tilvayozuvmasalalari

PPTX 17 pages 100.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 100.8 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

slayd 1 2-mavzu: til va yozuv masalalari. reja: 1.til va tafakkur 2. tilning taraqqiyot bosqichlari 3. yozuv haqida umumiy tushuncha. 4.o’zbek yozuvlari tarixi . inson nutqi bo‘lmasa, til vositalari boimasa, fikrlash ham bo‘lmaydi. tafakkur bo‘lmasa, til, nutqning ham bo‘lishi mumkin emas. tafakkur va til bir-birisiz mavjud bo‘lmasa ham, ular aynan bir xil hodisa emas. tafakkur botiniy olamning tafakkur va til bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘igan ijtimoiy hodisalardir inson miyasida umumlashgan, til bilan ifodalanadigan in’ikosidir. til esa fikrni ifodalash usuli, uni qayd etisb va boshqa kishilarga, avlodlarga yetkazish vositasidir. boshqacha aytganda, til tafakkuming borliq shakli bo‘lsa, tafak kur tilning mazmunidir. til milliy madaniyatning shakli sifatida tafakkuming hara- kati, uning faoliyati natijasida yaratilgan ma’naviy boyliklarni zamon va makonda abadiylashtiradi: ular doimo bir-birini taqozo qiladi, bir-birining yashashiga va rivojlanishiga yordam beradi. dunyoga kelgan har bir bola haqiqiy inson bo‘lib yetishi- shi uchun juda ko‘p narsalarni bilishi kerak. u o‘ziga kerakli bilimni ko‘rib, eshitib …

2 / 17

archa durdonalari bitilgan. tarixda oʻzbek tilini yozish uchun koʻp alifbolardan qoʻllanilgan. 1928 yilgacha savodli kishilar oʻzbek tilini arab yozuvida yozishgan. 1928-yildan 1940-yilgacha oʻzbek tili lotin yozuvida yozilgan. 1940-yil iosif stalinning buyrugʻi bilan majburan kirill yozuviga oʻtilgan. 1992-yilgacha oʻzbek tili shu yozuvda yozilgan. o’zbekiston respublikasi mustakillikni qo’lga kirtgandan so’ng o’zbek tilining tovushlar tizimi, ohangdorligi va jilosini to’la ifodalay oladigan alifboga o’tish zaruriyati tug’uldi. 1993 yil 2 sentyabrda o’zbekiston respublikasi oliy kengashi "lotin yozuviga asoslangan o’zbek alifbosini joriy etish tug’risida" qonun qabul qilindi. yangi alifbodagi ba'zi harflar jahon komunikasiya tizimiga kirishimizda ma'lum qiyinchiliklar tug’irish mumkinligi hisobga olinib, o’zbekiston respublikasi oliy majlisi 1995 yil 6 mayda "lotin yozuviga asoslangan o’zbek alifbosini joriy etish tug’risida"gi qonunga o’zgartirishlar kiritish hakidagi qaror qabul qilindi. qarorga binoan, lotin yozuviga asoslangan yangi o’zbek alifbosi 26 harf va 3 harflar birikmasidan iborat etib belgilangan. arab yozuvi oʻzbekistonda 1929-yilgacha arab yozuvidan foydalanilgan. 1920-yillarningoʻrtalaridanoʻzbekistondaarabyozuvigakenghujumboshlandi. arab yozuvi qoloqligimizning, savodsizligimizning, dindorligimizning sababchisi deb …

3 / 17

lgan jurnal, gazetalar kirmaydi) hisobga olsak, biz yana lotin yozuviga oʻtishda qanchadan-qancha adabiyotdan yiroqlashishimiz mumkinligi ayon boʻladi. lotin yozuviga koʻchish lekin, dunyoning eng rivojlangan mamlakatlari (ularni sanab oʻtirishning hojati yoʻq) lotin yozuvidan foydalanadilar. shuning uchun ham hozirgi eng zamonaviy texnika, tabiiy fanlar yoki ijtimoiy tadqiqotlar haqidagi adabiyotlar shu yozuv asosida yoritiladi. bmt, unesco va boshqa xalqaro tashkilotlarning xabar qilishlaricha, yangi texnika, texnologiya va fanga tegishli adabiyotlarning 80 foizi lotin yozuvida chop etilar ekan. demak, oʻzbekistonni dunyoning rivojlangan mamlakatlari qatoriga qoʻshilishi uchun lotin yozuviga oʻtish maqsadga muvofiqdebtopilganligisababli oʻzbekistonda hozirgikundalotiyozuvigaasoslangano’zbekalifbosidanfoydalanilmoqda.. o‘rta osiyoning chor rossiyasi tomonidan bosib olinishi tufayli 1929-yilda lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga o‘tildi. 1940-yildanesa, krill alifbosijoriyqilindi. 1991-yildan o‘zbekiston tarixida yangi davr boshlandi. biz o‘z mustaqilligimizni qo‘lga kiritdik va o‘zbek tiliga davlat tili maqomiberildi. shu bilan bir qatorda, 1993-yil 2-sentyabrdan lotin yozuviga asoslangan yangi o‘zbek alifbosiga o‘tish haqida qaror qabul qilindi. ushbu qarorga muvofiq, 2005-yildan respblikamizda lotin alifbosiga asoslangan yangi o‘zbek …

4 / 17

gidir. o'zbek orfografiyasining tamoyillari tamoyil (prinsip) – lotincha boshlanish demakdir. imloviy tamoyillar yozuvning poydevoridir. orfografiyaning uchta asosiy tamoyili bor: 1) fonetik tamoyil; 2) morfologik tamoyil; 3) tarixiy-an'anaviy tamoyil. bulardan tashqari, 4) differensial tamoyil va 5) grafik yoki etimologik tamoyillar ham mavjud. lekin keyingi ikkalasi asosiy rol o'ynamaydi. o'zbek orfografiyasidagi mazkur tamoyillar o'zaro bog'liq holda ish ko'radi. yozuvda xilma-xillikka yo'l qo'ymaslik uchun bularga qat'iy rioya qilinadi. fonetik tamoyil so'z tarkibidagi nutq tovushlarining aytilishi va eshitilishiga ko'ra yozilishi fonetik tamoyilga xos. bunga ko'ra so'zlar adabiy talaffuzda qanday aytilsa, shunday yoziladi. masalan, ong o'zagidan la affiksi bilan yasalgan so'z ongla emas, angla shaklida yoziladi, ya'ni o'zakdagi o o'rniga a talaffuz qilinarkan, xuddi shunday yoziladi. ishla negizidan yasalgan ishlovchi so'zida a o'rniga o yoziladi. morfologik tamoyil nutqdagi so'z va affikslar qanday aytilishiga ko'ra emas, balki ularning butunligiga yoki variantlaridan birini tanlab olish asosida yozish morfologik tamoyil deyiladi. morfologik tamoyil so'z va morfemalarni adabiy tilda …

5 / 17

qo'llanadi. ayrim misollar: 1. o'zaro yaqin, shakldosh so'zlar yozuvda tutuq belgisi yordamida farqlab qo'llanadi: da'vo – davo, na'sha – nasha, she'r – sher, sur'at – surat, ta'qib – taqib kabi. etimologik yoki grafik tamoyil o'zlashgan so'zlarning qadimgi etimologik yoki grafik holatini saqlab qolish asosida yozish imloda etimologik yoki grafik tamoyil deyiladi. boshqacha qilib aytganda, yozuvda o'zlashma so'zning etimologiyasi saqlanadi. masalan, navoiy, lutfiy, moniy, mutolaa, mushoira, muammo kabi so'zlar ham shu tamoyil asosida yozilgan. orfografik belgilar--to‘g‘ri yozish normalarini ta’minlashda qo‘llanadigan maxsus noharfiy grafik vositalar. rus grafikasi asosidagi o‘zbek yozuvida bunday belgilarning bir turi (defis) mavjud: defis juft va takroriy so‘zlar orasiga qo‘yiladigan gorizontal (tiredan qisqaroq) chiziqchadir. masalan, erta-kech, katta-kichik, qop-qop, ko‘p-ko‘p kabi. izoh:5-sinf, 9-modda, 24-maktab kabi birikmalarda defis morfogramma (morfografema) vazifasida qo‘llanadi, chunki u bunday holatlarda tartib son tarkibidagi "-inchi" ("-nchi") morfemasini (ma’noli qismni) ifodalaydi. diakritik belgilar – harfga qo‘shimcha ravishda biriktirilib boshqacha tovushni ko‘rsatuvchi harf hosil qilishda qatnashadigan belgilar /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilvayozuvmasalalari"

slayd 1 2-mavzu: til va yozuv masalalari. reja: 1.til va tafakkur 2. tilning taraqqiyot bosqichlari 3. yozuv haqida umumiy tushuncha. 4.o’zbek yozuvlari tarixi . inson nutqi bo‘lmasa, til vositalari boimasa, fikrlash ham bo‘lmaydi. tafakkur bo‘lmasa, til, nutqning ham bo‘lishi mumkin emas. tafakkur va til bir-birisiz mavjud bo‘lmasa ham, ular aynan bir xil hodisa emas. tafakkur botiniy olamning tafakkur va til bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘igan ijtimoiy hodisalardir inson miyasida umumlashgan, til bilan ifodalanadigan in’ikosidir. til esa fikrni ifodalash usuli, uni qayd etisb va boshqa kishilarga, avlodlarga yetkazish vositasidir. boshqacha aytganda, til tafakkuming borliq shakli bo‘lsa, tafak kur tilning mazmunidir. til milliy madaniyatning shakli sifatida tafakkuming hara- kat...

This file contains 17 pages in PPTX format (100.8 KB). To download "tilvayozuvmasalalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tilvayozuvmasalalari PPTX 17 pages Free download Telegram