atom yadrolarining modellari

DOCX 33 pages 1.8 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

kurs ishi atom yadrolarining modellari mundarija ⅰ kirish………………………………………….……..……………….…...4 ⅱ asosiy qism…………………………………………….…………….…..7 1. tomchimodeli………………………………………………………..….11 2 .fermi-gazmodeli……………………………………………...……...….16 3 .qobiq modeli…………………………………………………..…...…...26 4 .umumlashgan yadromodeli……………………………………..….…..31 ⅱⅰ xulosa…….…………………………………………………..……….32 foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………....33 kirish mavzuning dolzarbligi. hozirgacha bo’lgan davrdagi fizika fani bo’yicha yaratilgan ilmiy ishlanmalarni tahlil qilgan holda o’quvchilar uchun qulay bo’lgan, ham nazariy bilim beradigan, ham amaliy ko’nikmalarni hosil qiladigan, fizik hodisalar, jarayonlar haqida tasavvurlarni boyitadigan, o’z-o’zini sinab ko’rish imkoniga ega bo’lgan modellarni yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. ilm-fan taraqqiy etayotgan zamonaviy jamiyatda rivojlangan axborot-kommunikatsiya tizimlari vositasida turli fan sohalarida erishilgan yutuqlarning tez yangilanib borishi nazariy fizika fanining nazariy asoslarini komp’yuterli modelini ishlab chiqish texnologiyalarini qo’llash vazifasini qo’yadi. mamlakatimiz ilmiy ishlab chiqarish va ilmiy tekshirish institutiga kirib kelayotgan zamonaviy qurilmalardan foydalanish, matematik modellar yaratish, ilmiy farazlarning virtual va mul’timedialaridan foydalanish kabi vazifalarni qo’ymoqda. ilmiy tekshirish instituti texnologiyalarning insoniyat hayotidagi ahamiyati beqiyosdir.[5*] kurs ishining maqsadi. biz atom fizikasi kursida bir necha bor atom modellari bilan tanishdik va ularning …

2 / 33

ktiv model) bilan aylanma sathlar ,yadro deformatsiyalarini aniqlashda qoʼllanishini tushuntirish.[4*] kurs ishining vazifalari . kurs ishida nazariy va amaliy isbotni taqozo qiladigan ilmiy faraz, tadqiqot ob’yekti, predmeti, maqsadiga muvofiq quyidagi tadqiqot vazifalari hal qilinadi: oliy ta’limining nazariy fizika kursida matematik hisob kitoblarga muvofiq umumiy masalalarini tahlil qilish; 1. ilmiy texnologiyalarining jamiyat taraqqiyotidagi o’rni va o’quv jarayonidagi ahamiyatini o’rganish; 2. fizika faniga ilmiy texnologiyalarni joriy qilish usullarini aniqlash; ilmiy ishlab chiqarish institutlarida zamonaviy texnologiyalar tadqiqoti masalalarini o’rganish.[ ⅱ. asosiy qism ma'lumki, atom yadrosi ikki xil nuklon: n va p lardan tashkil topgan murakkab kvantomexanik sistemadir. nuklonlarning o’zaro ta'sir qonunlariga asoslanib, atom yadrosi xususiyatlarini bayon etish, yadro tuzulishini aniqlash va har xil sharoitlarda unda sodir bo’layotgan jarayonlarni tadqiq qilish yadro fizikasi bo’yicha olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlarining asosiy vazifasini tashkil qiladi. ikki nuklon orasidagi o’zaro ta'sir etuvchi kuch to’g’risida ma'lumot olishning bevosita usuli nuklon-nuklon sochilishini o’rganish va 2n ning xususiyatlarini tahlil qilishdan iboratdir. …

3 / 33

larda birlashtirib turuvchi ximiyaviy kuchlarga nisbatan million marta katta bo’lsa ham ta'sir radiuslari kichik bo’lganligidan ular nisbatan zaif tuyuladi. nima uchun shunday ekanligini tushunish uchun r-masofadagi ikkita bog’langan zarra 2r>λ de-broyl to’lqin uzunligiga ega bo’lsin. , bunda -zarraning nisbiy tezligi, μ-keltirilgan massa, , 2r ≥ λ boshqacha yozsak . zarraning kinetik energiyasi ; shunday qilib, yadro kuchlarining ta'sir radiusi chegarasida bo’lishi uchun ikki nuklonning kinetik energiyasi eng kamida 71 mev bo’lishi kerak. bu nuklonlarni ushlab turuvchi potensial o’raning chuqurligidan ancha katta. demak 2n –uyg’ongan holatda bo’lolmaydi. ∆e=2,2 mev 2n ning proton va neytronlari deyarli yarim vaqtini yadro kuchlari ta'siri sohasidan chetda o’tkazadi. yadro potensiali sistemaning holatiga bog’liq. masalan, 2n i=1mavjud, i=0 mavjud emas. nisbiy harakat miqdoriga ham bog’liq harakat miqdori momenti h-juft qiymatida tortishish kuchlari bor, toq qiymatida bunday kuchlar yo’q. nuklonlarning sochilishi potensial energiyaga nuklonlar spin vektorlarining nisbiy joylashishiga va sistemaning orbital harakat miqdori momentiga bog’liqligini ko’rsatuvchi had bo’lishligini …

4 / 33

lib borishda muhim qurol bo’lib hisoblanadi.[3] shunday qilib, mavjud bo’lgan tajriba dalillari nuklonlararo o’zaro ta'sir potensialining yagona shaklini tanlab olishga imkon bermadi. hatto ikkita erkin nuklon uchun ham o’zaro ta'sir potensiali to’la aniq emas. hozirgi kvant mexanikasi apparatining murakkabligi yadro xususiyatlarini yetarli darajada tahlil qilish uchun imkon bermaydi. yadro xarakteristikalarini hisoblash uchun zamonaviy hisoblash mashinalarining quvvati hatto a=5 bo’lgan yengil yadrolarga ham yetmaydi. shu sababli hozircha yadro xususiyatlarining barcha ta'sirlarini hisobga olgan holda hisoblashning iloji yo’q. real yadroning xarakteristikalarini emas, balki matematik va fizik jihatdan soddalashtirilgan yadro modellari deb ataladigan har xil sistemalarning xususiyatlarini hisoblashga to’g’ri keladi. yadro modeli tajriba natijalariga asoslangan holda tanlab olinadi, so’ngra bu modelga mos keluvchi turlicha taxminlar ishlab chiqiladi. demak, birgina fizik jarayonni bayon qilish uchun turlicha modellar mavjud bo’lishi mumkin.[4] yadroning xususiyatlarini hisoblash mumkin bo’lishi uchun model yetarli darajada sodda bo’lishi, shu bilan birga, hech bo’lmaganda u real yadrolarning xususiyatlarini taxminan aks ettirishi lozim. …

5 / 33

radi. ikkinchi yo’nalish «erkin zarralar modellari», bunda har bir nuklon yadroning boshqa nuklonlarning o’rtachalashtirgan maydonida deyarli bog’liqsiz, erkin ravishda harakatlanadi. bu guruhda fermigaz, qobiqli umumlashgan yoki kollektiv modellar kiradilar.erkin ravishda harakatlanadi. bu guruhda fermigaz, qobiqli umumlashgan yoki kollektiv modellar kiradilar.[2*] 1. tomchi modeli. yadro modellari-atom yadrosining asosiy xossalarini o’rganish uchun tuziladigan tasavvurlar. shu vaqtgacha olimlar tomonidan tavsiya etilgan modellarning birortasi ham yadroning xossalarini to’liq yoritib bera olmaydi. shu sababli bir necha yadro modellari qo’llaniladi. ayniqsa tomchisimon va qobiqsimon modellardan samarali foydalaniladi. tomchi model eng dastlabki modellardan biridir. bu modelni atom nazariyasining asoschilaridan daniyalik olim nils bor taklif qilgan. yadroning tomchisimon modeliga ko’ra, atom yadrosini zaryadlangan suyuqlik tomchisiga o’xshatish mumkin. suyuqlik tomchisidagi molekulalar molekulyar tutinish kuchlari bilan bog’langani kabi, yadroni tashkil qiluvchi nuklonlar ham o’zaro yadro kuchlari bilan bog’langan. tomchiga yadroga o’xshashlik dalillari: yadro zichligi juda kata ( g/) bo’lib, siqilmaydi, yadro hajmining undagi nuklonlar soniga proporsionalligi () va turli yadrolarda …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atom yadrolarining modellari"

kurs ishi atom yadrolarining modellari mundarija ⅰ kirish………………………………………….……..……………….…...4 ⅱ asosiy qism…………………………………………….…………….…..7 1. tomchimodeli………………………………………………………..….11 2 .fermi-gazmodeli……………………………………………...……...….16 3 .qobiq modeli…………………………………………………..…...…...26 4 .umumlashgan yadromodeli……………………………………..….…..31 ⅱⅰ xulosa…….…………………………………………………..……….32 foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………....33 kirish mavzuning dolzarbligi. hozirgacha bo’lgan davrdagi fizika fani bo’yicha yaratilgan ilmiy ishlanmalarni tahlil qilgan holda o’quvchilar uchun qulay bo’lgan, ham nazariy bilim beradigan, ham amaliy ko’nikmalarni hosil qiladigan, fizik hodisalar, jarayonlar haqida tasavvurlarni boyitadigan, o’z-o’zini sinab ko’rish imkoniga ega bo’lgan modellarni yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. i...

This file contains 33 pages in DOCX format (1.8 MB). To download "atom yadrolarining modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: atom yadrolarining modellari DOCX 33 pages Free download Telegram