sohatilileksikasi

PPTX 25 pages 107.5 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 107.5 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

slayd 1 3-mavzu: soha tili leksikasi reja: 1.so`z – leksikologiyaning o`rganish obyekti sifatida. 2.o’zbek tili leksikasining boyish manbalari 3.ijtimoiy leksika. 4.sohaviy leksika. leksikologiyada so‘zlar, ularning kelib chiqishi (etimologiyasi), ma’nosi va ma’no taraqqiyoti (so‘zlarning o‘z va ko‘chma ma’nolari, shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra turlari), turg‘un birikmalar (frazeologik birikmalar) va bo‘shqa shu kabi masalalar o‘rganiladi. o’zbek tili so’z boyligi hayot, fan, texnika, san’atning taraqqiyoti bilan bog’liqholda yildan-yilga boyib bormoqda. boyish, asosan, ikki manbaga asoslanadi: 1. o’zbek tilining ichki imkoniyatlari (ichki manba). bunda ko’pincha so’z yasash orqali yangi so’zlar hosil qilinadi: sinfdosh, limonzor, namunali, ijarachi, vazirlik, tinchliksevar, guldasta, mdh, o’zmu va b. 2. shevalardan so’z olish ham ichki manba hisoblanadi: oyi, bolish, dugona, et(go’sht). boshqa tillardan so’z olish (tashqi manba). o’zbek halqi qadim zamonlardan buyon boshqa halqlar bilan aloqada bo’lib kelgan. bu tilimizda ham aks etgan. o’zbek tiliga boshqa tillardan kirgan quyidagi so’zlarni misol qilib keltirish mumkin: 1) arabcha: kitob, maktab, ma’no, harakat, …

2 / 25

ti). 3) mo’g’ulcha: tuman, navkar, yasoq.. 4) uyg’urcha: manti, lag’mon, manpar. 5) xitoycha: choy (xitoy tilida tsay deyilar ekan). 6) ruscha: stol, stul, ruchka, samolyot, parovoz, paroxod, pulemyot, pero, cho’t (schyot). rus tilidan olingan so’zlar orasida asli kelib chiqishi boshqa tillarga xos so’zlar ham bor: buxgalter, soldat, tank, shtab (nemischa), palto, triko (fransuzcha), klub, futbol (inglizcha), tomat, limon (ispancha). boshqa tillardan o’tgan so’zlar olinma (o’zlashma) so’zlar deyiladi. o’zbek tilidan ham boshqa tillarga so’zlar o’tgan: o’rik, anjir, somsa, (ruscha: uryuk, injir, samsa). karandash (qora tosh), kavardak (qovurdoq), yeralash (aralash), utyug (o’ti yo’q) kabi so’zlarning ham rus tiliga o’zbek tilidan o’tganligi isbotlangan. hozirgi paytda o’zbek tilida ishlatilayotgan bekat so’zi ham yevropa tillarida piket tarzida qo’llanayotganligi fanga ma’lum.so’zlarning kelib chiqishini izohlaydigan lug’atlaretimologik lug’atlar deb ataladi. so’zlarning ishlatilish darajasigako’ra guruhlari bu jihatdan tilimizda so’zlarni ikkita guruhga bo’lish mumkin: 1.umumxalq ishlatadigan so’zlar kundalik turmushda hammaning nutqida tez-tez qo’llanadigan so’zlardir: non, suv, bugun, kim, besh, yaxshi, …

3 / 25

ndalik hayotda ishlatilmaydigan bo’lib qolgan so’zlardir. jamiyat to’xtovsiz rivojlanib boradi. yillar o’tishi bilan mehnat qurollari, kiyim-kechak, uy jihozlarining yangi nusxalari paydo bo’ladi, eskilariningba’zilari ishlatilmaydigan bo’lib qoladi, natijada ularni ifodalovchi so’zlar hambora-bora juda kam qo’llanadi yoki istebmoldan chiqib ketadi. eskirgan so’zlar ikkita guruhga ajratiladi: a) tarixiy so’zlar – hozirda mavjud bo’lmagan narsa-hodisalarning iste’moldan butunlay chiqib ketgan nomlaridir; bunda so’z o’zi ifodalagan tushuncha bilan birgalikda eskiradi: migboshi, ellikboshi, kanizak, omoch, dodhoh, mumsik, xalfa, mo’ndi… b) arxaik so’zlar hozirda mavjud bo’lgan narsa-hodisalarning eskirib qolgan atamalaridir; bunda so’z eskiradi, lekin tushuncha eskirmaydi, u boshqa so’z bilan ifodalanadigan bo’lib qoladi. bunday so’zlar iste’moldan chiqish arafasida turgan, hozirgi tilda sinonimi bo’lgan so’zlardir (qavs ichida hozirgi tildagi sinonimlari berilgan): rayon (tuman), ekspress (tezyurar), oblast (viloyat), vrach (shifokor), xirurg (jarroh), injener (muhandis), redaktor (muharrir), redaksiya (tahririyat), ulus(xalq), bitik (yozuv)… 5) yangi paydo bo’lgan so’zlar – fan, texnika va san’atning rivojlanishi bilan tilda yangi paydo bo’lgan tushunchalarning nomlarini ifodalovchi …

4 / 25

limizga boshqa tillardan kirib kelgan so’zlardir: lisey, institut, universitet. annotasiya. badiiy asar tili hayotni o‘zida aks ettirishda asriy tajribalarga ega bo‘lgan badiiy adabiyot bilan uzviy bog‘liq bo‘ladi. shu sababdan badiiy asar tilini o‘rganish va tahlil qilish unda tildagi turli vositalar qatori chegaralangan qatlam so‘zlaridan biri kasb-hunar leksikasiga oid so‘zlardir. va bunday so‘zlar qo‘llansihiva ma’no jihatidan tahlil qilishni talab etadi. kalit so‘zlar. badiiy asar tili, kasb-hunar leksikasi, lingvopoetik vosita. badiiy nutq bilan badiiy asar tili bir hodisa emas: badiiy nutq adabiy nutqning bir ko‘rinishi, u, albatta, adabiy til me’yorlariga bo‘ysundiriladi; badiiy asar tilida esa adabiy til me’yorlaridan chetga chiqish holatlari ham kuzatiladi. ijtimoiy leksikaning rivojlanish xususiyatlariga asosan quyidagilarni kiritish mumkin: 1) ijtimoiy leksemalarning faollashuvi; 2) ijtimoiy leksemalarning ma'no taraqqiyotiga uchrashi; 3) yangi ijtimoiy o‘zlashmalarning paydo bo‘lishi; 4) ijtimoiy qatlamga mansub yangi yasalmalarning vujudga kelishi. o‘zbek tilining ijtimoiy-siyosiy leksemalari mavzu jihatidan quyidagicha tasnif qilindi. 1. davlat boshqaruviga oid leksemalar; 2. ijtimoiy munosabatlarni …

5 / 25

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sohatilileksikasi"

slayd 1 3-mavzu: soha tili leksikasi reja: 1.so`z – leksikologiyaning o`rganish obyekti sifatida. 2.o’zbek tili leksikasining boyish manbalari 3.ijtimoiy leksika. 4.sohaviy leksika. leksikologiyada so‘zlar, ularning kelib chiqishi (etimologiyasi), ma’nosi va ma’no taraqqiyoti (so‘zlarning o‘z va ko‘chma ma’nolari, shakl va ma’no munosabatiga ko‘ra turlari), turg‘un birikmalar (frazeologik birikmalar) va bo‘shqa shu kabi masalalar o‘rganiladi. o’zbek tili so’z boyligi hayot, fan, texnika, san’atning taraqqiyoti bilan bog’liqholda yildan-yilga boyib bormoqda. boyish, asosan, ikki manbaga asoslanadi: 1. o’zbek tilining ichki imkoniyatlari (ichki manba). bunda ko’pincha so’z yasash orqali yangi so’zlar hosil qilinadi: sinfdosh, limonzor, namunali, ijarachi, vazirlik, tinchliksevar, guldasta, ...

This file contains 25 pages in PPTX format (107.5 KB). To download "sohatilileksikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sohatilileksikasi PPTX 25 pages Free download Telegram