yangi arab adabiyoti

DOCX 12 pages 34.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.4 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

“an-nahda” harakati va yangi arab adabiyoti. misr ma'rifatparvarlari yangi arab adabiyoti «an-nahda», ya'ni milliy yuksalish harakati davrida, dastlab, misrda rivojlandi. «an-nahda» atamasi keng ma'noda ishlatilib, «uyg'onish», «tiklanish», «yuksalish» degan tushunchalarni anglatadi. «an-nahda» harakati xix asrning birinchi choragida boshlanib, misr hokimi muhammad ali o'tkazgan siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, shuningdek, evropa mamlakatlari bilan boshlanib ketgan madaniy aloqalar natijasida rivoj topdi. yangi arab adabiyoti deganda, o'rta asrlar adabiyotidan farq-li o'laroq, biz yangi davr, ya'ni xix asrdan boshlab «an-nahda» madaniy-ijtimoiy harakati qamrovida faqat arab mamlakatlarida, asosan, misr, suriya, lubnon, iroqda shakllangan badiiy adabiyotni, adabiyotshunoslik va shu mamlakatlar uchun yangi hisoblangan publitsistikani nazarda tutamiz. o'rta asrlarga oid adabiyot tushunchasi esa, butun musulmon sharqida rivojlangan arabiyzabon adabiyotni nazarda tutib, o'sha davrga xos bo'lgan an'anaviy adabiy janrlarni (maqoma-lar, hikoyalar, qasidalar) hamda diniy-falsafiy, tabiiy fanlarga oid adabiyotni, falsafa, filologiya, tarix, jug'rofiya va boshqa bir qator fanlarga mansub bo'lgan ilmiy risolalarni o'z ichiga qamrab oladi. yangi arab adabiyoti tushunchasi, xix-xx …

2 / 12

i. 1826 yilda yosh misrliklardan 44 kishilik guruh tuzilib, frantsiyaga o'qishga yuborildi. ularning ichida yosh imom rifa'a at-taxtaviy (1801-1873) ham bor edi. yigirma olti yoshli imom mashhur islom universiteti al-azharni tugatib, islom bo'yicha yaxshi ma'lumotga erishgan bo'lsa-da, parijga qilgan olti yillik safari davomida bor imkoniyatini g'arb madaniyati, uning ta'lim tizimi, adabiyoti, teatri, umuman, uning hayotini o'rganishga bag'ishladi. natijada uning «taxlis al-ibriz fi talxis bariz» (“parij tavsifida sof oltinni ajratib olish” yoki qisqacha “parij tavsifi”) kitobi vujudga keldi[53]. parijdan qaytgandan so'ng u misrda tarjimonlik harakatini faollashtirib yubordi. u tuzgan tarjimonlik maktabi «dar al-alsun» (“tillar uyi”), keyinroq qohiradagi «ayn ash-shams» universitetining «kulliyatu-l-alsun» («tillar fakulteti»)ga asos bo'ldi. rifa'a at-taxtaviy mashhur frantsuz qo'shig'i “marseleza” ni arab tiliga birinchi bo'lib tarjima qilgan shoirdir. tarjimonlar uyida evropaning mumtoz adabiyoti namunalari, ta'lim tizimida foydalanilayotgan darsliklar, qo'llanma-lar, ilm va texnikaga oid kitoblar tarjima qilinib, asosan, “buloq” bosmaxonasida nashr etilar edi. xix asrning 30-yillaridan boshlab misrda politexnika maktablari ochila …

3 / 12

bu kabi faktlar ana shu davrda misrda ma'rifatparvarlikka xos o'z tarixiga, milliy tiliga qiziqish jarayonlari faollashib borganidan dalolat beradi. arab dunyosida ma'rifatparvarlik harakati dastlab suriyada boshlangan bo'lsa-da, misrda feodal tuzumdan- kapitalistik munosabatlarga o'tish jarayoni jadallashishi natijasida keng-roq tus oldi. ma'rifatparvarlar qoloqlik, jaholat, zulmdan yorug'likka chiqish yo'lidagi asosiy omilni xalqni ma'rifatga jalb etishda, uning aql-idroki, ma'naviy ongini oshirishda ko'rar edilar. ayni shu davrda, bir tomondan, ilg'or g'arb mamlakatlarining ilm-fan, texnologiya sohasidagi yutuqlari va tajribalaridan keng foydalanish, ikkinchi tomondan, o'z milliy qadriyatlarini tiklash va rivojlantirish, hayotbaxsh an'analarni saqlab qolish, siyqasi chiqqan va qotib qolgan mafkuradan, bid'atlardan qutulish kabi tamoyillar keng tarqala boshladi. misr ma'rifatparvarlik adabiyotida insonparvarlik, millat manfaati, ratsional, ya'ni aql-idrokka tayanib tafakkur qilish g'oyalarining paydo bo'lishiga xvii–xviii asrlar frantsuz ma'rifatparvarlik harakati g'oyalari katta ta'sir ko'rsatdi. shu bilan birga ma'rifatparvarlik harakatida xalqning madaniy merosiga, islom dini va qadriyatlariga tayanib, uni hayot bilan bog'lash tamoyillarini ko'ramiz. buning boisi shundaki, misrdagi ma'rifatparvarlik harakati xix …

4 / 12

roitida o'z mavqeini o'zgartirishi, hayotga, jamiyat muammolariga yaqinroq bo'lishi zarurligi to'g'risida fikr yuritdilar. musulmon islohotchilari ilm bilan dinni bog'lashga harakat qilib, qur'on oyatlarida butun olamda qo'lga kiritilayotgan barcha ilm-fan kashfiyotlari borasida bashoratlar borligi, umuman, islom dini taraqqiyotga qarshi emasligi, balki targ'ib qiluvchi omil ekanligini o'qitar edilar. ularning nazarida islom dini keyingi davrda o'zining asl ko'rinishini yo'qotib, bid'atlar va yot unsurlar ta'siri ostida insoniyat oldida qandaydir turg'unlik, qoloqlik ramzidek tuyulganini va uni zamonga moslashtirish zarurati tug'ilganini ta'kidlar edilar. misr ma'rifatparvarlari ta'sirida arab adabiyotiga “vatan”, “millat”, “xalq manfaati”, “hokim va xalq”, “kengash”, “dastur”, “dasturiy hukmronlik”, “parlament”, “inson huquqlari”, “vijdon ozodligi”, “hurriyat”, “ayolning jamiyatda tutgan o'rni”, “taraqqiyot” kabi tushunchalar kirib keldi. ular safidan muhammad abduh, adib ishoq, mustafo komil kabi otashin notiq va so'z ustalari chiqqan bo'lib, arablarga xos nutq san'atini ma'rifatparvarlik davri ijtimoiy-siyosiy muammolari bilan bog'liq holda rivojlantirishga o'z hissalarini qo'shdilar. shu bilan birga ularning matbuotda e'lon qilingan maqolalari ijtimoiy-siyosiy va ma'rifiy-axloqiy …

5 / 12

atdagi bunday qiyinchiliklardan foydalangan angliya uning ustidan o'z hukmronligini o'rnata boshladi. fitna va aldov yo'li bilan misrga o'z askarlarini olib kirgan inglizlar mustamlakachilik siyosatini yurgizdilar. bu masalaning asl mohiyatini birinchi bo'lib, shu davrda misrda yashagan jamoliddin al-afg'oniy (1839-1897) tushunib etdi va bu siyosatga qarshi faoliyat olib bordi. u o'z safdoshlari bilan birgalikda britaniya mustamlakachilarning asl qiyofasini ochib tashladi va ular siyosatini qo'llagan misr hokimiga qarshi chiqdi. 1870-1881 yillarda inglizlarga qarshi ko'tarilgan arabiy posho isyoniga ma'naviy rahbarlik qilib, isyonning asosiy targ'ibot-chilaridan bo'ldi. biz misr ma'rifatparvar publitsistlari bilan tanishtiruvni, avvalo, jamoliddin al-afg'oniydan boshlaymiz. asli afg'onistondagi astrobod shahrida tug'ilgan, hindistonda tahsil olgan bu shaxs zamonasining eng ko'zga ko'ringan musulmon ma'rifatparvarlaridan va diniy islohotchilardan hisoblanadi. afg'onistondagi ijtimoiy-siyosiy muhitda o'z g'oyalarini amalga oshira olmagan al-afg'oniy vatanini tark etib, turkiyaga keladi va bu erda oliy ta'lim sohasida ish olib borib, yuqori mansablarga erishadi. ammo jamoliddin al-afg'oniy-ning erkparvarlik g'oyalari turkiya sultoni abdulhamidga yoq-maydi va unga nisbatan norozilik …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yangi arab adabiyoti"

“an-nahda” harakati va yangi arab adabiyoti. misr ma'rifatparvarlari yangi arab adabiyoti «an-nahda», ya'ni milliy yuksalish harakati davrida, dastlab, misrda rivojlandi. «an-nahda» atamasi keng ma'noda ishlatilib, «uyg'onish», «tiklanish», «yuksalish» degan tushunchalarni anglatadi. «an-nahda» harakati xix asrning birinchi choragida boshlanib, misr hokimi muhammad ali o'tkazgan siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, shuningdek, evropa mamlakatlari bilan boshlanib ketgan madaniy aloqalar natijasida rivoj topdi. yangi arab adabiyoti deganda, o'rta asrlar adabiyotidan farq-li o'laroq, biz yangi davr, ya'ni xix asrdan boshlab «an-nahda» madaniy-ijtimoiy harakati qamrovida faqat arab mamlakatlarida, asosan, misr, suriya, lubnon, iroqda shakllangan badiiy adabiyotni, adabiyotshunoslik va shu m...

This file contains 12 pages in DOCX format (34.4 KB). To download "yangi arab adabiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: yangi arab adabiyoti DOCX 12 pages Free download Telegram