nafosatfalsafasi (estetika)

PPTX 21 pages 161.6 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 161.6 KB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

prezentatsiya powerpoint mavzu:nafosat falsafasi.(estetika). reja 1.“estetika” fanining ob’ekti va falsafiy mohiyati. estetik qarashlar tarixi. 2.estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi: 3. estetika kategoriyalarining o‘zaro aloqadorligi. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o‘z ichiga oladi. biroq u o‘zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. «estetika» atamasini birinchi bo‘lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug‘ olmon faylasufi laybnis (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnis inson ma’naviy olamini uch sohaga – aql, ixtiyor, hissiyotga bo‘ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan o‘rganish lozimligini ta’kidlaydi. baumgartengacha aqlni o‘rganadigan fan–mantiq, ixtiyorni o‘rganuvchi fan esa-axloqshunoslik (etika) ni falsafada ko‘pdan buyon o‘z o‘rni bor edi. biroq hissiyotni o‘rganadigan fan falsafiy maqomdagi o‘z nomiga ega emasdi. baumgartenning bu boradagi hizmati shundaki, u «his qilish», «sezish», «his etiladigan» singari ma’nolarni anglatuvchi yunoncha aisthetikos–«oyestetikos» so‘zidan «estetika» (olmoncha «estetik»- «eshtetik») iborasini olib, …

2 / 21

falsafasi». gegelning «estetika» atamasidan ko‘ngli to‘lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri–yuqorida uning o‘zi aytib o‘tgan fikrlari bo‘lsa, ikkinchisi–mazkur so‘zning barcha his-tuyg‘ularga taalluqliligi. estetika atamasiga asos bo‘lgan «nafis», «nafislik», «nafosat» so‘zlari o‘z qamrovi bilan fanimiz talabiga to‘la javob bera oladi. «nafis» so‘zi «o‘zbek tilining izohli lug‘ati» da-go‘zal, nozik, latif, yoqimli, badiiy jihatdan juda yuksak ma’nolarida izohlanadi. bundan tashqari «estetika» («eshtetik») so‘zi olmonlardagi yoki ruslardagi kabi bizda keng yoyilib, xalqimiz nutqiga singishib ketgan emas. yuqorida aytilganlardan kelib chiqsak, demak, «go‘zallik falsafasi» degan ibora fanimizga ko‘proq mos keladi. negaki, fanimiz faqat san’atdagi go‘zallikni emas, balki insondagi, jamiyat va tabiatdagi go‘zallikni ham o‘rganadi. shuningdek, go‘zallikdan boshqa ulug‘vorlik, fojiaviylik, kulgililik, mo‘jizaviylik, uyg‘unlik, noziklik singari ko‘pdan-ko‘p tushunchalar mavjudki, ularni tadqiq etish ham estetika fanining zimmasida. lekin, bu o‘rinda, shuni unutmaslik kerakki, mazkur tushunchalarning har birida go‘zallik, bir tomondan, unsur sifatida ishtirok etsa, ikkinchi tomondan, ularning o‘zi go‘zallikka nisbatan unsur vazifasini o‘taydi. ana shu xususiyatlarning voqelikda namoyon …

3 / 21

maydi. nafosat. nafosat bir tomonlama, real voqelikni, ikkinchi tomondan ilmiy tushunchani anglatadi. u real voqelik sifatida inson hayotining barcha sohalarini nurlantirib turuvchi qamrovli ma’naviy hodisa, tushuncha sifatida esa estetika faniga oid yuzlab, ehtimol, minglab atamalarni o‘z ichiga olgan eng yirik istiloh, yevropacha ta’rifda –metakategoriya, estetika fanining tadqiqot obyekti. boshqacha qilib aytadigan bo‘lsak, nafosatning «hududi» nihoyatda keng, u obyektiv voqelik sifatida narsa-hodisalarning estetik xususiyatlarini anglatsa, subyektiv voqelik tarzida insonning ana shu estetik xususiyatlarini anglash va idrok etish borasidagi botiniy faoliyatidir. biroq, bu nafosatning bir tomoni, uni shartli ravishda tashqi nafosat yoki obyektdagi nafosat deyishimiz mumkin. nafosatning ikkinchi tomoni ham borki, o‘zini ichki nafosat yoki subyektdagi nafosat tarzida namoyon qiladi. ana shu ikkinchi jihat estetik jarayonni vujudga keltirishlik xususiyatiga ega bo‘lgan falsafiy hodisa-voqelikni estetik anglash bilan belgilanadi. nafosatli (estetik) ong – ma’naviy-ruhiy hodisalar majmui bo‘lib, ular ijtimoiy hayot zaminida vujudga keladigan nafosatli his, did, fikr, orzu, qarash, nazariya tizimini anglatadi. nafosatli ong …

4 / 21

-tuyg‘ular umuman inson ongining ajralmas qismi bo‘lib, nafosatli ong sohasida alohida o‘rin tutadi. ular nafosatli ongning asosiy qatlamini tashkil etib, uning poydevori hisoblanadi, uning barcha jabhalarini bezaydi va boyitadi. estetik hissiyot. ko‘pincha adabiyotlarda estetik hissiyot «estetik tuyg‘u» so‘zida, birlik shaklida beriladi. goh estetik kechinmaning, goh estetik hayajonning sinonimi tarzida talqin qilinadi. bizningcha, bu unchalik to‘g‘ri emas. chunki hayajon ham, kechinma ham bitta tuyg‘udan emas, tuyg‘ular silsilasidan iborat bo‘ladi, shu sababdan uni ko‘plikda–hislar yoki hissiyot shaklida qo‘llash maqsadga muvofiq. estetik did. estetik did tushunchasining o‘ziga xosligi shundaki, u bir tomondan, idrok, fahm, farosat kabi ildizi aqlga borib taqalsa, ikkinchidan, o‘zining ehtiros, his—hayajon, subyektiv baxolash xususiyati bilan ulardan ajralib turadi nafosatli ongning yana bir tarkibiy qismi estetik qarashlar va nazariyalar bo‘lib, ular nafosatli ongning g‘oyaviy sohasini tashkil etadi va ular tabiat, hayot, san’at mohiyati haqidagi fikr-mulohazalar va g‘oyalar tizimini anglatadi. estetik munosabat insoniy, ijtimoiy munosabatlarning maxsus turi bo‘lib, uning tarkibini estetik obyekt …

5 / 21

rat bo‘lib, bu kategoriyalar ana shu predmet va hodisalarning estetik sifatlarini, estetik xossalarini, aloqadorliklarini ifodalaydi. kategoriya (gr. kategoria-ko‘rsatma, guvohlik) estetikada asosiy tushunchalar bo‘lib, bu tushunchalar voqelikning estetik xossalarini, sifatlarini, tomonlarini, munosabatlarini estetik bilish mohiyatini ifodalaydi. bugungi kunda go‘zallik – ulug‘vorlik – fojiaviylik – kulgililik; estetik ideal – estetik did – estetik tuyg‘u; san’at – badiiy obraz – ijodkorlik ko‘rinishdagi tizim estetika fanining kategoriyalar tasnifida kengroq qo‘llanilmoqda. inson va uning ruhiy–jismoniy, axloqiy–estetik faoliyati, tabiat va undagi hodisalar, jamiyat va unda ro‘y berayotgan ijtimoiy–ma’naviy, siyosiy–iqtisodiy jarayonlar go‘zallikka yondoshuvning tarixan tarkib topgan asosiy obektlaridir. shuni alohida ta’kidlash zarurki, go‘zallik haqidagi qarashlar va nazariyalar markaziga «go‘zallik nima?» degan savol qo‘yiladi–yu, ammo ularning aksariyatida «nima go‘zal?» degan javobni ko‘ramiz. shuning uchun ham odatda, go‘zallik ikki omil asosida yuzaga keladi. bular: inson tafakkuri va mehnatining mahsuli natijasida yaratiladigan go‘zallik; inson tafakkuridan tashqarida, insonga bog‘liq bo‘lmagan xolda yuzaga keladigan go‘zallik. birinchisida aql, ruh va xissiyot ustuvor bo‘lsa, …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafosatfalsafasi (estetika)"

prezentatsiya powerpoint mavzu:nafosat falsafasi.(estetika). reja 1.“estetika” fanining ob’ekti va falsafiy mohiyati. estetik qarashlar tarixi. 2.estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi: 3. estetika kategoriyalarining o‘zaro aloqadorligi. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o‘z ichiga oladi. biroq u o‘zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. «estetika» atamasini birinchi bo‘lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug‘ olmon faylasufi laybnis (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnis inson ma’naviy olamini uch sohaga – aql, ixtiyor, hissiyotga bo‘ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan o‘r...

This file contains 21 pages in PPTX format (161.6 KB). To download "nafosatfalsafasi (estetika)", click the Telegram button on the left.

Tags: nafosatfalsafasi (estetika) PPTX 21 pages Free download Telegram