sug’urtaning nazariy asoslari va iqtisodiy mohiyati

DOCX 8 pages 273.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 273.0 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

2-mavzu : sug’urtaning nazariy asoslari va iqtisodiy mohiyati reja: 1. sug’urtaning iqtisodiy mohiyati 2. sug‘urtaning paydo bo‘lish tarixi 3. su’gurta bozorining rivojlanishi 1. sug’urtaning iqtisodiy mohiyati [footnoteref:1] [1: insuranse: principies and practice. compiled by david bland, the chartered insuranse institut, great britain,1993 ] sug‘urtaning tarixi uzoq o‘tmishga borib taqaladi, uning aniq yuzaga kelish sanasini aytish judayam qiyin. o‘tmish tamaddunlaridan qolgan binolar qoldiqlari, san’at asarlari va boshqa moddiy alomatlarni topish nisbatan oson bo‘lsa, ilk shaharlar aholisi iqtisodiyot sohasidagi xizmatlarni qanday tashkil qilganligini tiklash qiyindir. biroq miloddan avvalgi, qadimgi, o‘rta asrlarga oid va ilk yangi davr tamaddunlariga oid bino va inshootlar qoldiqlari orasida odamlar oziq-ovqat mahsulotlarining tegib bo‘lmaydigan zaxiralarini saqlagan omborlar aniqlangan. misr shohi, fir’avn tushlariga ta’bir bergan yusuf haqidagi bibliya tarixi bu zaxiralar ular bo‘yicha tashkil qilingan va foydalanilgan tamoyillarni namoyish etadi. tajribaning ko‘rsatishicha, vaqti-vaqti bilan hosilsizlik yoki dushmanlar hujumi ro‘y bergan bo‘lib, bunda shaharliklar yaqin-atrofda etishtirilgan hosildan foydalanish imkoni bo‘lmagan. …

2 / 8

i shahar qamal qilinadigan bo‘lsa, zaxira qilingan oziq-ovqat mahsulotlari shahar ahlini qutqarish uchun foydalanilishi mumkin bo‘lgan. shu sababli umumiy fond tushunchasi (ushbu holatda oziq-ovqat mahsulotlari) insoniyat ongidan mustahkam o‘rin olgan. g‘oya o‘z samaradorligi yuqori ekanligini ko‘rsatdi, ayniqsa, risk tushunchasining joriy qilinishi bilan. xv asrning oxirlarida, evropaliklar osiyo va amerikaga yirik sayohatlarni amalga oshira boshlagan paytda «shahar inqilobi» (sanoat inqilobidan oldin kelgan) ro‘y berdi, «risk» va «umumiy fond» tushunchalari birlashib ketdi. agar kichik kemalardan iborat bo‘lgan kichik bir flotiliya evropadan aytayliq, indoneziyaga savdo qilish va u erdan qimmatabho va noyob ekzotik yuklar bilan qaytish uchun chiqishning uddasidan chiqqan bo‘lsa, kemalarning hammasi ham safardan qaytib kelmasligi riski bo‘lgan. dengiz shtormi kemalarni cho‘ktirib yuborishi, kemalarda oziq-ovqat zaxirasi tugab qolishi (yoki kema jamoasi bironta epidemiyadan halok bo‘lishi), ayrim kemalar adashib qolishi, boshka kemalar ortiqcha yuk yuklab yuborilganligi yoki texnik nosozliklar tufayli cho‘kib ketishi mumkin bo‘lgan. bunday riskli faoliyatga pul tikkan kishilar investorlardan birontasi uning …

3 / 8

bir-birini to‘ldira boshladi. odamlar guruhi yoki kompaniyalar kema yo‘qotilgan taqdirda kema egasiga tovon (indemnity) to‘lash evaziga pul mukofotlari (premium) to‘play boshladi. bu sug‘urta qiluvchilar risk holati ro‘y berganda sug‘urta qildiruvchilarga to‘lovlar uchun foydalanishni va’da qilgan umumiy fond tashkil qilgan. bu jarayonning ilk bosqichlarida, agarda risk ro‘y beradigan bo‘lsa, sug‘urta qiluvchi u sug‘urta qildiruvchiga to‘lashi lozim bo‘lgan to‘lovni amalga oshirish uchun bironta mulkni sotishga (yoki bankdagi hisobraqamidan pul olishga) majbur bo‘lgan. bu tamoyil hozirgacha xuddi shu to‘lov va’dasi shartnomaning asosini tashkil qiladigan lloyd korporatsiyasi tomonidan qo‘llanib kelmoqda. «lloyd a’zolari» maqomiga ega bo‘lgan kishilar «imzolangan» (underwritten) risk ro‘y bergan holatda o‘zining shaxsiy mablag‘laridan pul to‘lashga majbur bo‘ladi. «imzolash» (ingl. to underwrite) atamasi qanday yangraydigan bo‘lsa, aynan shuni anglatadi: riskni (sug‘urta predmeti, sug‘urta qilingan muddat va shartlar) belgilab beradigan hujjat tuziladi va uni sug‘urta qiladigan shaxs (yoki uning vakili) qog‘ozning pastki qismiga u to‘lashga tayyor bo‘lgan risk ulushini yozadi. ayrim ishbilarmonlarning ko‘plab jamiyat …

4 / 8

anderrayterlar, qaysi risk ulushini va qanday mukofot evaziga qabul qilishni belgilagan holda, fondga doimo risk ro‘y bergan hollarda sug‘urta qildiruvchilarga pul to‘lashga, shuningdek, aksiyadorlarga ularning kiritgan mablag‘lard kutadigan natijani oqlaydigan darajada jalb etuvchan dividendlar to‘lashga qodir bo‘lishga imkon beradi. yong‘indan sug‘urta qildirish sug‘urta kompaniyalari faoliyat yurita boshlagan ilk soha bo‘ldi. xvii asrda aholi gavjum bo‘lgan shaharlarda aksariyat uylar yog‘ochdan qurilgan edi. olov uylarni isitish va ovqat tayyorlashni ta’minlagan, uyni yoritish uchun shamlardan foydalanilgan. shu sababli shahar uylarida yong‘in riski juda yuqori bo‘lgan. urbanizatsiyadan chetda qolgan qishloq joylarda hamma qo‘shnilar yong‘inga uchragan uyni tiklashga yordam berish uchun to‘planishgan. u erda o‘zaro yordam tamoyili amal qilgan. bundan farqli ravishda, shahar ko‘chalarida masalan, to‘qimachilar, etikdo‘zlar, klerklar yoki baliqchilar yong‘in oqibatida uysiz qolgan kishilarning qo‘shnisi bo‘lishi mumkin bo‘lib, ularda qo‘shnilarga uyini tiklashga yordam berish uchun vaqti ham bo‘lmaydi, amaliy jihatdan yordam ham ko‘rsata olmaydi. buning o‘rniga ular ikkita narsa – yong‘inga qarshi kurash jamoasi …

5 / 8

cha fondlar ham vujudga kelgan. hayotni sug‘urta qildirish haqida shartnoma tovon to‘lash haqida shartnoma hisoblanmaydi. ushbu shartnomadan maqsad – shartnomada ko‘rsatilgan holatlar ro‘y berganda belgilangan miqdordagi pul mablag‘lari bilan ta’minlashdir. o‘lim muqarrar ekanligiga hech qanday shubha yo‘q: bir kun kelib baribir hammamiz o‘lamiz. lekin har bir alohida olingan kishi qanchalik uzoq umr ko‘rishi borasida katta noaniqlik mavjud. har yili qanchadir miqdorda odamlar o‘ladi va bu yangi tug‘ilgan chaqaloqlardan tortib yuz yoshdan oshgan qariyalargacha kuzatiladi (garchi ko‘pchilik 80 yoshgacha yashasada). xvii asrning o‘rtalariga kelib, hayotni sug‘urta qildirish bilan shug‘ullangan o‘zaro yordam jamiyatlari va sug‘urta kompaniyalari vujudga keldi. hayotni sug‘urta qildirish shartnomasi o‘rnini to‘ldirish tamoyiliga asoslanishi mumkin emas, chunki moddiy dunyo mavjudligi nuqtai nazaridan inson hayoti bebahodir, buning ustiga, hayotni yo‘qotishga «teng baholi» pul miqdorini belgilaydigan odam yoki tashkilotni tasavvur qilish ham qiyin. shu sababli hayotni sug‘urta qildirish har qanday miqdordagi kelishilgan summalarga tuzilgan. hayoti sug‘urta qildirilgan kishi (yoki bundan qonuniy manfaatga …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sug’urtaning nazariy asoslari va iqtisodiy mohiyati"

2-mavzu : sug’urtaning nazariy asoslari va iqtisodiy mohiyati reja: 1. sug’urtaning iqtisodiy mohiyati 2. sug‘urtaning paydo bo‘lish tarixi 3. su’gurta bozorining rivojlanishi 1. sug’urtaning iqtisodiy mohiyati [footnoteref:1] [1: insuranse: principies and practice. compiled by david bland, the chartered insuranse institut, great britain,1993 ] sug‘urtaning tarixi uzoq o‘tmishga borib taqaladi, uning aniq yuzaga kelish sanasini aytish judayam qiyin. o‘tmish tamaddunlaridan qolgan binolar qoldiqlari, san’at asarlari va boshqa moddiy alomatlarni topish nisbatan oson bo‘lsa, ilk shaharlar aholisi iqtisodiyot sohasidagi xizmatlarni qanday tashkil qilganligini tiklash qiyindir. biroq miloddan avvalgi, qadimgi, o‘rta asrlarga oid va ilk yangi davr tamaddunlariga oid bino va inshootlar qoldiqlari...

This file contains 8 pages in DOCX format (273.0 KB). To download "sug’urtaning nazariy asoslari va iqtisodiy mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: sug’urtaning nazariy asoslari v… DOCX 8 pages Free download Telegram