g’arb alkimyosi

PPTX 26 pages 1.7 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

3-ma’ruza: g’arb alkimyosi mavzu: g’arb alkimyosi reja: g’arb alkimyosi va u erishgan natijalar va yutuqlar. metallar transmutatsiyasi. texnik kimyoning xvi va xvii asrlardagi boshlang’ich qadamlari. metallurgiya, texnik kimyo namoyondalari va yutuqlari. kitob nashr etish stanogining vujudga kelishi. alkimyoning tugallanishi. kimyoda yangi yuksalish bosqichini belgilagan moddalar va materiallar – shisha, chinni, keramika, tuzlar, qog’oz ishlab chiqarish, kant, leblan usullarida soda olish. ma’ruza matni arablar 670-yilda xristian dunyosining eng yirik shahri konstantinopolni o’z flotlari bilan qamal qilishganda ularning kemalari suv bilan o’chmaydigan kimyoviy aralashma bilan yoqib yuborildi va ular khemeianing birinchi amaliy oqibatini o’z terilarida sinab ko’rishdi. bundan xulosa chiqarib o’zini o’nglab olgan arablar keyingi besh asr davomida alkimyoni o’z nazoratlariga olishdi. vii-viii asrlarda yadin sharq mamlakatlarining (suriya, mesopotamiya) damashq, bag’dod, kordovada arab alkimyogarlari ishlaydigan ilmiy markazlar paydo bo’ldi. arab olimlarining ilmiy ishlari va xususan alkimyo o’rta yer dengizi bo’ylab yevropaga sekin kirib kela boshladi. 300-1100- yillar davomida yevropaning tarixida kimyo sahifasi …

2 / 26

to’ldirib tubiga sham quyilgan kovak cho’pni qizdirib reaksion massada oltin qolganligini ko’rsatganlar. lekin barcha tajribalar ham omadli chiqavermadi, ularni omma oldida oltin suvi yuritilgan dorga osdilar. “arzon oltin” olish imkoniyati iqtisodga kuchli zarba berish mumkin edi. shuning uchun misrni qaram qilgan rim imperatori diokmetian bunday sohada olib boriladigan har qanday ishni o’lim jazosi bilan taqiqladi. mavjud bo’lgan barcha faoliyat to’liq to’xtatildi. shu tariqa mo’jizalarga ishonishga putur yetadi, ya’ni uyg’onish davrining boshlanishidagi yevropaliklar dunyo qarashi o’zgardi. yevropada o’yg’onish 1096- yilda birinchi salb yurishi boshlandi: xristianlar musulmonlardan ular bosib olgan yerlarni qayta zabt qila boshladilar. 1099- yilda xristianlar iyerusalim (quddusi sharif) ni ishg’ol qildilar. deyarli ikki yuz yil davomida suriya bo’ylarida yashagan bir hovuch xristianlar yevropa mamlakatlariga arab fanining yutuq va yangiliklnrini olib kela boshladilar. madaniyatning biroz kuchayishi sodir bo’ldi va evropaga qaytgan bir nechta xristianlar, evropaliklarni arab fanlarining yutuqlari bilan tanishtirdi. shu vaqtning o’zida, arablar tomonidan viii arsning boshlarida bosib olingan …

3 / 26

qaramasdan, bu asarlarni tortib olishdi va lotin tiliga tarjima qilishga urina boshlashdi. bu ishlarga fransuz olimi gerbert (940-1003 yy.) boshchilik qildi, unga cherkov 999- yildan boshlab papa silvestr ii degan ruhoniy nomini berdi. gerard kremonskiy chesterlik ingliz olimi robert 1144-yilda, keyinchalik italiyalik olim gerard kremonskiy (1114-1187- yy.) arab ilmiy adabiyotlarini lotin tiliga tarjima qilishni boshladi. u arab tilidan 92 traktatlarni tarjima qildi. yevropa olimlari orasidan birinchi alkimyogar ko’proq albertus magnus (buyuk albert) nomi bilan mashhur bo’lgan albert bolshtedskiy (1193-1280-yy.) arab olimlari va aristotel ishlarini qaytadan o’rganib chiqdi, alkimyoviy tajribalarning izohlarida mishyakni shunchalar aniq tavsifladiki, ba’zan olimlar bu element ochilishini shu olim nomi bilan bog’laydilar, holbuki mishyak to’g’risida arab alkimyogarlari ancha axborot to’plashgan va uning birikmalarini ham bilishar edi. ingliz rohibi va olimi rodjer bekon (1214-1294-yy.) o’zining “alkimyo ko’zgusi” kitobida barcha murakkab tarkibli metallar va boshqa minerallar simob va oltingugurt birikmalaridan hosil bo’lgan deb yozgan edi. u ilmiy ishlar qilish va …

4 / 26

garlaridan eng sermahsul ishlagan olim o’z nomini yashirgan va asarlariga jobir deb imzo chekkan. psevdo-jobir bugungi kimyoning eng zarur birikmalaridan bo’lgan sulfat kislotasini, undan keyin nitrat kislotasini tavsiflagan, minerallardan olish yo’lini isbotlagan. ilgari arab va yunon alkimyogarlari eng kuchli kislota deb sirka kislotani hisoblashgan va uni hayvonot dunyosi yoki o’simliklardan olishar edi. ma’danlardan temir olish kashf etilgach, eng muhim yutuqlardan biri kuchli ma’dan (mineral) kislotalarining olinishi bo’ldi. endi alkimyogarlar juda ko’p reaksiyalarni amalga oshirdilar, ilgari yunon va arab olimlari kuchli erituvchilarida erita olmagan birikma va qotishmalar uchun o’z erituvchilarini topdilar. alkimyogarlar orasida aldamchilik, tovlamachilik, kosibchilik yanada avj ola boshladi. oltin olish shunchalar inson ongini og’uladiki, zamonaning yetuk allomalari ham shu yo’lga kirib ketdilar (hatto xvii asr namoyandalari boyl va nyuton ham). tovlamachilikka yo’l qo’ymaslik va arzon oltin olish yo’lini to’sish maqsadida diokletian davridagidek alkimyogarlik ta’qiqlandi va bu soha vakillari quvg’inga uchradi. bundan haqiqiy fan fidoyilari ham jabr ko’rishdi va ular …

5 / 26

tish mumkinligini ochib berdi. xvi asr oxirlariga kelib eritma tayyorlash, cho’ktirish, haydash, bug’lantirish, sublimatlash, kalsinatsiyalash (kuydirish), qayta kristallash, ekstraksiyalash kabi ishlar to’la o’rganildi. o’sha paytdagi barcha kimyoviy jarayonlarni nemis kimyogari va vrachi andrey libaviy (1560-1616-yy.) 1597- yilda yozgan “alkimyogar” kitobida yig’ib tushuntiradi. kislotalarning kashf etilishi ko’p minerallar tarkibini o’rganib, rudalardan turli kimyoviy reaksiyalar yordamida sof metallarga ajratish imkonini yaratdi. kislota va ishqorlar tuzlar olish uchun xom ashyo bo’lib qoldi. bu paytda ishqorylar uchuvchan (ammiak, ammoniy karbonat) va og’ir ishqorlar (soda, potash) ga ajratildi. yevropaliklar boshqa fanlar sohasida ham o’zlarining afzalliklarini isbotlashga urinishardi. "buyuk kashfiyotlar" asrida nemis tadqiqotchisi iogann gutenberg (1397-1468-yy.) kitob chop qilish stanogini birinchi bo’lib yaratdi. endi tarixda birinchi marta kerakli miqdorda arzon kitob chiqarish imkoniyati yaratildi. dastavval lukretsiyning poemasi bosib chiqarildi. 1543-yil boshlarida polyak astronomi nikolay kopernik (1473-1543- yy.) koinot markazi qadimgi astronomlar ta’kidlaganidek yer emas, balki quyosh deb e’tirof etgan va planetalarning geliosentrik tuzilishini isbotlab bergan kitobi …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "g’arb alkimyosi"

3-ma’ruza: g’arb alkimyosi mavzu: g’arb alkimyosi reja: g’arb alkimyosi va u erishgan natijalar va yutuqlar. metallar transmutatsiyasi. texnik kimyoning xvi va xvii asrlardagi boshlang’ich qadamlari. metallurgiya, texnik kimyo namoyondalari va yutuqlari. kitob nashr etish stanogining vujudga kelishi. alkimyoning tugallanishi. kimyoda yangi yuksalish bosqichini belgilagan moddalar va materiallar – shisha, chinni, keramika, tuzlar, qog’oz ishlab chiqarish, kant, leblan usullarida soda olish. ma’ruza matni arablar 670-yilda xristian dunyosining eng yirik shahri konstantinopolni o’z flotlari bilan qamal qilishganda ularning kemalari suv bilan o’chmaydigan kimyoviy aralashma bilan yoqib yuborildi va ular khemeianing birinchi amaliy oqibatini o’z terilarida sinab ko’rishdi. bundan xulosa chiqari...

This file contains 26 pages in PPTX format (1.7 MB). To download "g’arb alkimyosi", click the Telegram button on the left.

Tags: g’arb alkimyosi PPTX 26 pages Free download Telegram