suyaklar

PPTX 15 pages 868.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 868.8 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

suyaklar mamaraimova tumaris kurbanova feruza suyaklar — odam va umurtqali hayvonlar skeletining asosiy qismi. suyak toʻqimasi biriktiruvchi toʻqimaning bir xili. suyak boʻgʻimlar, boylamlar, muskullar va oʻziga birikkan paylar bilan birga tayanchharakat apparatini hosil qiladi. suyak hujayralar (osteotsitlar, osteoklastlar) va hujayralar oraligʻi mineral moddalardan tarkib topgan. osteotsitlar hujayralar oraligʻi moddasi bilan oʻralgan; oʻsimtalar yordamida oʻzaro tutashgan; suyak toʻqimasida moddalar (oqsil, suv, ion) almashinuvini, osteoblastlar esa suyaklar hosil boʻlishini, ularning soʻrilish (rezorbsiya) jarayonini taʼminlaydi. osteoblastlar va osteoklastlarning birgalikda taʼsiri suyak ning oʻsishi va funksional zoʻriqishi oʻzgarishining asosini tashkil etadi. hujayralararo modda kollagen (ossein) tolalar va asosiy moddadan iborat, bu moddalar suyakning pishiq va mustahkam boʻlishini taʼminlaydi. suyak toʻqimasi kollageni oʻziga xos polipeptidlarning koʻpligi bilan togʻaydan farq qiladi. asosiy modda glikoproteidlar va proteoglikanlardan tashkil topgan. mineral komponenta apatit, sulfat va kalsiy karbonat kristallaridan iborat. suyak embrional rivojlanish davrida biriktiruvchi toʻqima-mezenximadan hosil boʻladi. birlamchi suyak ichki togʻay skeletning suyaklanishidan (yelka, son va boshqalar), ikkilamchi …

2 / 15

qali qon tomirlari va nervlar oʻtadi. suyak-kalsiy va fosfor deposi hisoblanadi. paratgormon va kalsiotonin gormonlari kon plazmasida kalsiy miqdorini va osteoklastlarning soʻrilish faolligini boshkarib turadi. suyak toʻqimasi juda faol regeneratsiya xususiyatiga ega boʻlib, organizmda toʻxtovsiz yangilanib turadi. shu sababdan suyakning mexanik xossalari ham organizmga tushadigan yukka mos ravishda oʻzgarib boradi. odam skeleti suyak tarkibi umr davomida yangilanib turadi (yana qarang suyak sinishi, suyak chiqishi, skelet). odam skeleti 200 dan ortiq alohida-alohida suyaklardan iborat. skelet quyidagi bo‘laklaiga ajratilgan tana suyaklari (umurtqalar, qovurg‘alar va to‘sh suyagi), kalla suyagi (miya va yuz qismlaridan iborat), yelka kamari (kurak va kutubxonasi o'mrov suyaklari), qo'l suyaklari (yelka, bilak va qo'l panja suyaklari), chanoq suyaklari (yonbosh, qov va o‘tiig‘ich suyaklar) va son, boldir hamda oyoq panja suyaklaridan iborat. suyaklar tuzilishi, rivojlanishi va vazifalariga ko‘ra quyidagicha tasniflanadi. 1. naysimon suyaklar: uzun suyaklar — yelka, bilak, son va boldir suyaklari qo‘l va oyoq skeletini tashkil qilib, tayanch vazifasini bajaradi; …

3 / 15

qovurg'alar; b)kalta g'ovak suyaklariga—umurtqalar, q o 'l-o y o q , kaft usti va kaft oldi suyaklari kiradi, ular k o 'p qirrali shaklga ega. u lar asosan g'ovak moddadan tuzilgan bo'lib, yupqa zich modda qatlami bilan qoplangan. 3.yassi suyaklar himoya vazifasini bajarib, tana bo'shliqlarini hosil qilishda ishtirok etadi (kalla qopqog'i, chanoq va kurak suyaklari). bu suyaklar tashqi zich qavat (lamina externa) va ichki zich qavat (lamina interna) o‘rtasida joylashgan mayda katakchali g'ovak moddadan (diploe) tashkil topgan. 3.yassi suyaklar himoya vazifasini bajarib, tana bo'shliqlarini hosil qilishda ishtirok etadi (kalla qopqog'i, chanoq va kurak suyaklari). bu suyaklar tashqi zich qavat (lamina externa) va ichki zich qavat (lamina interna) o‘rtasida joylashgan mayda katakchali g'ovak moddadan (diploe) tashkil topgan. 4, aralash suyaklar turli xil tuzilishga ega qismlardan iborat. umurtqaning tanasi tuzilishi jihatidan g'ovak suyaklarga, ravog'i va o'sim talari yassi suyaklarga kiradi. havo saqlovchi suyaklar tanasida shilliq parda bilan qoplangan havo bilan to'la bo'shliq …

4 / 15

parda biriktiruvchi to‘qimadan iborat bo‘lib, unda juda ko‘p mayda qon va limfa tomirlari, nerv tolalari bo‘ladi. suyakusti pardasi suyakni oziq moddalar bilan ta’- minlashda, uning o‘sishida, singanda, yorilganda, jarohatning bitishida katta ahamiyatga ega (15- rasm). tuzilishi, o‘sishi, yoshga bog‘liqlik xususiyatlari 19 15-rasm. suyakning tuzilishi: 1— suyakusti pardasi; 2 — ust- ki qattiq plastinkasimon qavat; 3—ichki g‘ovakqavat; 4—ilik bo‘shlig‘i. suyaklar kimyoviy tarkibining 1/3 qismini organik moddalar — osseinlar (kollagen tolalar) va 2/3 qis- mini anorganik moddalar tashkil etadi. suyaklarning anorganik mod- dalari tarkibida d. i. mendeleyevning kimyoviy elementlar davriy sistema- sidagi elementlarning ko‘pchiligi uchraydi. shulardan eng ko‘pi fosfat tuzlari 60 % ni, kalsiy karbonat tuzi 5,9 % ni tashkil etadi. suyaklarning o‘sishi. yangi tu- g‘ilgan chaqaloqning bo‘yi o‘rtacha 50 sm bo‘ladi. bir yoshgacha u har oyda 2 sm dan o‘sib boradi. birinchi yoshi oxirida bo‘yi 74—75 sm ga yetadi. un- dan keyin har yili uning o‘sishi 5—7 sm ni tashkil etadi. …

5 / 15

o‘shliqlar) bo‘lib, ular liqildoq deb ataladi (16-rasm). bosh suyagi bolaning 3—4, 6—8 va 11—15 yoshlik davrida ayniqsa tez o‘sadi. uning o‘sishi va shakllanishi 20—25 yoshgacha davom etadi. umurtqa suyaklari 17—25 yosh orasida suyakka aylanib bo‘ladi. kurak, o‘mrov, yelka, bilak, tirsak suyaklarining suyakka aylanishi 20—25 yoshgacha davom etadi. qo‘l kaftining suyakka aylanishi 15—16 yoshgacha, barmoqlarning suyakka aylanishi 16—20 yoshgacha davom etadi. 20 a —yon tomondan ko‘rinishi; b —yuqoridan ko‘rinishi; 1 — peshana liqildog‘i; 2 — ensa liqildog‘i; 3 — yon liqildoqlar. d vitamini yetishmasligi yoki quyosh nuridan yetarli foyda- lanmaslik organizmda kalsiy va fosfor tuzlari almashinuvi buzilishiga sabab bo‘ladi va suyaklanish jarayoni sekinlashadi. natijada raxit kasalligi kelib chiqadi. bunday kasallikka uchragan bolalarning suyagi yumshab, egiluvchan bo‘lib qoladi. ayniqsa, oyoqlari, umurtqa pog‘onasi, ko‘krak qafasi, chanoq suyaklari egrilanib qolishi mumkin. bu esa ularning qad-qomati normal shakllani- shiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. odam va hayvonlar skeletidagi o‘xshashliklar. evolutsion rivojlanish jarayonida ibtidoiy odam tik yurishi va …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suyaklar"

suyaklar mamaraimova tumaris kurbanova feruza suyaklar — odam va umurtqali hayvonlar skeletining asosiy qismi. suyak toʻqimasi biriktiruvchi toʻqimaning bir xili. suyak boʻgʻimlar, boylamlar, muskullar va oʻziga birikkan paylar bilan birga tayanchharakat apparatini hosil qiladi. suyak hujayralar (osteotsitlar, osteoklastlar) va hujayralar oraligʻi mineral moddalardan tarkib topgan. osteotsitlar hujayralar oraligʻi moddasi bilan oʻralgan; oʻsimtalar yordamida oʻzaro tutashgan; suyak toʻqimasida moddalar (oqsil, suv, ion) almashinuvini, osteoblastlar esa suyaklar hosil boʻlishini, ularning soʻrilish (rezorbsiya) jarayonini taʼminlaydi. osteoblastlar va osteoklastlarning birgalikda taʼsiri suyak ning oʻsishi va funksional zoʻriqishi oʻzgarishining asosini tashkil etadi. hujayralararo modda ko...

This file contains 15 pages in PPTX format (868.8 KB). To download "suyaklar", click the Telegram button on the left.

Tags: suyaklar PPTX 15 pages Free download Telegram