ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari va dasturiy vositalari

DOCX 39 pages 1.7 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOCX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari va dasturiy vositalari mundarija kirish……………………………………………………………………………...3 i.bob.nazariy qism. ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizim- larining nazariy asoslari……………………………………………..5 1.1. ma’lumotlar bazasi tushunchasi va uning rivojlanish tarixi……………………5 1.2. ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlarining asosiy funksiyalari……………..10 1.3. ma’lumotlar bazasini loyihalash jarayonlari………………………………….13 ii.bob.amaliy qism. ma’lumotlar bazasi dasturiy vosita- lari va ularning amaliy qo‘llanilishi………………………….18 2.1. mashhur ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari turlari……………………...18 2.2. mbbt bilan ishlashda dasturlash vositalari…………………………………..23 2.3. ma’lumotlar bazasini testlash va samaradorligini oshirish usullari…………...27 xulosa…………………………………………………………………………32 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………...34 ilovalar………………………………………………………………………36 kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari va ularni qo‘llaydigan dasturiy vositalar bugungi kunda raqamli transformatsiya davrida axborot infratuzilmasining asosi hisoblanadi. davlat organlari, korxonalar va tashkilotlar faoliyatining samaradorligi hamda ma’lumotlar xavfsizligi avvalo ularning ma’lumotlar bazalarining ishonchliligi va boshqaruv tizimlarining sifatiga bog‘liqdir. shuning uchun davlat siyosatida ma’lumotlarni sifatli saqlash, ularning uzluksiz ishlashi va himoyasini ta’minlash ustuvor yo‘nalishlar qatoriga kiritilgan. masalan, o‘zbekiston respublikasi prezidentining “axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarning joriy etilishini nazorat qilish, ularni himoya qilish tizimini …

2 / 39

o‘g‘risida”gi pq-153-son qaror qabul qilindi. u ushbu sohadagi xavfsizlik va axborot infratuzilmasini mustahkamlashga alohida urg‘u beradi va ma’lumotlar tizimlarining barqaror ishlashini ta’minlashga bo‘lgan davlat e’tiborini yana bir bor ko‘rsatadi. darhaqiqat, o‘zbekiston respublikasi “axborotlashtirish to‘g‘risida”gi qonuni ham ma’lumotlarni jamlash, ularni uzilishi va xavfsizligini kafolatlashni davlat zimmasiga yuklaydi. ushbu huquqiy baza kontekstida, ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari va dasturiy vositalar mavzusi ahamiyat kasb etadi, chunki ular davlat va jamiyat xavfsizligi, iqtisodiy barqarorlik, shaffoflik va raqamli xizmatlarning sifatini ta’minlashning texnik poydevorini tashkil qiladi. shu bois, ushbu ishda ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlarining mohiyati, ularning funksional imkoniyatlari, turli dasturiy vositalar bilan integratsiyasi va ularning davlat axborot siyosati doirasida roli chuqur tahlil qilinadi. kurs ishining maqsadi: ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlash, izlash va ulardan samarali foydalanish jarayonlarini avtomatlashtirishga xizmat qiluvchi tizimlarni yaratish va ulardan to‘g‘ri foydalanish bo‘yicha nazariy bilimlar hamda amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishdan iborat. kurs ishining vazifasi: · talabalarga ma’lumotlar bazasi tushunchasi, uning tuzilishi, mantiqiy va fizik tashkil …

3 / 39

umotlarni saqlash, qayta ishlash, boshqarish va ulardan samarali foydalanishni ta’minlaydigan dasturiy tizimlarning nazariy asoslari, ularning arxitekturasi, ishlash prinsiplari hamda amaliy qo‘llanish usullaridir. kurs ishining obyekti: ma’lumotlarning qanday saqlanishi, ularning tuzilishi, formatlanishi, o‘zaro bog‘lanishi va qayta ishlanishi jarayonlari kiradi. kurs ishining tarkibiy tuzilmasi: ushbu kurs ishi kirish qism, nazariy qism, asosiy qism, 2 ta bob, 6 ta paragrf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan tashkil topgan. i.bob.nazariy qism. ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizim- larining nazariy asoslari. 1.1. ma’lumotlar bazasi tushunchasi va uning rivojlanish tarixi ma’lumotlar bazasi tushunchasi zamonaviy axborot texnologiyalari tizimining eng muhim va ajralmas bo‘g‘inlaridan biridir. bugungi raqamli davrda har bir tashkilot, korxona yoki davlat idorasi faoliyatining samaradorligi, asosan, ma’lumotlarni to‘g‘ri yig‘ish, saqlash, tahlil qilish va ulardan oqilona foydalanish darajasiga bog‘liq. shu bois ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari insoniyat sivilizatsiyasining texnologik taraqqiyotida o‘ziga xos burilish yasagan muhim yutuqlardan biri hisoblanadi. ma’lumotlar bazasi deganda ma’lum bir sohaga oid, o‘zaro bog‘liq ma’lumotlar to‘plami tushuniladi. …

4 / 39

ar bazasi tushunchasining shakllanishi 1950-yillarning oxiri va 1960-yillarning boshlariga to‘g‘ri keladi. bu davrda kompyuter texnologiyalari endigina paydo bo‘lib, ma’lumotlarni saqlash asosan fayl tizimi orqali amalga oshirilgan. har bir dastur o‘zining maxsus fayllarida ma’lumotlarni saqlagan va shu fayllar bilan ishlagan. bu esa ma’lumotlarning ortiqligiga, nomuvofiqligiga va boshqarishdagi murakkablikka sabab bo‘lgan. masalan, bir xil ma’lumot turli dasturlarda takrorlanib saqlangan, o‘zgartirilganida esa bu o‘zgarishlar boshqa joylarda aks etmagan. shu muammolarni bartaraf etish maqsadida ilmiy tadqiqotchilar umumiy ma’lumotlar saqlash konsepsiyasini ishlab chiqish zaruratini sezganlar. aynan shu paytda “data bank” yoki “ma’lumotlar banki” atamasi paydo bo‘ldi. 1960-yillar o‘rtalarida ma’lumotlar bazasi atamasi keng tarqala boshladi va bu yangi yo‘nalish axborot texnologiyalari sohasida alohida tarmoq sifatida shakllandi. dastlabki ma’lumotlar bazasi tizimlari ierarxik va tarmoqli (network) model asosida ishlagan. ierarxik modelda ma’lumotlar daraxt shaklida saqlanadi, ya’ni har bir ma’lumot elementining bitta ota tuguni bo‘ladi. masalan, ibm kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan ims (information management system) tizimi 1960-yillar oxirida keng …

5 / 39

maqolasida ma’lumotlarni jadval ko‘rinishida saqlash g‘oyasini ilgari surdi. har bir jadvalda satrlar yozuvni, ustunlar esa atributlarni ifodalaydi. bu model matematik asosga – to‘plamlar nazariyasi va mantiqiy aloqalar tizimiga tayanadi. relyatsion model yordamida ma’lumotlar orasidagi murakkab bog‘lanishlar oson ifodalanadi, foydalanuvchi ma’lumotlarga maxsus dasturlash tillarisiz ham kirish imkoniga ega bo‘ladi. shu yillarda sql (structured query language) tili paydo bo‘lib, u relyatsion bazalar bilan ishlashning asosiy vositasiga aylandi. sql tili yordamida foydalanuvchi ma’lumotlarni qo‘shish, o‘chirish, tahrirlash va izlash amallarini bajaradi. 1980-yillardan boshlab relyatsion ma’lumotlar bazalari keng tarqaldi. ibm db2, oracle, informix, sybase, microsoft sql server kabi tizimlar ishlab chiqildi. bu tizimlar korxona miqyosida ma’lumotlarni markazlashtirilgan tarzda boshqarish imkonini berdi. shu davrda ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (dbms – database management system) degan atama mustahkam o‘rnashdi. dbms foydalanuvchi va ma’lumotlar o‘rtasidagi vositachi bo‘lib, ma’lumotlar yaxlitligini saqlaydi, ularga kirish xavfsizligini ta’minlaydi va ko‘p foydalanuvchilik muhitida muvofiqlashtirishni amalga oshiradi. 1990-yillar boshida obyektga yo‘naltirilgan dasturlash g‘oyalarining rivojlanishi natijasida …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari va dasturiy vositalari"

ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari va dasturiy vositalari mundarija kirish……………………………………………………………………………...3 i.bob.nazariy qism. ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizim- larining nazariy asoslari……………………………………………..5 1.1. ma’lumotlar bazasi tushunchasi va uning rivojlanish tarixi……………………5 1.2. ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlarining asosiy funksiyalari……………..10 1.3. ma’lumotlar bazasini loyihalash jarayonlari………………………………….13 ii.bob.amaliy qism. ma’lumotlar bazasi dasturiy vosita- lari va ularning amaliy qo‘llanilishi………………………….18 2.1. mashhur ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari turlari……………………...18 2.2. mbbt bilan ishlashda dasturlash vositalari…………………………………..23 2.3. ma’lumotlar bazasini testlash va samaradorligini oshirish usullari…………...27 xulosa…………………………………………………………………………32 foydalan...

This file contains 39 pages in DOCX format (1.7 MB). To download "ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari va dasturiy vositalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlar bazasi boshqaruv ti… DOCX 39 pages Free download Telegram