matnatamasi ilmiy adabiyotlar

PPTX 19 pages 627.2 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 627.2 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: tilning lug’at tarkibi mavzu: matn turlari va tarkibi. reja: 1. matn turlari: diologik va tavsifiy matn. 2. matnni qisqartirish yo‘llari. 3. matnni kengaytirish yo‘llari. 4. matn tuzishda so‘z tanlash va so‘z qo‘llash mahorati. mazmun va grammatik jihatdan bog‘langan, bir mavzuni ifodalovchi gaplar matnni hosil qiladi tilshunoslikda matn tushunchasi gapdan ko‘ra yirik hajmli aloqa vositasi, nutqiy faoliyat mahsuli, muayyan qonuniyatlar asosida shakllangan nutq ko‘rinishidir. matn atamasi ilmiy adabiyotlarda turlicha talqin qilinadi: matn so’zining arabchadan o’zlashganligi, aynan “tekst” so’zi anglatgan ma’noga tengligiga ishora qilinadi. bugungi kun tilshunosligida matn tilning alohida yirik birligi va matn tilshunosligi deb atalayotgan sohaning asosiy ob’yekti sifatida talqin etiladi. tilshunos olimlardan e.qilichev matnga quyidagicha ta’rif beradi: matn hamma elementlari bilan o‘zaro zich aloqada bo‘lgan va muallif nuqtayi nazaridan ma’lum bir maqsadga yo‘naltirilgan nominativ-estetik axborotni ifodalovchi murakkab tuzilmadir. matnning vazifalari a kommunikativ (aloqa o‘rnatish) vazifasi b axborot berish (informativ) vazifasi d ta’sir etish (emotiv) vazifasi ta’sir etish (emotiv) …

2 / 19

aytaradi. — assalomu alaykum, bugun yig‘ilish bo‘ladimi? — va alaykum assalom, ha, soat uchda boshlanadi. — yaxshi, unda uchrashguncha. tavsifiy matn — bu biror narsa, shaxs, joy yoki hodisani tasvirlab, uning belgilarini, ko‘rinishini, xususiyatlarini batafsil ifodalovchi matn turidir. bahor tongi. quyosh endi ufqdan bosh ko‘targan, atrofni mayin shabada o‘rab olgan. daraxtlar yashil libosda, qushlar chug‘urlab sayraydi. tavsifiy matnning xususiyatlari: 1 2 3 4 matnda tasviriylik, obrazlilik kuchli bo‘ladi. rang, tovush, hid, shakl kabi sezgi tasvirlari ko‘p ishlatiladi. fe’llar kam, sifat, ot va sifatdoshlar ko‘p ishlatiladi. matn statik (harakatsiz) holatni ifodalaydi. matnni qisqartirish yo‘llari: 1. muhim g‘oyalarni ajratish matnni o‘qib chiqib, faqat asosiy fikrlarni ajratib yozish kerak. ikkinchi darajali misollar, izohlar, detallar olib tashlanadi. masalan: asl matn: "bugun ob-havo iliq, osmon ochiq, qushlar chug‘urlab uchib yuribdi."qisqartirilgan: "bugun ob-havo iliq." 2. bir nechta gapni birlashtirish bir-biriga yaqin mazmunga ega gaplarni bitta jumlaga birlashtirish mumkin. masalan: "o‘quvchilar ertalab maktabga bordilar. ular yangi darslarni …

3 / 19

sayrga chiqamiz.“ qisqartirish: "havo yaxshi bo‘lsa — sayrga chiqamiz." matnni kengaytirish — bu matndagi fikrni yanada to‘liq, ravshan va ta’sirli ifodalash uchun qo‘shimcha so‘zlar, jumlalar yoki g‘oyalarni qo‘shish jarayonidir. quyida matnni kengaytirish yo‘llari keltirilgan: tafsilot (detal) qo‘shish tavsif (tasvir) kiritish misol va dalillar qo‘shish qo‘shimcha fikrlar kiritish dialog yoki his-tuyg‘ularni qo‘shish qo‘shma va murakkab gaplardan foydalanish sinonim va izohli so‘zlardan foydalanish matn tuzishda so‘z tanlash va so‘z qo‘llash mahorati” — yozuvning juda muhim jihatlaridan biri. quyida bu mahoratni rivojlantirish uchun asosiy tamoyillar: aniq va mazmunli so‘zlardan foydalaning masalan, juda umumiy “yaxshi”, “yomon”, “katta” kabi so‘zlar o‘rniga — sizning fikringizni aynan ifoda qiluvchi so‘zlarni tanlash muhim. muhim falsafiy jihat — so‘zning “denotation” (ma’no) va “connotation” (mazmun-oqibat) jihatini tushunish har bir so‘z o‘zining literal ma’nosiga qo‘shimcha ravishda bir muncha hissiy ton, ohang, izohni ham olib yuradi. maqsadli auditoriyani yodda tuting yozayotgan matningiz kimga mo‘ljallangan — shu auditoriya va kontekstga mos so‘z tanlovi …

4 / 19

, “suzdi”, “qadam tashladi” kabi tasvirli fe’llar. takrorlanayotgan so‘zlarni aniqlang va sinonimlar yordamida rang-bering. lekin ortiqcha sinonim ishlatishdan ham ehtiyot bo‘ling — ma’no aniqligi va tutarlilik muhim. auditoriyaga mos tilda yozing: agar rasmiy hujjat bo‘lsa — sodda, lekin professional so‘zlar; blog-maqola bo‘lsa — biroz erkin va jonli so‘zlar. matnni ovozda ham o‘qib chiqing: qayerda o’qish qiyin, qayerda so‘zlar mos kelmayapti — shu joylarni tuzating. e’tiboringiz uchun rahmat! image2.png image4.png image5.png image6.png image7.png /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 19

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matnatamasi ilmiy adabiyotlar"

mavzu: tilning lug’at tarkibi mavzu: matn turlari va tarkibi. reja: 1. matn turlari: diologik va tavsifiy matn. 2. matnni qisqartirish yo‘llari. 3. matnni kengaytirish yo‘llari. 4. matn tuzishda so‘z tanlash va so‘z qo‘llash mahorati. mazmun va grammatik jihatdan bog‘langan, bir mavzuni ifodalovchi gaplar matnni hosil qiladi tilshunoslikda matn tushunchasi gapdan ko‘ra yirik hajmli aloqa vositasi, nutqiy faoliyat mahsuli, muayyan qonuniyatlar asosida shakllangan nutq ko‘rinishidir. matn atamasi ilmiy adabiyotlarda turlicha talqin qilinadi: matn so’zining arabchadan o’zlashganligi, aynan “tekst” so’zi anglatgan ma’noga tengligiga ishora qilinadi. bugungi kun tilshunosligida matn tilning alohida yirik birligi va matn tilshunosligi deb atalayotgan sohaning asosiy ob’yekti sifatida talqin etil...

This file contains 19 pages in PPTX format (627.2 KB). To download "matnatamasi ilmiy adabiyotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: matnatamasi ilmiy adabiyotlar PPTX 19 pages Free download Telegram