abdulla avloniy

DOC 28 pages 2.1 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type DOC

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

αζαρ abdulla avloniy (1978-1934) abdulla avloniy shoir, yozuvchi, dramaturg, ammo pedagogika uning hayotidagi muhim sahifani tashkil etadi. u faoliyatning ilk bosqichidan to umrining so`nggi damlarigacha o`qituvchilik qildi, pedagogika fanining ham nazariy, ham amaliy masalalari bilan mustaqil shug`ullandi, darsliklar yaratdi. aytish mumkinki, u musulmon sharqi pedagogikasining katta bilimdoni, shu bilan birga, xx-asr zamonaviy o`zbek pedagogikasining asoschisi, o`zbek tili va adabiyoti o`qitish metodikasi fanining tamal toshini qo`ygan mutafakkiridir. abdulla avloniy 1878-yilning 12 iyulida toshkentning shayxovand tahur daha, mergancha mahallasida tug`ildi. bobosi mirne`matboy asli qo`qonlik bo`lib, o`qchi-yoychi, otasi miravlon esa to`quvchi-hunarmand edi. u toshkentning ruslar yashaydigan qismi piyonbozor (hozirgi navoiy nomli teatr maydoni)da, yarmarka bozori (hozirgi san`at muzeyi atrofi)da yoymachilik qilib, bo`z va chit bilan sovda qilar edi. yosh abdulla o`qchi mahallasidagi eski maktabda savod chiqardi, 1890-yildan mahalla madrasasida, so`ng shayxovand tahurdagi abdumalikboy madrasasida mulla umar oxund qo`lida tahsil ko`ra boshladi, ammo oilaviy sharoitning og`irlashuvi o`qishni davom ettirishiga imkon bermadi: 14 yoshidan …

2 / 28

mda o`qituvchilik qildi. shu vaqtdan uning pedagogik faoliyati boshlandi, maktabning dovrug`i toshkentning uzoq chekkalariga ham tez tarqaldi. ushbu maktabning birinchi o`quvchilaridan, uzoq yillar toshkent davlat universiteti (hozirgi o`zbekiston milliy universiteti) pedagogika kafedrasiga mudirlik qilgan, marhum pedagog olim yusuf tohiriy mazkur maktab va uning o`qituvchisi a.avloniy haqida quyidagi xotiralarini yozib qoldirgan edi: «shaharning qarama-qarshi chekkasida, temir yo`l ishchilari istiqomat qiladigan mirobodda yangi tipdagi maktab ochilganligi haqida eshitib qoldik. tez orada bu maktabning fazilatlari haqidagi shov-shuvlar, uning muallimi avloniyning dovrug`i butun shaharga tarqaldi. shammaning tilida: «miroboddagi maktab 6 oyda o`qish-yozishni o`rgatarmish, jo`g`rofiya, hisob, tabiatni o`rganish degan darslar o`qitilarmish», - degan gap yurardi. bizga juda sirli tuyulgan bu maktabni va uning donishmand muallimini ko`rishga hammamiz oshiqardik. nihoyat bir kuni uch-to`rttamiz borishga jazm qildik. maktab pastakkina, nimqorong`u bo`lib, masjid yo`lagiga joylashgan edi. xonaning tepasidagi yorug`lik uchun qoldirilgan tuynukdan qish va bahorda qor bilan yomg`ir ham tushib turardi. lekin xonada o`quvchilar va o`qimoq uchun kelganlar …

3 / 28

itirib chiqqan, keyinchalik o`zbekistonda xizmat ko`rsatgan o`qituvchi, abdulla avloniy nomli ushbu maktabda uzoq yillar direktor bo`lib ishlagan mirjalil karimov dars berdi. bunday usuli jadid maktablari xalq o`rtasida qanchalik shuhrat qozonmasin, mahalliy mutaassiblar, mustamlakachi ma`murlarning katta qarshiliklariga duch keldi. jadid shoiri tavalloning «kimni sahnada ko`rsang, ani jasorati bu» degan so`zlari bevosita yangi maktabdorlarga ham taalluqli edi. chunki ularning bu faoliyati chinakam fidoyilik edi. shukumat mahalliy maktablarni va muallimlarini iqtisodiy ta`minlamagani yetmaganday, o`qituvchilari, o`qitadigan darslik va kitoblari, hatto o`quvchilarigacha qattiq nazorat ostiga olgan edi. abdulla avloniy nomidagi xalq ta`lim xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish markaziy institutidagi a. avloniy memorial muzeyida sirdaryo viloyat xalq o`quv yurtlari inspektorining a.avloniy nomiga yozgan so`rovnomasi saqlanadi. mazkur xujjat rus tilida bo`lib, tarjimasi shunday: «toshkentning ruslar qismida yashovchi mulla abdulla avlonovga 1914-yil 26-fevraldagi arizangizga qo`shimcha yozma ravishda quyidagilarni talab qilaman: siz ochgan maktabda darslar qaysi darslik va dastur asosida olib boriladi? darsliklar mualliflarining familiyalari kimlar? darsliklar qachon …

4 / 28

at yotar edi: «1901-yildan e`tiboran qo`qon va toshkentda, 1903-yildan samarqandda yangi maktablar ochila boshladi. bu maktablar turkistonning katta shaharlarida son jihatidan (taqlidiy suratda) bir daraja ko`paygan bo`lsa ham 4-5 yildan keyin yana kamayib, faqat ba`zi tuzuklari davom etdi. buning bir sababi kitobsizlik bo`lsa, boshqa sababi o`qituvchilarning usuli ta`limdan xabarsizliklari edi»1. darsliklar yaratish, ularni nashrdan chiqarish ishlari katta bilim, malaka hamda mablag` talab qilar edi. shuning uchun ham toshkentda abdulla avloniy, munavvarqori abdurashidxon o`g`li, samarqandda mahmudxo`ja behbudiy, buxoroda abdulvohid munzim, shamidxo`ja mehriy, sadriddiy ayniy, qo`qonda shamza shakimzoda, ashirali zohiriylar o`lkada faoliyat ko`rsatgan dastlabki xayriya jamiyatlarining, shirkatlarining tashkilotlari, muassislari edilar. a.avloniy 1909-yilda «xayriya jamiyat» ochdi. bu jamiyat turkiston o`lkasida ochilgan birinchi rasmiy jamiyat edi. bu haqda orenburgda chiqadigan «vaqt» hamda «sadoyi turkiston» gazetalarida xabar bosilgan. jamiyatning 1909-yil 12 mayda rasmiy ro`yxatdan o`tkazganligi haqidagi nizomda uning faoliyat doirasi aniq belgilangan. unda yoshlarni o`qitish, iqtidorli yoshlarni taraqqiyot etgan chet el oliy o`quv yurtlariga yuborish, …

5 / 28

a darsliklar «turkiston kutubxonasi» muassisligida bosmadan chiqqan. bunday darsliklar oxirida muallifi narxi va qayerdan sotib olish manzili berilar edi. masalan, muhammad rasul rasuliyning «bolalar bog`chasi» darsligi oxirida shunday e`lonni o`qiymiz: «ibtidoiy maktablarning birinchi sinf shogirdlari uchun turli kitoblardan olinub, ochiq til va yengil tarkiblar ila yozilish qiroat kitobidur. nashiri «turkiston kutubxonasi». murojaat uchun adres: eski toshkand «turkiston kutubxonasi»1. xayriya jamiyati o`lkadagi barcha hur fikrli ziyoli yoshlarni, boylarni o`z atrofiga birlashtirdi. abdulla avloniy usuli jadid maktablarini darsliklar bilan ta`minlash ishiga alohida e`tibor berdi. 1905-1917-yillar orasida o`nga yaqin darslik va qo`llanmalar yaratdi. bu o`rinda «birinchi muallim» alifbo darsligi alohida o`rin tutadi. usuli savtiya (tovush usuli) metodida birinchi bor alifbo yaratgan pedagog saidrasul saidazizovdir. undan keyin nisbatan mukammal o`nga yaqin alifbo darsliklari vujudga keldi. a.avloniyning «birinchi muallim», abduvahob ibodiyning «tahsilul alifbo» hamda muhammadkarim shoji faxriddinovning «rahbari avval» darslik-alifbolari usuli maddiya metodida yaratilgan. a.avloniy «birinchi muallim» alifbosini usuli jadid maktablarining birinchi sinf o`quvchilari uchun …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdulla avloniy"

αζαρ abdulla avloniy (1978-1934) abdulla avloniy shoir, yozuvchi, dramaturg, ammo pedagogika uning hayotidagi muhim sahifani tashkil etadi. u faoliyatning ilk bosqichidan to umrining so`nggi damlarigacha o`qituvchilik qildi, pedagogika fanining ham nazariy, ham amaliy masalalari bilan mustaqil shug`ullandi, darsliklar yaratdi. aytish mumkinki, u musulmon sharqi pedagogikasining katta bilimdoni, shu bilan birga, xx-asr zamonaviy o`zbek pedagogikasining asoschisi, o`zbek tili va adabiyoti o`qitish metodikasi fanining tamal toshini qo`ygan mutafakkiridir. abdulla avloniy 1878-yilning 12 iyulida toshkentning shayxovand tahur daha, mergancha mahallasida tug`ildi. bobosi mirne`matboy asli qo`qonlik bo`lib, o`qchi-yoychi, otasi miravlon esa to`quvchi-hunarmand edi. u toshkentning ruslar yashayd...

This file contains 28 pages in DOC format (2.1 MB). To download "abdulla avloniy", click the Telegram button on the left.

Tags: abdulla avloniy DOC 28 pages Free download Telegram