nutqiy buzulishlarni tashxislashda qo'llaniladigan usullar

DOCX 10 стр. 39,1 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 39,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

nutqiy buzulishlarni tashxislashda qo'llaniladigan usullar nutqi buzilgan bolalar turli patologiyalarga ega bo‘lgan bolalar orasida alohida guruh sifatida ajratiladi. nutq buzilishlarini o‘rganish, ularni bartaraf etish va to‘g‘rilash usullari bilan shug‘ullanuvchi fan logopediya deb ataladi. logopediya —maxsus pedagogikaning bir bo‘limidir. ushbu maqolada bolalar orasida eng ko‘p uchraydigan nutq buzilishlari haqida so‘z yuritiladi. turli nutq buzilishlari normal muloqotga to‘sqinlik qiladi, chunki kommutativ (muloqot) funksiyasi insonlar o‘rtasidagi munosabatlarda muhim rol o‘ynaydi. zamonaviy psixologiyada nutqning ikki shakli farqlanadi: tashqi va ichki nutq. tashqi nutq og‘zaki va yozma nutqqa bo‘linadi. og‘zaki nutq esa, o‘z navbatida, ikki xil nutqni o‘z ichiga oladi: dialogik va monologik nutq. dialogik nutq — bu ikki suhbatdosh o‘rtasida muloqot jarayonida yuzaga keladigan eng sodda nutq shaklidir. dialogga imo-ishoralar, intonatsiya, mimika va suhbatdoshlar o‘rtasidagi hissiy aloqa xosdir. monologik nutq — bu biror kishining ma’lumotni ma’lum bir ketma-ketlikda bayon qilishi hisoblanadi. monologik nutqqa fikrning izchilligi, grammatik jihatdan to‘g‘ri tuzilishi va so‘zlovchining nutq rivojlanish darajasi …

2 / 10

tlarini “ongida” rejalashtira olish qobiliyatiga ega bo‘ladi. fikrlash faoliyatiga asoslanib tashqi nutq ifodasi, ya’ni tovushli nutq shakllanadi. nutq bolaning rivojlanishida juda muhim ahamiyatga ega. nutqni egallash jarayoni esa har bir bolada individual tarzda kechadi. og‘zaki, keyinchalik esa yozma nutq shakllanishi davrida turli xil buzilishlar yuzaga kelishi mumkin. bu buzilishlar atrofdagilar bilan muloqotni qiyinlashtiradi, ta’lim jarayonini muvaffaqiyatli egallashga to‘sqinlik qiladi. “etiologiya” — bu sabablari haqida ta’limot degan ma’noni anglatuvchi yunoncha atama. hatto qadimgi yunon faylasufi va tabibi gippokrat ham turli buzilishlar, jumladan, nutq buzilishlarining etiologiyasi muammolari bilan shug‘ullangan. u nutq buzilishlarini bosh miya zararlanishi bilan bog‘lagan. yana bir mashhur faylasuf aristotel esa nutqdagi turli og‘ishlar sabablari periferik nutq apparatining tuzilishidagi buzilishlar deb hisoblagan. shu asosda, turli nutq og‘ishlari sabablarini tushunishda ikki yo‘nalish yuzaga kelganini aytish mumkin: birinchi yo‘nalishga ko‘ra, barcha nutq buzilishlarining sababi — bosh miya zararlanishidir; ikkinchi yo‘nalish esa sabablardan biri sifatida periferik nutq apparati (ya’ni og‘iz, til, tovush apparati …

3 / 10

ajratib ko‘rsatgan. organik sabablarga, m.e. xvatsev quyidagilarni kiritgan: homiladorlik davrining 4 haftaligidan 4 oyligigacha bo‘lgan muddatda yuzaga keladigan bachadon ichidagi turli patologiyalar; tug‘ruq vaqtida yoki darhol undan keyin yuzaga keladigan shikastlanishlar; shuningdek, nutqning periferik organlarining organik shikastlanishlari (masalan, tanglayning yoriqlari yoki boshqa artikulyatsion apparatdagi o‘zgarishlar). nutq buzilishlarining kelib chiqishida m.e. xvatsev ekzogen-organik omillarga katta ahamiyat bergan. ular markaziy va periferik nerv tizimining shikastlanishiga sabab bo‘luvchi omillar guruhiga kiradi. bu omillarga quyidagilar kiradi: bolaning markaziy asab tizimiga va umuman organizmiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan turli zararli omillar (infeksiyalar, jarohatlar, zaharlanishlar va boshqalar), (manba: "logopediya: oliy o‘quv yurtlari uchun darslik" / l.s. volkova tahriri ostida, 1999, 34-bet). agar bolaning organizmiga zararli ta’sir ona qornida bo‘lganida ko‘rsatilgan bo‘lsa, bu holat bachadon ichki patologiyasi (perinatal davrda) deb ataladi; agar zarar tug‘ruq vaqtida yoki tug‘ruqdan keyin yuzaga kelgan bo‘lsa — u holda bu natal davrda va postnatal davr (tug‘ruqdan keyingi) patologiyasi deb yuritiladi. ushbu davrda eng …

4 / 10

tizimidagi qo‘zg‘alish va tormozlanish kabi psixik jarayonlar o‘rtasidagi muvozanat buzilishlari haqidagi ta’limoti bilan bog‘lagan. psixonevrologik sabablarga u aqliy zaiflik, xotira buzilishlari va boshqa psixik funksiyalarning izdan chiqishini kiritgan. shuningdek, u ijtimoiy-psixologik sabablarni ham e’tiborsiz qoldirmagan. bu tushuncha ostida u bolaning atrof-muhitidagi salbiy ta’sirlarni tushungan. nutq buzilishlarining yuzaga kelishida bolaning ijtimoiy hayot sharoitlari ham muhim rol o‘ynaydi. bola to‘laqonli rivojlanishi uchun uning muloqoti to‘liq, doimiy va hissiyotlarga boy bo‘lishi zarur. masalan, agar bola nutqida muammo bo‘lgan (duduqlanish yoki dislaliya) oila a’zosiga ega bo‘lgan muhitda tarbiyalansa, bola bu nuqsonlarni avtomatik tarzda o‘z nutqiga ko‘chirib olishi mumkin. shuningdek, turli xil jarohatlar, umumiy jismoniy holsizlik va boshqa omillar ham nutq buzilishlariga sabab bo‘lishi mumkin. barcha nutq buzilishlari sabablarini tashqi va ichki omillar deb ikki guruhga bo‘lish mumkin. shunday qilib, "nutq buzilishlarining sababi" deb organizmga tashqi yoki ichki zararli omillar (yoki ularning o‘zaro ta’siri)ning ta’sirini tushunamiz. bu omillar nutq buzilishining o‘ziga xos xususiyatlarini belgilaydi va …

5 / 10

faol rivojlanadi — bola muayyan vaziyatdagi nutqdan kontekstli (mazmunli) nutqqa o‘tadi. bu esa asab tizimining faol ishlashini va kuchli psixik jarayonlarni talab qiladi. bu yoshda bola negativizm (qarshilik ko‘rsatish, rad etish) kabi holatlarni ko‘rsatishi mumkin. nutq tizimining haddan tashqari yuklanishi natijasida duduqlanish va boshqa nutq buzilishlari paydo bo‘lishi mumkin. bola muloqotdan bosh tortishi, o‘ziga tortilishi, norozilikni turli shakllarda namoyon qilishi mumkin. bunday duduqlanish holatini ba’zida “evolyutsion duduqlanish” deb ham atashadi, ya’ni bu bola yoshining o‘ziga xos bosqichi bilan bog‘liq. 3-tanqidiy davr (6–7 yosh) bu davrda aksariyat bolalar maktabga boradi va yozma nutqni o‘rganishni boshlaydi, bu esa psixikaga qo‘shimcha yuklama bo‘ladi. bolaga yuqori talablar qo‘yiladi, bu esa asab tizimining izdan chiqishiga, natijada esa duduqlanishga olib kelishi mumkin. ajratilgan davrlar nafaqat nutq buzilishlariga olib keluvchi omillarning mavjudligini oshirishi mumkin, balki ular mustaqil ravishda ham yuzaga kelishi mumkin. shuningdek, ular boshqa salbiy omillar bilan birgalikda ham mavjud bo‘lishi mumkin. nutq buzilishlariga olib keluvchi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutqiy buzulishlarni tashxislashda qo'llaniladigan usullar"

nutqiy buzulishlarni tashxislashda qo'llaniladigan usullar nutqi buzilgan bolalar turli patologiyalarga ega bo‘lgan bolalar orasida alohida guruh sifatida ajratiladi. nutq buzilishlarini o‘rganish, ularni bartaraf etish va to‘g‘rilash usullari bilan shug‘ullanuvchi fan logopediya deb ataladi. logopediya —maxsus pedagogikaning bir bo‘limidir. ushbu maqolada bolalar orasida eng ko‘p uchraydigan nutq buzilishlari haqida so‘z yuritiladi. turli nutq buzilishlari normal muloqotga to‘sqinlik qiladi, chunki kommutativ (muloqot) funksiyasi insonlar o‘rtasidagi munosabatlarda muhim rol o‘ynaydi. zamonaviy psixologiyada nutqning ikki shakli farqlanadi: tashqi va ichki nutq. tashqi nutq og‘zaki va yozma nutqqa bo‘linadi. og‘zaki nutq esa, o‘z navbatida, ikki xil nutqni o‘z ichiga oladi: dialogik va mo...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (39,1 КБ). Чтобы скачать "nutqiy buzulishlarni tashxislashda qo'llaniladigan usullar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutqiy buzulishlarni tashxislas… DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram