o’zbek tilining sohada qo’llanilishi

PPTX 15 pages 162.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 162.5 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

andijon davlat universiteti ijtimo andijon davlat universiteti ijtimoiy – iqtisodiyot fakulteti amaliy psixologiya yo’nalishi 204– guruh talabasi rozaliyeva durdonaning “ o’zbek tilining sohada qo’llanilishi “ fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: sohagaoidhujjatlarbilanishlash reja : 1 hujjatchiliktarixivauningtakomillashuvi 2 hujjatturlari 3 hujjatlartili o&apos;zbektiliningizohlilug&apos;atida “hujjat”so&apos;zigaquyidagichama’nosinibildiradizohberiladi: "hujjat”arabchaso‘zbo&apos;lib,qaydqilish,tasdiqlashi.shuningdek, uijtimoiytarixiyahamiyatgaegabolganyozuvvasuratlar,asaryokiadabiyotma’noso‘tmishdagihujjatlaraslidayaqindaginavujudgakelmagan. uqadimdavrlargaboribtaqaladiinihamifodalaydi. turkiy xalqlarda ham hujjat tuzish qadimdan mavjud bo&apos;lgan. x- asr va undan oldingi davrlarga oid turli hujjat namunalari bizgacha yetib kelgan. hatto m.qoshg&apos;ariyning “devonu lug‘otit turk” asarida “bushug‘” so‘zi uchraydi. u elchiga qaytib ketish uchun beriladigan ijozat qog&apos;ozi, shuningdek, elchilarga beriladigan sovg‘a ma’nolarini bildiradi. yusuf xos hojibning “qutadg‘u bilik” asarida yorliq va noma ma’nosi o&apos;rnida “bildargulik” so‘zi ishlatilgan. hozirgi kunda faol qo‘llanishga o&apos;tgan “bildirishnoma”, “bildirish” shu so&apos;zdan olingan. sho&apos;rolar davrida bu so‘z “raport” deb yuritilardi. qadimshunos olimlar tomonidan olib borilgan izlanishlar natijasida ko&apos;pgina ma’lumotlarga ega bo&apos;lindi. namangan viloyati kosonsoy shahri yaqinidagi mog’il qal&apos;asidan vii-viii asrga oid 80 ta hujjat topilgan. ular milliy so‘g‘d yozuvida bo&apos;lib, toldan …

2 / 15

armvataxtachagayozilganhujjatlartopilgan.tuproqqal&apos;ahayotbo‘lgandavrdagixonadana&apos;zolariningro&apos;yxati,harbiychaqiriq,soliq,jon-molro&apos;yxati,xo&apos;jalikasboblariningolinganihaqidagitilxatqadimgihujjatlardandarakberadi.turkiytillarmutaxassisis.e.malov“pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti” (m-l, 1951)asaridaqadimgiturkiyyozuvidaxiiiasrlardabitilganqadimgihujjat(shikoyat,oldi-sotdi,ijaragaqo&apos;yish,tilxat)namunalarinikeltiradi. qimmatlima’lumotberuvchix-asrolimi abuabdullohal-xorazmiy “ilmlarkaliti”asarining“arab”ilmlari qismidaishyuritishdaftarlarinisharhlab,samoniylardavlatidagisoliqxillarivaularniyig&apos;ishyo&apos;li,hajmi,sharqmamlakatlarininghududlaridaishlatilganog‘irlikhamdao&apos;lchovbirliklarinikeltiradi.askarlarro&apos;yxati,beriladiganmaosh,kiyim-kechakshakllarinikeltiradi.o&apos;shadavrdamarkaziyosiyodakengtarqalgano&apos;lchovbirliklarihaqidama’lumotberadi.ularboshqamanbalardahoziruchramaydi. nihoyat, 1989-yilio&apos;zbekistonrespublikasining“davlattilito&apos;g&apos;risida” qonuniqabulqilindi.qonungamuvofiq8yilmobaynidabarcharasmiyhujjatlaro&apos;zbektilidayozilishikerakedi. 1995-yil 21-dekabrdaqonunningyangitahrirqilinganvariantidao&apos;zgartirishvaqo&apos;shimchalaro&apos;zifodasinitopdi.qonunning8-19-moddalaridaishyuritisho&apos;zbektilida,shuningdek,ishqog&apos;ozlarirushamdaboshqatillardatuzishvaqabulqilishmumkinligiko&apos;rsatibo‘tilgan. burespublikadamilliymunosabatlarningbarqarorliginita&apos;minlashbilanbog&apos;liqedi. 1995-yil 24-avgust 339-sonqaroribilanvazirlarmahkamasio&apos;zbektilininglotinimlosigaasoslanganyangialifboqoidalarinitasdiqladi.ishqog&apos;ozlariyangialifbodaqoidalargarioyaqilinganholdayoziladiganbo&apos;ldi. hujjatshunoslikdahujjatlarbirnechajihatlargako‘ratasnifqilinadi.tasnifnomadamutlaqobirxilguruhlantirishmavjudbo‘lmasa-da,harqalayularnibirqadaryagonalashganholdaguruhlantirishmumkin.hujjat

3 / 15

shunoslikdagianashuan’anagako‘raishyuritishdagihujjatlarquyidagichatasniflanadi: 1.tuzilish o‘rniga ko‘ra ichki va tashqi hujjatlar farqlanadi: ichki hujjat – muassasa yoki korxonani o‘zida tuziladigan va shu korxona ichida foydalaniladigan hujjatlardir. bularga xodimning shaxsiy varaqasi, majlis bayonnomasi, ichki buyruq va boshqalar kiradi. tashqi hujjat – korxonaga, boshqa tashkilot va ayrim shaxslardan keladigan hujjatlardir. bularga taklifnoma,ishonchnoma, yo‘riqnoma, kafolat xati, tavsiyanoma va boshqalarkiradi. 2.mazmuniga ko‘ra sodda va murakkabhujjatlar farqlanadi: sodda hujjat – bir masalani o‘z ichiga oladigan hujjatdir. bularga ariza, e’lon, tilxat, kafolat xati va boshqalar kiradi. murakkab hujjat – bir necha masalani o‘z ichiga olgan hujjatdir. bularga shartnomalar ma’lumotnoma, rejalashtirilgan hisobot hujjatlari va boshqalar kiradi. 3.mazmun bayonining shakli jihatidan xususiy, namunaviy, qoliplihujjatlar farqlanadi. xususiy hujjatlar – tashkilotlarda matnning o‘ziga xosligi, betakrorligi, mazmun bayoni erkin bo‘ladigan hujjatlardir. bularga xizmat, so‘rov, iltimos, javob, kafolat, axborot xatlariva boshqalarkiradi. namunaviy hujjatlar – boshqaruvning muayyan bir vaziyatlari bilan bog‘liq, bir-biriga o‘ xshash va ko‘p takrorlanadigan masalalar yuzasidan tuzilgan matnlarni o‘z ichiga oladigan hujjatlardir. bularga …

4 / 15

nita’minlashdarajasidaqo‘llanadi. shunarsahammuhim-ki,aynizaruriyqismlarninghujjatdajoylashishidaqat’iytartibmavjud.zaruriyqismlarningjoylashishidagiqat’iyketma-ketlikhujjatninghuquqiykuchinita’minlash,hujjatnizudlikbilanishlash,bajarish,undanosonlikbilanfoydalanishuchunmuhim. asosiyzaruriyqismlar:hujjatmuallifi(muassasanomiyokishaxsiyhujjat-daimzoqo‘yuvchishaxs),hujjatturiningnomi,sarlavha,hujjatnioluvchi(adresat),kelishuvvarozilikbelgilari,matn, tasdiqlash,imzo,muhr,ilovamavjudligihaqidagiqayd(qo‘llanmaningasosiyqismidamazkurzaruriyqismlarningqo‘llanishivaularningharbirhujjatturidajoylashishtartibibilanbog‘liqxususiyatlarbatafsilbayonqilingan). ijtimoiy munosabatlar doirasida odamlar, idoralar va tashkilotlar, korxonalar va muassasalar o‘rtasida o‘zaro ish yuritishning ma&apos;lum huquqiy asoslari mavjud bo‘lib, ular tegishli hujjatlarni rasmiylashtirish tarzida amalga oshiriladi. hujjatlarning mukammallik darajasi ular bilan ish ko‘radigan kishilarning savodxonlik darajasi, davlatchilik tarixi va davlat ishlarini yuritishdagi mavjud an&apos;analar, ma&apos;lum darajada kishilar o‘rtasida shakllangan nutqiy madaniyat, ayni paytda, bu hujjatlarga bo‘ladigan zaruriyat bilan bog‘liq bo‘ladi. hujjatlarni yuritish asosan davlat ishlarini huquqiy asoslarga qo‘yish tarzida amalga oshiriladi. demak, u davlat yoki davlatlarar bo‘ladigan ma&apos;lum talablar darajasida amalga oshiriladi va dunyoviy an&apos;analarni ham o‘zlashtiradi. hujjatlarning mukammalligi davlat ishlarini yuritish takomilidan dalolat beradi. davlat tizimining barcha bo‘g‘inlarini hujjatlarsiz mutlaq tasavvur qilib bo‘lmaydi. chunki uning faoliyati aynan ana shu hujjatlar yordamida tartibga solib turiladi va harakatga keltiriladi. shuning uchun ham vaqt-vaqti bilan ish yuritishni takomillashtirishga qaratilgan hukumat qarorlari qabul qilinib boriladi. masalan,shundayqaroro‘zbekistonjumhuriyatininginqilobiyqo‘mitasitomonidan1924-yilning 31-dekabridaqabulqilinganbo‘lib(¹ 48), “ishlarni

5 / 15

o‘zbektilidayurgizishhamo‘zbekistonjumhuriyatininginqilobiykomitetihuzuridamarkaziyyerlashdirishhay&apos;ativamahallalardamuzofotyerlashdirishhay&apos;atlarituzilish(i)to‘g‘risida” debnomlangan.yurtimizningmustaqilligiarafasida(1989-yil 21-oktabr) “davlattilihaqida”giqonunningqabulqilinishibumasalanihamhuquqiyasosgaqo‘ydi.yangitahrirdagiqonunning9-moddasidadavlathokimiyativaboshqaruvorganlaridaishningdavlattilidayuritilishivazaruriyatgaqarabboshqatillargatarjimaqilinishialohidata&apos;kidlabo‘tildi.mustaqillikdankeyinesaishyuritishnitakomillashtirish,unimilliyasosgaqo‘yishmasalasigayanahamjiddiye&apos;tiborberildi. o‘zbekistonrespublikasivazirlarmahkamasining1994-yil 18-avgustdagi 424-sonqaroribilantasdiqlangan“o‘zbekistonrespublikasiviloyat,shaharvatumanlarhokimlariapparatlaridaishyuritishbo‘yichayo‘riqnoma”,o‘zbekistonrespublikasivazirlarmahkamasining1999-yil 29-martdagi 140-sonqarorigailovaqilingan“o‘zbekistonrespublikasivazirliklari,davlatqo‘mitalari,idoralari,korporatsiyalari,konsernlari, uyushmalari,kompaniyalaridavaboshqamarkaziymuassasalarida,apparatlaridaishyuritishvaijronazoratinitashkiletishbo‘yichanamunaviyyo‘riqnoma”larfikrimizningdalilidir.n.mahmudov,a.madvaliyev,n.mahkamov, n.aminovlarning“o‘zbektilidaishyuritish(munshaot)”,yanashumualliflarning“ishyuritish”amaliyqo‘llanmalariesao‘zbeektilidaishyuritishningme&apos;yoriyasoslarinibelgilabberishdag‘oyatdamuhimqo‘llanmabo‘libxizmatqilmoqda.chunkimualliflarningishyuritishborasidaberganyo‘l-yo‘riqlarixodimlarningfaoliyatidametodikyordamberadi,hujjatlarnirasmiylashtirishqoidalarinio‘rgatadi,ishqog‘ozlarininghammajoydabirxilbo‘lishinita&apos;minlaydi. ma&apos;lumbo‘lyaptiki,ma&apos;muriy-boshqaruvfaoliyatidoirasidaamalqiladiganbuhujjatlarningaksariyatqismirasmiymazmungaega.demak,kimtomonidanyozilganlik,ya&apos;nitegishliliknuqtayinazaridanginaariza,vasiyatnoma, tarjimaihol,tushuntirishxati,tilxat,ishonchnomasingarilarnishaxsiyhujjatlardeyishimizmumkin.aslidaularhamrasmiyma

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek tilining sohada qo’llanilishi"

andijon davlat universiteti ijtimo andijon davlat universiteti ijtimoiy – iqtisodiyot fakulteti amaliy psixologiya yo’nalishi 204– guruh talabasi rozaliyeva durdonaning “ o’zbek tilining sohada qo’llanilishi “ fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: sohagaoidhujjatlarbilanishlash reja : 1 hujjatchiliktarixivauningtakomillashuvi 2 hujjatturlari 3 hujjatlartili o&apos;zbektiliningizohlilug&apos;atida “hujjat”so&apos;zigaquyidagichama’nosinibildiradizohberiladi: "hujjat”arabchaso‘zbo&apos;lib,qaydqilish,tasdiqlashi.shuningdek, uijtimoiytarixiyahamiyatgaegabolganyozuvvasuratlar,asaryokiadabiyotma’noso‘tmishdagihujjatlaraslidayaqindaginavujudgakelmagan. uqadimdavrlargaboribtaqaladiinihamifodalaydi. turkiy xalqlarda ham hujjat tuzish qadimdan mavjud bo&apos;lgan. x- asr...

This file contains 15 pages in PPTX format (162.5 KB). To download "o’zbek tilining sohada qo’llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek tilining sohada qo’llani… PPTX 15 pages Free download Telegram