o'lat

PPTX 81 pages 7.0 MB Free download

81 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.0 MB

File type PPTX

Pages 81

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 81

o'lat ta'rifi: o'lat – bakteriya qo'zg'atadigan, turli xil yuqish mexanizmiga ega bo'lgan, odamda isitmalash, og'ir intoksikatsiya, limfa tugunlarining yallig'lanishi va organizmning zararlanishi bilan kechadigan zoonoz tabiiy o'choqli o'ta xavfli yuqumli kasallikdir. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi o'lat insoniyatga azaldan ma'lum kasalliklardan biri hisoblanadi. qadimda millionlab odamlarni yostig'ini quritganligi, odamlarni daxshatga solib, qirg'inlarga sabab bo'lganligi uchun ham ushbu kasallik «o'lat» deb nom olgan. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi (davomi) eramizdan ming yillar avval yashagan yunon shoiri gomer o'zining mashhur «illiada» asarida afsus bilan: «bizni urush va o'lat birgalashib halok etadi» deb yozgan. eramizning vi asrida vizantiyaga qarashli o'rta dengiz mamlakatlarida o'latdan 100 mln.ga yaqin kishi halok bo'lgan. xuddi ana shu halokat tufayli rim imperiyasi tanazzulga uchragan. «chuma» so'zi arab tilidan olingan bo'lib, «jumma», ya'ni, «loviya» degan ma'noni bildiradi. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi (davomi) insoniyat o'latning 3 ta pandemiyasini o'z boshidan kechirgan. birinchi pandemiya 527-580 yillarda qayd etilgan bo'lib, 100 mln.ga …

2 / 81

7 port shaharlarida ro'yxatga olinib, 12 mln.dan ortiq kishi halok bo'lgan. o'latning bo'lib o'tgan pandemiyalarida 200 mln.ga yaqin kishi vafot etgan. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi (davomi) d.k.zabolotniy o'lat tabiiy o'choqli kasallik ekanligi to'g'risidagi gipotezani ilgari surgan bo'lsa, uchinchi pandemiya davrida, aniqrog'i, 1897 yilda frantsuz olimi aleksandr yersin va uning yaponiyalik hamkasbi shibasaburo kitazatolar bemor odam va kalamushdan o'lat kasalligining qo'zg'atuvchisini aniqlagan. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi (davomi) ogata va simonlar 1898 yilda o'lat kasalligi tarqalishida burgalarning roli borligini e'tirof etishgan. d.k.zabolotniy va l.m.isaevlar 1911 yilda cho'ldan tutib olib kelingan kemiruvchi (sug'ur) dan, i.a.deminskiy 1912 yilda yumronqoziqdan o'lat qo'zg'atuvchisini ajratib olgan. bokot va martinlar o'lat qo'zg'atuvchisi yuqqan burgadan «o'lat bloki» fenomenini aniqlashga muvaffaq bo'lgan. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi (davomi) oxirgi yillarda dunyoda o'lat kasalligining epidemiyasi kuzatilmayapti,bugungi kunda bu kasallik faqat sporadik (tarqoq) holatda cho'l va tog' tabiiy o'choq hududlarida ro'yxatga olinmoqda. respublikamizda o'lat kasalligining oxirgi holatlari 1990,1999 yillarda navoiy …

3 / 81

yati) - 0,1 mln. ga; tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi (davomi) - qirg'iziston davlati bilan chegaradosh o'latning tog'li tabiiy o'chog'i (toshkent va namangan viloyatlari) - 0,1mln.ga; - tojikiston davlati bilan chegaradosh o'latning tog'li tabiiy o'chog'i (qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari) – 0,08 mln.ga. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi o'lat kasalligining qo'zg'atuvchisi biologik qurol sifatida foydalanilishi mumkin. tatarlar 1346 yilda urush paytida o'latni tarqatish maqsadida o'latdan o'lgan odam jasadini kafu shahriga, ikkinchi jahon urushi davrida esa yaponiya xitoyning ningxo shahriga o'lat qo'zg'atuvchisi bilan zararlangan burgalarni tashlaganlar. etiologiyasi o'lat qo'zg'atuvchisi (yersinia pestis) yersinia va entrerobacteriaceae oilasiga mansub bo'lib, o'lchami 0,3-0,5mkm. o'lat bakteriyasi spora hosil qilmaydi, xivchinlari yo'q, harakatsiz. barcha anilin bo'yoqlari bilan yaxshi bo'yaladi, gram manfiy. lyoffler ko'ki yoki romanovskiy – gimza bo'yoqlari bilan bo'yalganda, bipolyarlik xususiyatiga ega bo'lib, yaqqol ko'zga tashlanadi. qo'zg'atuvchi go'sht – peptonli bulon va agarda (rn 7,0 – 7,2) 28 – 370s haroratda yaxshi o'sadi. yersinia pestis o'zida termostabil …

4 / 81

emiruvchilar, quyonsimonlar, qishloq ho'jalik hayvonlaridan tuyalar). tabiy o'choqlarda o'lat qo'zg'atuvchisining saqlanishida katta qumsichqonlar, tushkan va qizil dumli qumsichqonlar, yumronqoziqlar, tovushqonlar, kalamushlar va shularga o'xshash yovvoyi kemiruvchilar asosiy o'rin tutadi. epizootologiyasi (davomi) kemiruvchilar o'rtasida vaqti-vaqti bilan o'latning epizootiyasi kuzatilib, ularning bir qismi qirilib ketadi. qemiruvchilarning yana bir qismi uyquga ketadi,ularda kasallik latent shaklida o'tadi va keyingi yil bahor va kuzda ular kasalikning manbalariga aylanadi. o'zbekiston respublikasi hududida joylashgan o'latning tabiy o'choqlarida epizootiyaning davomiyligi 1,3,7,14,21 yillarni tashkil etadi. hududimizda o'latning shunday tabiiy o'choqlari mavjudki, bu tabiiy o'choqlarda uzluksiz epizootiya davom etib turadi. epizootologiyasi (davomi) bunday o'lat epizootiya maydonlarining kengayib ketishiga yo'l qo'ymaslik, insonlar uchun xavf tug'dirishining oldini olish borasida respublika ssv karantin o'ta xavfli yuqumli kasalliklar muhofazasi markazining joylardagi filiallari va bo'limlari mutaxasislari harakatdagi maxsus guruhlar yordamida yil davomida epizootologik va epidemiologik monitoring olib boradilar. bunday kuzatishlarning o'z vaqtida olib borilishi natijasida respublikamiz aholisi o'rtasida oxirgi 12yilda (1999y.) o'lat kasalligi qayd etilgani …

5 / 81

an 3 haftadan so'ng, hazm qilish yo'li bundan tiqilib, o'ziga xos bakteriyali tiqin (probka) hosil qiladi, boshqacha aytganda, «o'lat bloki» deyiladi. burganing hazm qilish yo'li tiqilib qolishi natijasida, u navbatdagi sog'lom hayvonni chaqqanida qon oshqozonga o'tmaydi va qaytadan hayvon qon oqimiga tushadi, bu hayvonning zararlanishiga olib keladi. epizootologiyasi (davomi) burganing «yuqumliligi» bir oy davom etadi (ayrim ma'lumotlarga ko'ra bu davr bir yilgacha davom etishi mumkin). o'latning epizootiyasi asosan burgalar makonida davom etadi. burgalar o'ziga o'lat qo'zg'atuvchisini kemiruvchilardan, tuya va boshqa hayvonlardan yuqtirib oladi. kemiruvchilar, shuningdek, tuya va boshqa hayvonlar jasadini tark etgan burga, oziqlanish uchun boshqa tirik kemiruvchiga yoki hayvonga tashlanadi, odamga hujum qiladi va ularga o'lat kasalligini qo'zg'atuvchisini yuqtiradi. epidemiologiyasi epidemiologiyasi (davomi) respublikamiz hududida odamlar uchun o'lat kasalligining etakchi manbalari katta va kichik qumsichqonlar, yumronqoziq, sug'ur va tuyalar hisoblanadi. o'latning o'pka shakli, ayrim hollarda o'latning sepsis shakliga chalingan odamlar, kasallik qo'zg'atuvchisining xavfli manbai hisoblanadi. o'lat qo'zg'atuvchisining asosiy tashuvchisi burgalar …

Want to read more?

Download all 81 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'lat"

o'lat ta'rifi: o'lat – bakteriya qo'zg'atadigan, turli xil yuqish mexanizmiga ega bo'lgan, odamda isitmalash, og'ir intoksikatsiya, limfa tugunlarining yallig'lanishi va organizmning zararlanishi bilan kechadigan zoonoz tabiiy o'choqli o'ta xavfli yuqumli kasallikdir. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi o'lat insoniyatga azaldan ma'lum kasalliklardan biri hisoblanadi. qadimda millionlab odamlarni yostig'ini quritganligi, odamlarni daxshatga solib, qirg'inlarga sabab bo'lganligi uchun ham ushbu kasallik «o'lat» deb nom olgan. tarixiy ma'lumotlar va geografik tarqalishi (davomi) eramizdan ming yillar avval yashagan yunon shoiri gomer o'zining mashhur «illiada» asarida afsus bilan: «bizni urush va o'lat birgalashib halok etadi» deb yozgan. eramizning vi asrida vizantiyaga qarashli o'r...

This file contains 81 pages in PPTX format (7.0 MB). To download "o'lat", click the Telegram button on the left.

Tags: o'lat PPTX 81 pages Free download Telegram