toponominika pa`ninen prezentatsiya(slayd) jumisi

PPTX 24 стр. 5,6 МБ Бесплатная загрузка

24 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,6 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 24

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 24

prezentatsiya powerpoint topomonomika pa`ninen prezentatsiya(slayd) jumisi tema;aziya oykonimleri haqqinda tu`sinik joba i.ilimpazlardin` toponomika pa`ni haqqindag`i ko`z qaraslari ii.orta aziya ilimpazlarinin` toponomika pa`nine qosqan u`lesleri iii.toponomikaliq qoljazba materiallari iv.tariyxiy toponomika v.geografiyaliq toponomika haqqinda qisqasha tu`sinik orinlag`an;turdibaev asadbek áyyemgi dúnya hám orta ásirlergeografiyalıq atamalar hám olardıń máni mazmunına qızıǵıw civilizaciyanıń eń dáslepki basqıshlarında payda bolǵan. sol sebepli, insaniyat tariyxı qanshelli eski bolsa, geografiyalıq atamalar da sonshshellieski boladı. adamlar dáslep hár qanday geografiyalıq obyektti ápiwayı ǵalabalıq atlıqlar – terminler menen ataǵan, yaǵnıy, suw, taw, kól, tóbe, jar hám basqa. keyinala jámiyettiń rawajlanıwı menen orın atamaları da turaqlasıp barǵan, yaǵnıy, ǵalabalıq atlıqlardıń menshikli atlıqqa, toponimge aylanıwına sebep bolǵan. máselen, eski túrkiy xalıqlar úlken dáryanı – ukuz, edil, jayhun dep ataǵan. úlken dárya mánisin ańlatıwshı bul sózler keyinaladárya atamasına aylanǵan. hár qanday pán ámeliyat talapları tiykarında payda boladı hám rawajlanadı. toponimika birinshi náwbette geografiyanıń ámeliy mútájlikleri tásirinde payda boldı. dáslepki, sayaxatshılar ózleri payda etken jerlerge …

2 / 24

menen birge geografiyalıq atamalarǵa bazıda durıs túsinik berilgen, onda kobinese obyekttiń real belgileri, geografiyalıq ornı hám basqa tárepleri itibarǵaalınǵan.eski hám dástlepki maǵlıwmatlardı geradottıń «tariyx», strabonnıń«geografiya», arrian, plutarx, kvint kurciy ruf sıyaqlı eski dúnya alımları shıǵarmalarında ushıratıw múmkin. mısalı, geradot óz shıǵarmalarında mámleketler, qalalar, teńizler, dáryalar atamalarınıń mánisin tusindirip beriwge háreket etken. antik dúnya avtorları geografiyalıq atamalardı, adam atları bar bolǵan atamalaw nızamlıqların hám olardıń ózara baylanısların anıqlamastan etimologiyalıq tárepten anıqlaǵan. nátiyjede, toponimikalıq maǵlıwmatlar negizi qızıq bolsa da, biraq, ilimiy tiykarǵa iye bolmaǵan. toponimikalıq informaciyanı isenimli derek sıpatında, dáslep eramızdıń i ásirinde ispan antik alımı pomponiy mela óziniń «xorografiya»shıǵarmasında ilimiy tárepten izertlewge háreket qılǵan. zamanagóy toponimikanı orta ásirlerde jasap ótken orta aziyalı alımlardıń xizmetlerisiz kóz aldımızǵa keltiriw qıyın. sol dáwirde orta aziyada jazılǵan tariyx, geografiya, til bilimine tiyisli shıǵarmalarda toponimikaǵa baylanıslımaǵlıwmatlardı kóplep tabıw múmkin. mısalı, 982-983 jıllarda, parsı-tájik tilinde, belgisiz avtor tárepinen jazılǵan «hudud ul-olam» tariyxıy geografiyalıq shıǵarmasında mawarawnnahr wálayatları, qalaları, …

3 / 24

olǵan wálayatlar hám patshalıqlar, olarda jasawshı qáwimler olardiń úrip-ádetleri hámde hár bir qalanıń tábiyiy-geografiyalıq sharayatı táriyiplengen. mısalı, sogd hám ustrushona shıǵıs eller eń abad jer, ol jerde aǵın suwlar kóp, klimatı taza hawalı, adamları miymandos hám ádepli dep táriyiplegen. v.v.bartold bul shıǵarmaǵa úlken áhmiyet berip óziniń bir qansha maqalalarında onnan qatarlar keltirgen. orta aziya hám ózbekstandaǵı jer atamalarına tiyisli jazba maǵlıwmatlardı yusuf xos hojibtiń «qutadǵu biliǵ», a.beruniydiń «nizamiy masudiy», «hindstan», «saydana», m.narshaxiydıń «tariyxı buxara», mirza uluǵbektiń «turt ulus tariyxı» kibi shıǵarmalarında ushıratıw múmkin. sol qatarı, abu rayhan beruniy orın atamalarına táriyip berip bılay jazǵan: « … biraq, kópshilik mámleketlerdiń atamaları házirgi waqıttaǵı atamalarınan parıq qıladı. sol qatarı, tili basqa bolǵan qáwimler qanday da bir orındıiyelegeninde atamalar tez-tez ózgerip turadı. basqa xalıq jergilikli atamalardı buzıp aytıp ketedi… atamalardıń mánisin basqa tilge awdarmalaǵanda eki aytiliwin ańsatlastıratuǵın sesler menen jazǵanda atamalar ózgerip ketedi. kópshilik waqıtta arablar shet el atamaların, arabshalap, sonday ózgertedihám buzıp …

4 / 24

kitaptı qımbatlı geografiyalıq derek esaplap ol haqqında ayırıqsha shıǵarma jazǵan. “devon”da kóp ǵanageografiyalıq terminler berilgen, bul terminler házirgi waqıtta da keń qollanıladı. ariq, art (ort), batiq, bulit, el, jar, keshik, kún, kók (osmon), muz, suw, taw, tún, tuman, úngir, qayir, qar, qudiq, qum, qis hám basqalar solar qatarında. sonı ayrıqsha atap ótiw tiyis, geografiyalıq atamalardı ilimiy tiykarda izertlewdi shıǵıs orta ásir alımları miynetlerinde kóriw múmkin. xiii ásir geografiyalıq maǵlıwmatların toplap on tomlı «mújam al-buldon»(mámleketler sózligi) atlı geografiyalıq sózlikti dúzgen alım equt hamaviyesaplanadı. rus shıǵıstanıwshı alımı v.v.bartoldtıń jazıwınsha, equt hamaviy sol dáwirdegi bir qatar musılman mámleketlerine sayaxat etip, olardıń qala hám awılları haqqında kóp maǵlıwmatlar jazıp qaldırǵan. a.l.xromov bolsa equt hamaviyni orta aziya hám shıǵıs musılman mámleketleriniń birinshi toponimisti dep jazadı. sonı ayrıqsha atap ótiw kerek, onıń geografiyalıq atamalarǵa túsinik beriwinde qollanǵan usılı házirgi toponimikada da jer atamaların topoformantlar tiykarında táriyiplew usılına júdá jaqın. alım toponimler quramında birdey elementlerdiń qaytalanıwın birinshi …

5 / 24

ken bólegi islamǵa shekem bolǵan dáwirden miyras qalǵan shıǵıs iran (sogd, boxtar, xarezmiy) tillerine tán toponimler quraǵan. keyingi dáwir mawarawnnahr toponimiyasınıń qáliplesiw procesi túrkiy qatlamnıń kúsheyiwi, nátiyjede shıǵıs iran toponimikalıq qatlamınıń qısıp shıǵarıwı menen baylanıslı. sh.kamollidin maǵlıwmatlarına qaraǵanda, kelip shıǵıwı túrkiy bolǵan atamalar orta aziya territoriyasında áyyemnen bar bolǵan hám olar birinshi orta ásirlerde regiondaǵı jer atamalarınıń úlken bólegin quraǵan bolsa, házirgi waqıtta orta aziya toponimiyasınıń tiykarǵı bólegi túrkiy toponimlerden ibarat. dáslepki orta ásirlerde túrkiy toponimler, sanı jaǵınanshıǵıs iran tillerge tán atamalardan keyin ekinshi orında turǵan, biraq orta ásirlerden baslap túrkiy qatlamnıń kúsheyiwi nátiyjesinde olar orta aziya toponimiyasınıń eń bekkem qatlamına aylanǵan. mısalı, s.umurzaqovtárepinen, tek qırǵızstan territoriyasında tariyxıy derekler tiykarında antik dáwirden xii ásirge shekem bar bolǵan úsh júzge jaqın geografiyalıq atamalar anıqlanǵan eski qoljazbalar menen bir qatarda tariyxıy-geografiyalıq shıǵarmalar da toponimikanıń áhmiyetli dereklerinen esaplanadı. orta aziyada jazılǵan memuar shıǵarmalardıń dúrdanası esaplanǵan «baburnama»da da kóplep jer atamalarına baylanıslı qımbatlı maǵlıwmatlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "toponominika pa`ninen prezentatsiya(slayd) jumisi"

prezentatsiya powerpoint topomonomika pa`ninen prezentatsiya(slayd) jumisi tema;aziya oykonimleri haqqinda tu`sinik joba i.ilimpazlardin` toponomika pa`ni haqqindag`i ko`z qaraslari ii.orta aziya ilimpazlarinin` toponomika pa`nine qosqan u`lesleri iii.toponomikaliq qoljazba materiallari iv.tariyxiy toponomika v.geografiyaliq toponomika haqqinda qisqasha tu`sinik orinlag`an;turdibaev asadbek áyyemgi dúnya hám orta ásirlergeografiyalıq atamalar hám olardıń máni mazmunına qızıǵıw civilizaciyanıń eń dáslepki basqıshlarında payda bolǵan. sol sebepli, insaniyat tariyxı qanshelli eski bolsa, geografiyalıq atamalar da sonshshellieski boladı. adamlar dáslep hár qanday geografiyalıq obyektti ápiwayı ǵalabalıq atlıqlar – terminler menen ataǵan, yaǵnıy, suw, taw, kól, tóbe, jar hám basqa. keyinala jám...

Этот файл содержит 24 стр. в формате PPTX (5,6 МБ). Чтобы скачать "toponominika pa`ninen prezentatsiya(slayd) jumisi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: toponominika pa`ninen prezentat… PPTX 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram