shunga asosan polimerlanuvchi monomerlar 2ta guruhga bo’linadilar: birinchi guruh – vinil monomerlari yoki bitta qo’sh bog’li monomerlar; ikkinchi guruh ikkita qo’sh bog’li birikmalar – butadien hosilalari. xuddi shu tariqa polekondensatsiyalanish uchun monomerlar ham guruhlarga bo’linadi: birinchi guruh – ikkita funksional guruhli monomerlar; ikkinchi guruhga – uch va undan ortiq funksional guruhli birikmalar kiradi. monomer sifatida qo’llaniladigan oligomerlar alohida guruhni tashkil qiladi. bu bo’linish sxematik ravishda quyidagicha ko’rishga ega: 1.2. tabiiy, sun’iy va sintetik polimerlar polimerlar (yunoncha polymeres-ko’p qismlardan tashkil topgan) molekulalari (makromolekulalar) bir yoki bir necha turli ko’p sonli takrorlanuvchi guruhlar (monomer zvenolari) dan tashkil topgan …

3 / 6

deb ataladi. monomerning 2 molekulasi qo’shilashidan hosil bo’lgan molekula dimmer deyiladi. polimer molekulalari polimerlanish va polikondensatlanish usullari bilan hosil qilinadi. xx asrning 2-yarmidan boshlab polimer sintezining yangi usullaini ishlab chiqildi, ya’ni: a) tayyor polimerga biror yangi, qo’shimcha monomerni kimyoviy payvandlash. bu tayyor polimer molekulasining faollashishiga va erkin radikallar hosil bo’lishiga yordam beradi. bunda polimerning chiziqsimon molekulasiga polimerlanuvchi qo’shimcha monomer yon tarmoqchasi payvandlanadi; b) ikki tayyor polimer zanjirini kuchli mexanik ta’sir ostida uzib, makromolekula bo’laklarini biriktirib, yangi makromolekulalar, ya’ni blok polimerlar hosil qilishi. bu usullar polimer mahsulotlarining xossalarini (puxtaligi, kimyoviy bardoshliligi, elektr o’tkazmaslik kabilar) o’zgartirishga imkon beradi. polimerlarning tarkibi va sintez usullariga ko’ra, ulardan qattiq va elastik, puxta va mo’rt, issiq va sovuqqa chidamli, kimyoviy ta’sirlarga bardoshli kabi xossaga ega bo’lgan mahsulotlar olish mumkin. mahsulot hosil qilish uchun polimerga to’ldirgichlar va boshqa moddalar qo’shiladi. polimerlar ishlab chiqarish dastlab murakkab bo’lmagan moddalar, ko’mir va yog’ochni qayta ishlash mahsulotlari (masalan, fenol, formalin) ga …

4 / 6

mexanik ta’sirlarga chidamli polimerlar. polimerlarning xossasi turlicha bo’lganligidan ular qora va rangli metallar, yog’och, tosh, suyak, shisha kabilar o’rnida ishlatiladi. ba’zi bir sintetik polimerlar ion almashuvchi smolalar, qon plazmasi o’rinbosari sifatida, tuproqni strukturalashda qo’llaniladi. 1.3. tabiiy, sun’iy va sintetik yuqori molekulyar birikmalar olish uchun xom ashyo manbalari sintetik polimer materiallar sanoatining jadal suratlar bilan o’sishi uchun birinchi navbatda katta xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlar bazasini yaratish kerak. xom ashyo bazasini yaratish resurslariga tabiiy gaz, yo’ldosh neft gazlari, neftni qayta ishlash jarayonida hosil bo’lgan kimyoviy mahsulotlar, o’rmon sanoatining mahsulotlari, qishloq xo’jalik chiqindilari va boshqa bir qator tur xom ashyolar kiradi. kimyoviy xom ashyo manbalarning cheksiz potensial imkoniyatlarini quyidagi misollardan ko’rish mumkin: tabiiy gaz asosidagi kimyoviy kombinat yiliga taxminan 500 mln. m dan gaz iste’mol qilib, yiliga 580 ming m gacha plastmassa, sun’iy qatroqlar, azot o’g’itlari va kimyoviy mahsulotlarni keng majmuini ishlab chiqarishi mumkin, ya’ni tabiiy gazning har bir million kub …

5 / 6

mahsulotlari ishlab chiqaruvchi davlat aqsh da 300 dan ortiq nomli organik neft-kimyosi mahsulotlari ishlab chiqariladi. bu mamlakatda kimyoviy ishlab chiqarish boyicha neft mahsulotlarini solishtirma og’irligi (ulushi) 28% dan yuqoriroqdir. shu bilan birga neft-kimyo korxonalarida neftning barcha birlamchi qayta ishlangan miqdori 5% dan ortmaydi. iste’mol qilingan tabiiy gazning miqdori butun olingan gazning 4-8%ini tashkil qilayapti. organik sintez uchun zarur uglevodorod, ayniqsa aromatik uglevodorodlar uchun xom ashyoning asosiy manbai bo’lib, ko’mir-kimyo sanoati muhim rol oynaydi. bu sanoat toshko’mirlarni yuqori haroratdagi kokslash jarayonini koks-gaz kimyosi ishlab chiqarishni, yarim kokslanishni, sintez gaz olish uchun qattiq yoqilg’ini gidrogenizatsiyalash, ko’mirni yo’naltirilgan gidrogenlashlarni o’z ichiga oladi. kokslash sanoatida bir tonna ko’mir shaxtasini kokslashda ajratib olingan kimyoviy mahsulotlarni chuqur qayta ishlashda 200 kg yarim mahsulotlar olish mumkin. bu yarim mahsulotlardan polimerlar, plassmassalar, sun’iy tolalar olish mumkin. organik sintez sanoatining yuqorida sanab o’tilgan tabiiy gaz yo’ldosh neft gazlari, neft kimyosi sanoati mahsulotlari, koks qilish sanoati mahsulotlari, ko’mir kimyosi sanoati …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sun’iy materiallarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati"

1-ma’ruza yuqori molekulyar birikmalar olish uchun xom ashyo manbalari reja: 1.1. sun’iy materiallarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati 1.2. tabiiy, sun’iy va sintetik polimerlar 1.3. tabiiy, sun’iy va sintetik yuqori molekulyar birikmalar olish uchun xom ashyo manbalari 1.4. monomerlar ishlab chiqarish rivojlanishining asosiy yo’nalishlari tayanch iboralar: kauchuk, kompozitsion, vatsulik, kriteriy, monomer, dimerlash, dispropersionerlash. adabiyotlar: 1,2,3,4,5,6,7,8,9 1.1. sun’iy materiallarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati yangi turdagi xom ashyoda polimer materiallarni ishlab chiqarishni rivojlanishi kimyo sanoati uchun va xalq iste’mol mollari ishlab chiqarish uchun dastlabki mahsulotlarning qo’shimcha resurslarini yaratish imkonini beradi. ishlab chiqaruvchi kuchlarning zamonaviy ...

This file contains 6 pages in DOCX format (33.2 KB). To download "sun’iy materiallarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: sun’iy materiallarning ishlab c… DOCX 6 pages Free download Telegram