tabiiy resurslar

DOC 11 pages 84.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 84.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

tabiiy resurslar reja: 1. tabiiy resurslar tasnifi. 2. tugamaydigan resurslar. 3. insonning tabiatga va tabiiy resurslarga ta`sir ko`rsatish shakllari. tabiiy resurslar tasnifi. tabiiy resurslar deb tabiatda mavjud bo`lgan, insonlar tomonidan yaratilmaydigan, jamiyatning moddiy va ma`naviy ehtiyojlarini qondirish hamda xo`jalik faoliyatlarini rivojlantirish uchun xizmat qiladigan tabiiy obyektlarga, sharoitlarga va jarayonlarga aytiladi. tabiiy resurslar foydalanish sohasiga ko`ra ishlab chiqarish, sog`liqni saqlash, madaniy, ilmiy va boshqa resurslarga, tabiatning u yoki bu komponentlari tarkibiga ko`ra esa suv, o`rmon, mineral, energiya va boshqa resurslarga ajratiladi. mamlakatning tabiiy resurslarga boyligi uning iqtisodini rivojlantirishning muhim shartidir, aksincha, zahiralarining kamligi yoki umuman yo'qligi ishlab chiqarish kuchlarini rivojlantirish imkoniyatini bermaydi. shuni ham ta'kidlash joizki, bu qonuniyatni har doim ham tog`ri deb bo`lmaydi. dunyoda shunday mamlakatlar borki, ular joylashgan hududda mineral resurslar umuman yo`q yoki bo`lsa ham juda oz miqdorda, shunga qaramasdan rivojlangan mamlakatlar qatoriga kiradi. masalan, yaponiya, janubiy koreya, singapur va boshqalar. bu mamlakatlarda ishchilar, muhandislar va texnik xodimlarning …

2 / 11

igan va jigarrang ko'mir, uran, slanets, qurilish materiallari uchun ko'plab xom ashyo turlarini o'zlashtirish bilan bog'liq. respublika yer osti konlarida gaz va neft konlari mavjud. mamlakat hududining taxminan 60% ularni ishlab chiqarish uchun istiqbolli hisoblanadi. tabiiy gazning katta maydonlari qashqadaryo va buxoro viloyatlaridadir. o'zbekistonda ishlab chiqarilayotgan tabiiy gazning deyarli 3/4 qismi qashqadaryo viloyatiga to'g'ri keladi. ishlab chiqarish kucharini rivojlantirish jamiyat munosbatlari xarakteri bilan belgilanadi. ko`plab rivojianayotgan mamlakatlar rivojlanayotgan mamiakatiarni xomashyo va energiya resurslari bilan ta`minlovchi mamlakatlarga aylanib qolganlar. o'zbekiston respublikasi o`zining moddiy boyliklari va ma`naviy salohiyatining yuqoriligi bilan boshqa mustaqil davlatlardan keskin farq qiladi. chunki bu hudud, yuqorida aytib o`tilganidek, mamlakat rivojining muhim sharti hisoblangan yer osti va yer usti resurslariga boy. yaponiya, koreya, singapur davlatlaridagi kabi yoshlarni ilm olishga bo`lgan intilishlari, ular uchun yaratilgan shart-sharoitlar, eng muhimi, uzoq o`tmishdan meros bo'lib kelayotgan ma`naviy qadryatlarimiz o'zbekistonning tezlik bilan rivojlanishi uchun muhim omil bo'la oladi. oltin, tabiiy gaz, volfram, fosforitlar, kaliy …

3 / 11

- o'n ikkinchi o'rin. hozirda qimmatbaho metallarning 40 koni o'rganilgan. jamiyatni ma`lum rivojlanish davri davomida tabiiy resurslardan foydalanishda ularni real va potensial resurslarga ajratiladi. real resurslar deb jamiyatni ayni holatdagi rivojlanish bosqichida qidirib topilgan, zaxiralari aniqlangan va jamiyat tomonidan faol ishlatilayotgan resurslarga aytiladi. ishlab chiqarishning rivojlanishi, ilmiy ishlar va ishlanmalami amaliyotga tatbiq etila borishi bilan real resurslar ham o`zgarib boradi. masalan, insonlarning u yoki bu sohani takomillashtirib borish jarayonida bir energetik resurslar boshqasiga almashtiriladi. masalan, sanoat korxonalari paydo bo'layotgan dastlabki davrlarda yonilg`i sifatida kit moyidan foydalanilgan. kitlarni ovlash sanoatni rivojlantirish uchun muhim hisoblansa-da, kitlarning keskin kamayib ketishiga sabab bo'ldi. shu bilan birga kitlarni ovlashni ta`minlash masalasi ham qiyinlashib bordi. energiya xomashyosini boshqa turiga almashtirish ehtiyoji tug'ildi. endi o'rmon yonilg'i resursi sifatida ishlatila boshlandi. bu hol ham o`rmonzorlar maydonining keskin kamayib ketishiga olib keldi. shuningdek, o'rmonlarni kesib ishlatish iqtisodiy jihatdan o`zini oqlamay qoldi. shundan so'ng avval ko`mir, so'ngra gaz konlarini qidirib …

4 / 11

kasi, shamol generatorlari va quyosh energiyasidan foydalanish imkoniyatlari shular jumlasidandir. insoniyat o`tmishda energiya inqiroziga bir necha marta uchraganligi ma`lum, ammo inson bu muammolarni muvaffaqiyatli hal qila olgan. potensial tabiiy resurslar deb jamiyat taraqqiyotining hozirgi bosqichida qidirib topilgan, qisman va miqdoran aniqlangan resurslarga aytiladi. ammo ulardan foydalanish turli sabablarga ko`ra ayni paytda davlat tomonidan maqsadga muvofiq emas deb topilgan bo`lishi mumkin. boshqa so'z bilan aytganda, ulardan foydalanish uchun texnik vositalar yetarli bo’lmagan, xomashyolarni qayta ishlash texnologiyalari ham ishlab chiqilmagan yoki umuman yaratilmagan bo'lishi mumkin. masalan, tosh davrida metall potensial resurs emas edi. chunki inson uni ajratib olish texnologiyasini bilmas edi. bronza asriga kelib temir rudalari potensial resurslarga aylanib qoldi. chunki insonlar rudadan temirni ajratib olish texnologiyasini o'zlashtirib oldilar. yer sayyorasining potensial yer resurslariga cho'llar, tog'liklar, botqoqliklar, sho'rlangan hududlar, doimiy muzliklar ham kiradi. hozirgi davrga kelib insonlaming yer resurslariga bo'lgan ehtiyojlarining tobora oshib borayotganligiga qaramasdan mavjud barcha yerlarni qishloq xo'jaligi uchun o'zlashtirishning …

5 / 11

aratishga bo'lgan qiziqish tobora ortib bormoqda. kelajakda quyosh radiatsiyasini quyosh energiyasiga to`g`ridan-to`g`ri aylantirishning nisbatan arzon usullarini yaratish bir qator mamlakatlarni isitish tizimlari uchun sarf etiladigan energiyaning 50 foizini qoplashi mumkinligi hisoblab chiqilgan. quyosh energiyasidan foydalanish sayyoramizni ekologik inqirozdan qutqarishda asosiy omil hisoblanadi. uning yerdagi asosiy manbai esa yashil o`simliklardir. o`zbekistonda quyosh energiyasidan foydalanish, yangi texnologiyalar va texnik vositalarni joriy etish bo`yicha sohalararo «o'zgeleotexnika» ilmiy-texnik markazida, «fizika-quyosh» ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida, o'zbekiston respublikasi fanlar akademiyasining energetika va avtomatika ilmiy tadqiqot va loyiha institutlarida ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. barcha tabiiy resurslar, albatta, shartli ravishda tugaydigan va tugamaydigan resurslarga bo'linadi (jadval). tabiiy resurslar tasnifi tugaydigan resurslar tugamaydigan resurslar tiklanmaydigan resurslar tiklanadigan resurslar havo. suv. iqlim. koinot resurslari. quyosh. yadro, geotermal. shamol. to`lqin energiyalari hamda yerning ichki issiqlik energiyasi yer osti qazilmalari (rudali. noruda va yonilg'i qazilma boyliklar) tuproq. o'simlik va hayvonlar. qisman suv resurslari tugaydigan tabiiy resurslar zaxirasiga va ulardan jadallik bilan foydalanish …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy resurslar"

tabiiy resurslar reja: 1. tabiiy resurslar tasnifi. 2. tugamaydigan resurslar. 3. insonning tabiatga va tabiiy resurslarga ta`sir ko`rsatish shakllari. tabiiy resurslar tasnifi. tabiiy resurslar deb tabiatda mavjud bo`lgan, insonlar tomonidan yaratilmaydigan, jamiyatning moddiy va ma`naviy ehtiyojlarini qondirish hamda xo`jalik faoliyatlarini rivojlantirish uchun xizmat qiladigan tabiiy obyektlarga, sharoitlarga va jarayonlarga aytiladi. tabiiy resurslar foydalanish sohasiga ko`ra ishlab chiqarish, sog`liqni saqlash, madaniy, ilmiy va boshqa resurslarga, tabiatning u yoki bu komponentlari tarkibiga ko`ra esa suv, o`rmon, mineral, energiya va boshqa resurslarga ajratiladi. mamlakatning tabiiy resurslarga boyligi uning iqtisodini rivojlantirishning muhim shartidir, aksincha, zahiralarining k...

This file contains 11 pages in DOC format (84.0 KB). To download "tabiiy resurslar", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy resurslar DOC 11 pages Free download Telegram