organik moddalar va toksiklik

DOCX 6 pages 26.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

organik moddalar va toksiklik (ilmiy maqola) kirish hozirgi davrda inson hayoti va sog‘lig‘i bilan bog‘liq eng dolzarb muammolardan biri bu — atrof-muhitning kimyoviy ifloslanishi va organizmga zarar yetkazuvchi toksik (zaharli) moddalarning ko‘payib borayotganidir. texnologiya, kimyo, farmatsevtika va oziq-ovqat sanoatining jadal rivojlanishi bilan bir qatorda, inson turmush tarzida turli xil organik moddalar keng qo‘llanila boshlandi. ammo bu moddalar organizmga kirganda, ayrim hollarda foyda emas, balki toksiklik — ya’ni zaharlilik xususiyatini namoyon etadi. shu sababli, organik moddalar va ularning toksik ta’siri bugungi kunda nafaqat kimyogarlar, balki biologlar, shifokorlar va ekologlar tomonidan ham chuqur o‘rganilmoqda. 1. organik moddalarning tabiati va tasnifi organik moddalar deganda tarkibida uglerod (c) elementi mavjud bo‘lgan birikmalar tushuniladi. ular hayotning asosi bo‘lib, tirik organizmlarda, oziq-ovqatlarda, dori vositalarida va hatto havoda ham mavjud. organik moddalar quyidagi asosiy sinflarga bo‘linadi: 1. uglevodorodlar (metan, etan, benzen va boshqalar); 2. spirtlar, kislotalar, efirlar; 3. karbonil birikmalar; 4. oqsillar, yog‘lar, uglevodlar; 5. polimerlar (sun’iy …

2 / 6

igar faoliyatini buzadi. 3. toksiklik tushunchasi va uning sabablari toksiklik (yunoncha “toxicon” — zahar so‘zidan) organizm uchun zararli bo‘lgan kimyoviy ta’sirni anglatadi. bu holat moddalar hujayralarga, to‘qimalarga yoki fermentlarga ta’sir qilib, ularning tabiiy funksiyasini buzishi natijasida yuzaga keladi. toksiklik darajasi quyidagilarga bog‘liq: · moddaning kimyoviy tuzilishi; · miqdori va konsentratsiyasi; · organizmga kirish yo‘li (og‘iz orqali, nafas yo‘li, teri orqali); · organizmning yosh, jins va sog‘lik holatiga. masalan, benzol bug‘lari uzoq muddatda nafas olish tizimiga zarar yetkazadi; metanol esa hatto kichik miqdorda ko‘rlikka olib kelishi mumkin. 4. organik toksik moddalar turlari toksik organik moddalarni quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: 1. uglevodorodlar – benzen, toluol, ksilol kabi aromatik birikmalar; 2. spirtlar va aldegidlar – metanol, formaldegid; 3. pestitsidlar – qishloq xo‘jaligida ishlatiladigan insektitsid va gerbitsidlar; 4. dori vositalarining nojo‘ya mahsulotlari – antibiotiklar yoki analgetiklarning ortiqcha dozalari; 5. polimer chiqindilari – plastik va kauchuk parchalanishidan hosil bo‘luvchi toksik gazlar. bu moddalar inson tanasiga …

3 / 6

ining pasayishi; · qon tarkibining o‘zgarishi; · teri kasalliklari va allergik reaksiyalar; · genetik mutatsiyalar va onkologik kasalliklar xavfi. masalan, benzol uzoq muddatda ta’sir etganda **leykoz (oq qon kasalligi)**ni keltirib chiqarishi mumkin. formaldehid esa nafas yo‘llarini kuydiradi va saraton kasalligini qo‘zg‘atadi. 7. atrof-muhit va toksiklik toksik organik moddalar nafaqat inson, balki tabiat uchun ham xavfli. ular tuproq, suv va havo orqali o‘simliklar hamda hayvonlarga o‘tadi. masalan, pestitsidlar tuproqda uzoq saqlanib, o‘simliklar orqali oziq zanjiriga kiradi. bunday moddalarning parchalanish davri juda uzun bo‘lishi mumkin: plastiklar 100 yildan ortiq, ba’zi kimyoviy moddalar esa 500 yilgacha yo‘qolmaydi. 8. toksiklikni kamaytirish va nazorat usullari toksik moddalar ta’sirini kamaytirish uchun quyidagilar muhim: 1. kimyoviy xavfsizlik qoidalariga rioya qilish; 2. ekologik toza ishlab chiqarish texnologiyalarini joriy etish; 3. biotexnologiya yordamida chiqindilarni parchalaydigan bakteriyalardan foydalanish; 4. tibbiy monitoring — qon, siydik va nafas tahlillari orqali erta aniqlash; 5. aholini ekologik savodxonlikka o‘rgatish. shuningdek, xalqaro miqyosda reach va …

4 / 6

avf manbaiga aylanadi. toksiklik — bu shunchaki zaharlanish emas, balki insoniyatning texnologik faoliyati natijasida vujudga kelgan global muammo. shuning uchun har bir ishlab chiqaruvchi, olim va fuqaro bu masalaga mas’uliyat bilan yondashishi zarur. ekologik tafakkur va kimyoviy madaniyatni oshirish — sog‘lom kelajakning kafolatidir. foydalanilgan adabiyotlar 1. g‘.yo‘ldoshev. organik kimyo asoslari. toshkent, 2021. 2. o‘zbekiston respublikasi ekologiya vazirligi rasmiy sayti: www.ekologiya.uz 3. v.a. koptyug. toksikologiya va ekologik xavfsizlik. moskva, 2018. 4. who (world health organization) environmental health reports, 2023.

5 / 6

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "organik moddalar va toksiklik"

organik moddalar va toksiklik (ilmiy maqola) kirish hozirgi davrda inson hayoti va sog‘lig‘i bilan bog‘liq eng dolzarb muammolardan biri bu — atrof-muhitning kimyoviy ifloslanishi va organizmga zarar yetkazuvchi toksik (zaharli) moddalarning ko‘payib borayotganidir. texnologiya, kimyo, farmatsevtika va oziq-ovqat sanoatining jadal rivojlanishi bilan bir qatorda, inson turmush tarzida turli xil organik moddalar keng qo‘llanila boshlandi. ammo bu moddalar organizmga kirganda, ayrim hollarda foyda emas, balki toksiklik — ya’ni zaharlilik xususiyatini namoyon etadi. shu sababli, organik moddalar va ularning toksik ta’siri bugungi kunda nafaqat kimyogarlar, balki biologlar, shifokorlar va ekologlar tomonidan ham chuqur o‘rganilmoqda. 1. organik moddalarning tabiati va tasnifi organik moddalar d...

This file contains 6 pages in DOCX format (26.4 KB). To download "organik moddalar va toksiklik", click the Telegram button on the left.

Tags: organik moddalar va toksiklik DOCX 6 pages Free download Telegram