zoologiya fan va uning vazifalari

DOCX 3 pages 123.4 KB Free download

3 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.4 KB

File type DOCX

Pages 3

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 3

1-§. zoologiya fani va uning vazifalari zoologiya – hayvonlarni o‘rganadigan fan. zoologiya (zoon – hay von, logos – fan) – hayvonlarning tuzilishi, hayot kechirishi, ko‘payishi va rivojlanishini o‘rganadigan fan. hayvonlarning xilma-xilligi va tarqalishi, tabiatda va inson hayotidagi ahamiyati, kelib chiqishini o‘rganish zoologiyaning vazifasiga kiradi. zoologiya bir qancha fanlardan tarkib topgan. ulardan bir guruhi hayvonlarning tuzilishi, ko‘payishi, rivojlanishi, yer yuzida tarqalishini, boshqalari alohida guruhlarini o‘rganadi. zoologiya – eng qadimiy fan. zoologiyaga oid eng qadimgi asarlarni eramizdan 4 asr oldin buyuk yunon olimi arastu yozgan. uning asarlarida 500 ga yaqin hayvon turiga tavsif berilgan. 16–17-asrlarda yashagan golland olimi anton levenguk mikroskopda ko‘rinadigan hayvonlarni kashf etgan. shved olimi karl linney 18-asrda hayvonlarni tur, urug‘, turkum va sinflarga ajratib o‘rganishni taklif etgan. ingliz olimi ch. darvin 19-asr o‘rtalarida hayvonlarni o‘rganish orqali o‘zining olamshumul evolyutsion ta’limotini yaratdi. zoologiya tibbiyot, chorvachilik va xalq xo‘jaligining boshqa sohalari bilan bog‘liq. zoologiya fanining rivojlanishiga o‘zbekistonlik olimlar ham katta hissa …

2 / 3

uzi lishi va hayot kechirishi xususiyatlari muayyan muhitga moslashgan. masalan, suv hayvonlarining gavdasi suyri shaklda, oyoqlari eshkakka aylangan. quruqlikda yashovchi hayvonlarning tanasi yapaloq, oyoqlari yaxshi rivojlangan bo‘ladi. yashash muhiti tarkibiy qismlarini tashkil etuvchi namlik, harorat, yorug‘lik va boshqalar ekologik omillar deyiladi. hayvonlarning gavda o‘lchami har xil bo‘ladi (1-rasm). ular qatorida og‘irligi 150 tonnaga yetadigan gigant kitlardan tortib faqat mikroskopda ko‘rinadigan, uzunligi millimetrning o‘ndan bir, hatto yuzdan bir ulushiga teng keladigan turlari ham bor. hayvonlarning ahamiyati. hayvonlar tabiatda va inson faoliyatida katta ahamiyatga ega. ko‘pchilik hayvonlar yashil o‘simliklar bilan oziqlanadi. ular o‘txo‘r hayvonlar deyiladi. boshqa hayvonlarni yeydigan hayvonlar yirtqich; odam, boshqa hayvon va o‘simlik to‘qimalarida yashaydigan hayvonlar esa parazit hisoblanadi. o‘txo‘r hayvonlar o‘simliklar va ularning qoldiqlarini maydalab, chirishini tezlashtiradi. ular faoliyati tufayli o‘simlik uchun zarur bo‘lgan mineral moddalar to‘planadi; tuproq unumdorligi oshadi. hayvonlar orasida hayvonlar murdasi, organik qoldiqlar va mikroorganizmlarni suvdan filtrlab oziqlanadigan turlari ko‘p uchraydi. bunday hayvonlar tabiiy sanitarlar deyiladi. …

3 / 3

asallik paydo qiladigan hayvonlardan saqlanish haqida yozib qoldirgan. hayvonlarni muhofaza qilish. odamlar qadimdan yovvoyi hayvonlarni ovlashgan; ularning go‘shti, terisi va boshqa mahsulotlaridan foydalanishgan; hayvonlarni qo‘lga o‘rgatishgan; ulardan uy qo‘riqchisi va ishchi kuchi sifatida foydalanishgan. keyinchalik aholi sonining ortib borishi, ov qurollarining tobora takomillashuvi, hayvonlar uchun zarur bo‘lgan tabiiy sharoitning buzilishi ta’sirida yevropa turi (qoramollar nasl boshi), tarpan (otlar nasl boshi), stellerov sigiri (dengiz hayvoni) yo‘q bo‘lib ketdi; prjevalskiy oti, zubr, bizon, jayron, xongul kabi hayvonlar uchun qirilib ketish xavfi tug‘ildi. bu hol hayvonlar va ular yashaydigan muhitni muhofaza qilishni talab etadi. respublikamiz hududida noyob va soni kamayib borayotgan hayvonlarni asrab qolish va ko‘paytirish maqsadida badayto‘qay, qizilqum, zarafshon, surxon va hisor davlat qo‘riqxonalari, chotqol biosfera qo‘riqxonasi, bir qancha milliy bog‘lar va buyurtma qo‘riqxonalar tashkil etilgan. o‘zbekiston respublikasi «qizil kitobi»ning so‘nggi 2016-yilgi nashriga noyob va soni kamayib borayotgan hayvonlarning 205 turi kiritilgan. savol va topshiriqlar. 1. zoologiyaning rivojlanishida k. linney xizmatlari nimadan …

4 / 3

bilan birga hayvonlar hujayrasi po‘sti yupqa bo‘lishi, yashil rang beruvchi xloroplastlar bo‘lmasligi bilan o‘simliklardan farq qiladi. hayvonlar fotosintez qilolmaydi; o‘simliklar hosil qiladigan organik moddalar bilan oziqlanadi. bir hujayralilar orasida o‘simlik singari fotosintez qilish xususiyatiga ega bo‘lgan turlari ham bor.ko‘pchilik hayvonlarning maxsus harakatlanish organlari bo‘ladi, lekin o‘troq yashovchi va ko‘pchilik parazit hayvonlar harakat qilmaydi. o‘simliklar orasida esa xlamidomonada xivchinlar yordamida faol harakatlanishini bilasiz. hayvon hujayrasi va to‘qimalari. ko‘p hujayrali hayvonlar organizmi har xil tuzilgan va turli vazifani bajaradigan hujayralardan iborat. hujayralar yumaloq, kubsimon, duksimon, yulduzsimon, kiprikli va boshqa shaklda bo‘lishi mumkun (2-rasm). bir-biriga o‘xshash tuzilgan va bir xil vazifani bajaradigan hujayralar to‘qimalarni, to‘qimalar organlarni hosil qiladi. bir hujayrali va tuban ko‘p hujayrali hayvonlar organizmida to‘qimalar va organlar rivojlanmagan. hayvon organizmi epiteliy, biriktiruvchi, muskul va nerv to‘qimalaridan tashkil topgan. epiteliy zich joylashgan yassi kubsimon yoki silindrsimon hujayralardan iborat. epiteliy organizmni noqulay sharoitdan himoya qiladi hamda uning faoliyatini boshqaradigan moddalar ishlab chiqaradi. teri …

5 / 3

alari nerv to‘qimasi hisoblanadi. nerv to‘qimasi tashqi muhitdan va ichki organlardan keladigan ta’sirni qabul qilish, o‘tkazish va ularga javob berish vazifasini bajaradi. organlar va organlar sistemasi. organizmda to‘qimalar organlarni hosil qiladi. har bir organ bir necha xil to‘qimalardan tashkil topgan bo‘lib, o‘ziga xos vazifani bajarishga moslashgan bo‘ladi. masalan, hayvonlar ichagi biriktiruvchi, nerv, muskul, epiteliy to‘qimalaridan tashkil topgan bo‘lib, ovqat hazm qilish vazifasini bajaradi. organizmda o‘zaro bog‘langan va o‘xshash vazifani bajaradigan organlar birgalikda organlar sistemasini hosil qiladi. masalan, og‘iz bo‘shlig‘i, halqum, qizilo‘ngach, oshqozon, ichak birgalikda hazm qilish sistemasini hosil qiladi. hayvonlar organizmida hazm qilish, harakatlanish, ayirish, nafas olish, jinsiy, nerv, sezgi organlari sistemasi mavjud. hayvonlarni klassifikatsiya qilish. o‘zaro o‘xshashligi va qon-qarindoshligiga binoan hayvonlar bir necha sistematik guruhlarga ajratiladi. hayvonlarni bu tarzda guruhlash klassifikatsiya deyiladi. o‘simliklar singari hayvonlarda ham eng kichik sistematik birlik tur hisoblanadi. bir turga mansub hayvonlarning tuzilishi va yashash sharoiti o‘xshash bo‘ladi. o‘zaro yaqin turlar urug‘ga, urug‘lar oilaga, oilalar …

Want to read more?

Download all 3 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zoologiya fan va uning vazifalari"

1-§. zoologiya fani va uning vazifalari zoologiya – hayvonlarni o‘rganadigan fan. zoologiya (zoon – hay von, logos – fan) – hayvonlarning tuzilishi, hayot kechirishi, ko‘payishi va rivojlanishini o‘rganadigan fan. hayvonlarning xilma-xilligi va tarqalishi, tabiatda va inson hayotidagi ahamiyati, kelib chiqishini o‘rganish zoologiyaning vazifasiga kiradi. zoologiya bir qancha fanlardan tarkib topgan. ulardan bir guruhi hayvonlarning tuzilishi, ko‘payishi, rivojlanishi, yer yuzida tarqalishini, boshqalari alohida guruhlarini o‘rganadi. zoologiya – eng qadimiy fan. zoologiyaga oid eng qadimgi asarlarni eramizdan 4 asr oldin buyuk yunon olimi arastu yozgan. uning asarlarida 500 ga yaqin hayvon turiga tavsif berilgan. 16–17-asrlarda yashagan golland olimi anton levenguk mikroskopda ko‘rinadigan...

This file contains 3 pages in DOCX format (123.4 KB). To download "zoologiya fan va uning vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: zoologiya fan va uning vazifala… DOCX 3 pages Free download Telegram