mantiq ilmi (logic)

PDF 26 pages 2.2 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PDF

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

10-mavzu: mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli sifatida. 7-mavzu: mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli cifatida. reja: tafakkur - mantiq ilmining o'rganish ob'ekti sifatida.tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. to'g'ri muhokama yuritishning mantiqiy tamoyillari: fikrning aniqligi, izchilligi va etarli asosga ega bo'lishi. tushunchalarning shaklanishi va qo'llanishi. “mantiq” so'zi yunoncha “logika” so'zining arabcha tarjimasi. “logika” – grekcha “logike” so'zidan olingan bo'lib “so'z”, “fikr”, “qonuniyat” ma'nolarini anglatadi. mantiq so'zining o'zagi “so'zlashuv” ma'nosini beradigan “nutq” so'zidir bilish murakkab, ziddiyatli, turli xil darajalarda va shakllarda amalga oshadigan jaraѐndir. uning dastlabki bosqichini hissiy bilish - insonning sezgi organlari ѐrdamida bilish tashkil etadi. bu bosqichda predmet va hodisalarning tashqi xususiyatlari va munosabatlari, ya'ni ularning tashqi tomonida bevosita namoѐn bo'ladigan va shuning uchun ham inson bevosita seza oladigan belgilari haqida ma'lumotlar olinadi. hissiy bilish 3 ta shaklda: sezgi, idrok va tasavvur shaklida amalga oshadi. sezgi predmetning birorta tashqi xususiyatini …

2 / 26

moratingizni mavjud imoratlar obrazlari ѐrdamida yaqqol his qilasiz. mantiqning shakllanish tarixi “stoya” maktabi - qadimgi yunonistonda er. av. iv asrdan – eramizning ii asriga qadar faoliyat yuritadi. “stoya” maktabi vakillari tafakkurning shakl va qonunlarini o'rganuvchi fanni birinchi bo'lib “logika” deb atadilar. aristotel (er. av. 384-322)ning “kategoriyalar”, “talqin haqida”, “birinchi analitika”, “sofistik raddiyalar”, “metafizika”, “ruh tahlili” kabi asarlarida. aristotel uni “logika” emas “analitika” deb ataydi. mantiq shakllari formal mantiq nofarmal mantiq nazariy mantiq amaliy mantiq noananaviy (klassik) mantiq zamonaviy mantiq matematik mantiq formal mantiq – tafakkurning strukturasini fikrning konkret mazmuni va taraqqiѐtidan chetlashgan holda nisbatan mustaqil ravishda olib o'rganadi, uning diqqat markazida muhokamani to'g'ri qurish bilan bog'liq qoidalar va mantiqiy amallar ѐtadi. nofarmal mantiq (informal logika) – tabiiy tilda argumentlashni qurish va baholashning nofarmal standartlarini, uni talqin qilishning usullari va mezonlarini ishlab chiquvchi normativ fan. noan‟anaviy (noklassik) mantiq – klassik mantiqni tanqid qilish va takomillashtirish bilan birga, uni mukammallashtirish, to„ldirish va …

3 / 26

g umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o„rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya‟ni qonuniy bog„lanishlar aks ettiriladi. aqliy bilish, tafakkurlash voqelikni abstraktlashgan (mavhumlashgan) va umumlashgan holda aks ettiradi. tafakkurlash til bilan uzviy aloqada, ya‟ni til fikrning voqe bo„lish shakli hisoblanadi. sharq mutafakkirlari tilga katta e‟tibor berganlar. tafakkur (aqliy bilish) hissiy bilish bilan uzviy bog„liq. tafakkur yordamida buyum va hodisalarning mohiyatini tushunishga erishiladi. tafakkur voqelikni umumlashtirib va mavhumlashtirib, muayyan mantiqiy shakllarda, ya‟ni tushuncha, mulohaza va xulosa chiqarish hamda ular o„rtasidagi aloqalar shaklida aks ettirib, ma‟lum mantiqiy qonun- qoidalarni vujudga keltiradiki, to„g„ri, aniq, izchil, ziddiyatlardan xoli fikrlash ana shu qonun-qoidalarga amal qilishni taqozo etadi. tafakkur qonunlari: ayniyat qonuni ziddiyat qonuni uchinchisi istisno qonuni etarli asos qonuni ma'lum bir predmet ѐki hodisa haqida aytilgan ayni bir fikr ayni bir muhokama doirasida ayni bir vaqtda o'z – o'ziga tengdir. ayniyat qonuni nozidlik qonuni ayni bir predmet ѐki hodisa haqida aytilgan ikki o'zaro bir-birini istisno qiluvchi(qarama- qarshi …

4 / 26

in'ikosi bo'lgan fikr-mulohazalar ham asoslangan bo'lishi kerak. intuitsiya-(lotincha intutio) so'zidan olingan bo'lib,”diqqat bilan tikilib qarayman”degan ma'noni bildiradi. avtoritet (hokimiyat, ta'sir)-keng ma'noda ijtimoiy haѐtning turli sohalarida biror shaxsning ѐki tashkilotning ko'pchilik tomonidan tan olingan norasmiy ta'siridir. tushuncha - buyumlarning umumiy va muhim belgilarni inson ongida yaxlit aks ettiruvchi tafakkur shakli. analiz sintez umumlashtirish takkoslash tushuncha va uning xosil kilish usullari tushunchaning mazmuni va hajmi. tushunchaning mazmunini unda fikr qilinayotgan predmetning muhim belgilari to„g„risidagi axborot tashkil etadi. masalan, “imij” tushunchasining mazmunini – odamlar ongida muayyan shaxs, tashkilot yoki boshqa ijtimoiy obyektga mos keladigan, idrok etilayotgan obyekt haqidagi axborotni o„zida mujassamlashtirgan va ijtimoiy xulq-atvorga da‟vat etadigan muayyan sintetik obraz haqidagi ma‟lumot tashkil qiladi. tushunchaning hajmi unda fikr qilinayotgan predmetlar yig„indisini aks ettiradi. masalan, “orol” tushunchasining hajmi yer yuzidagi mavjud barcha orollarni o„z ichiga qamrab oladi. tushunchani ifodalovchi so„zda ko„plik qo„shimchasi “lar” bo„lmasa ham, u umumiy hajmga ega bo„lishi mumkin. masalan, inson, uy, davlat …

5 / 26

il etuvchi har bir predmetga taalluqli bo„lmaydi. qo„shin, o„rmon. bo„sh hajmli tushuncha real voqelikda mavjud bo„lmagan, lekin tushunchada ifodalanadigan buyum va hodisalarni aks ettiradi. uchar gilam, kentavr, simob dengizi. mazmuni bo„yicha tushunchalar olti turga (konkret, abstrakt, musbat, manfiy, nisbatdosh, nisbatsiz) bo„linadi: mazmuni bo„yicha tushunchalarning turlari misollar konkret (aniq) tushunchalarda predmet o„zining belgilari bilan birgalikda fikr qilinadi. uy”, “guldon”, “traktor abstrakt (mavhum) tushunchalarda predmetning belgilari undan fikran ajratib olinib, alohida aks ettiriladi. “oq”, “bosim”, “qo„rquv” musbat (ijobiy) tushunchalarning mazmunida predmet unga xos bo„lgan belgilar orqali fikr qilinadi. “aqlli”, “uyli”, “hunarmand” manfiy (salbiy) tushunchalarning mazmunida predmet unga xos bo„lmagan belgilar orqali fikr qilinadi. , “aqlsiz bola,”, “hayosiz odam”, “kuchsiz jangchi”, “foydasiz ish” nisbatdosh tushunchalar esa zaruriy ravishda bir-birining mavjud bo„lishini taqozo qiladigan, biri orqali boshqasini bilish mumkin bo„lgan predmetlarni yoki ularning belgi va hususiyatlarini aks ettiradi. “ustoz va shogird”, “qattiq va yumshoq”, “sevinch va qayg„u” nisbatsiz tushunchalar zaruriy ravishda bir-birining mavjud bo„lishini …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq ilmi (logic)"

10-mavzu: mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli sifatida. 7-mavzu: mantiq ilmining predmeti, asosiy qonunlari. tushuncha tafakkur shakli cifatida. reja: tafakkur - mantiq ilmining o'rganish ob'ekti sifatida.tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. to'g'ri muhokama yuritishning mantiqiy tamoyillari: fikrning aniqligi, izchilligi va etarli asosga ega bo'lishi. tushunchalarning shaklanishi va qo'llanishi. “mantiq” so'zi yunoncha “logika” so'zining arabcha tarjimasi. “logika” – grekcha “logike” so'zidan olingan bo'lib “so'z”, “fikr”, “qonuniyat” ma'nolarini anglatadi. mantiq so'zining o'zagi “so'zlashuv” ma'nosini beradigan “nutq” so'zidir bilish murakkab, ziddiyatli, turli xil darajalarda va shakllarda amalga oshadiga...

This file contains 26 pages in PDF format (2.2 MB). To download "mantiq ilmi (logic)", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq ilmi (logic) PDF 26 pages Free download Telegram