insoniyat svilizatsiyasi va amaliy kimyo dastlabki kimyoda atom va element tushinchalari kimyo iborasning kelib chiqishi tarixi

PPTX 16 стр. 2,1 МБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,1 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

powerpoint presentation insoniyat svilizatsiyasi va amaliy kimyo dastlabki kimyoda atom va element tushinchalari kimyo iborasning kelib chiqishi tarixi reja: 1-qadimda kimyo rivojlanishi 2 -amaliy kimyoning rivojlanishi 3 -kimyo sozining kelib chiqish tarixi xulosa foydalanilgan adabiyotlar reja: qadimda kimyo rivojlanishi kimyo fani insoniyat tarixida eng qadimiy fanlardan biri hisoblanadi. u dastlab alohida fan sifatida emas, balki amaliy faoliyat — ya’ni metallurgiya, kulolchilik, bo‘yoqchilik, dori tayyorlash va oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash kabi jarayonlarda shakllangan. inson tabiatda sodir bo‘ladigan o‘zgarishlarni kuzatar ekan, moddalarning xossalari va ularning o‘zaro ta’siri haqida dastlabki tushunchalarga ega bo‘lgan. qadimgi misr, bobil, hindiston, xitoy va yunonistonda kimyoviy bilimlarning dastlabki ko‘rinishlari paydo bo‘lgan. masalan, misrliklar miloddan avvalgi 3000-yillarda metallardan buyumlar yasash, bo‘yoqlar tayyorlash, mumiyolash va shisha eritish sirlarini bilganlar. ular turli metallarni ajratish, oltin va kumushni tozalash usullarini qo‘llashgan. bobil va ossuriyada esa tibbiyot va dori tayyorlash rivojlangan bo‘lib, ular turli o‘simliklardan dorivor moddalar ajratishgan. xitoyda esa barut, qog‘oz, chinni, lak, …

2 / 16

oqdan tashkil topgan degan fikrni ilgari surgan. bu g‘oya asrlar davomida ilmda hukmron bo‘lib keldi. milodiy i–iv asrlarda iskandariya maktabi (misr) kimyo rivojida muhim markazga aylandi. bu davrda “alkimyo” deb nom olgan ilmiy yo‘nalish paydo bo‘ldi. alkimyogarlar oltin yasash, umrni uzaytiruvchi “hayot eliksiri” topish va “filosof toshi” tayyorlashga urinishgan. garchi ularning maqsadlari fantastik bo‘lsa-da, amaliy jihatdan ular ko‘plab kimyoviy moddalarning xossalarini o‘rganishgan, laboratoriya uskunalarini ixtiro qilishgan (retorta, alembik, pechlar, idishlar va boshqalar). o‘rta asrlarda arab olimlari kimyo rivojiga katta hissa qo‘shgan. jabir ibn hayyon (g‘arbda “geber” nomi bilan mashhur) kimyoni mustaqil fan sifatida shakllantirgan olimlardan biridir. u ko‘plab kimyoviy jarayonlarni (sublimatsiya, distillatsiya, kristallanish) bayon etgan, kislotalar — sulfat, nitrat va xlorid kislotalarni ajratib olgan. ar-roziy, beruniy, ibn sino kabi olimlar ham kimyoviy jarayonlarni tibbiyot va farmatsiya bilan bog‘lab o‘rganganlar. . shunday qilib, qadimda kimyo fani amaliy tajriba va kuzatuvlarga asoslanib, asta-sekin nazariy bilimlar bilan boyib bordi. u dastlab “alkimyo” nomi …

3 / 16

larda kimyoviy jarayonlardan foydalanganlar. xitoyda esa barut, qog‘oz, chinni va ipak ishlab chiqarish usullari yaratilgan. hind olimlari esa oltin va kumushni tozalash, dori tayyorlash, bo‘yoqlar va atirlar olishda amaliy kimyoviy usullarni qo‘llashgan. o‘rta asrlar va alkimyo davri viii–xiv asrlarda arab olimlari amaliy kimyo rivojiga katta hissa qo‘shdilar. jabir ibn hayyon, ar-roziy, ibn sino, beruniy kabi allomalar distillatsiya, filtratsiya, kristallanish, eritma tayyorlash, kislotalar va asoslarni olish usullarini takomillashtirdilar. ular dorivor moddalar, metall qotishmalari va turli kimyoviy birikmalar olish texnologiyalarini ishlab chiqdilar. bu davrda laboratoriya asboblari — kolba, retorta, alembik, mo‘rili pechlar yaratildi. yevropada amaliy kimyo yuksalishi (xvii–xviii asrlar) renessans davridan so‘ng yevropada ilm-fan jadal rivojlanib, kimyo tajriba asosida o‘rganila boshlandi. robert boyl (1627–1691) tajribaviy kimyoga asos soldi va kimyoni fan sifatida shakllantirdi. antuan lavuazye (1743–1794) esa yonish nazariyasini yaratib, modda saqlanish qonunini isbotladi. bu davrda metallurgiya, shisha, kislota, sovun, o‘g‘it, bo‘yoq, shakar ishlab chiqarish texnologiyalari rivojlandi. 10 xix asrda amaliy kimyoning …

4 / 16

dimgi sharq va yunon manbalariga borib taqaladi. eng ko‘p qabul qilingan fikrlarga ko‘ra, “kimyo” so‘zi arabcha “al-kimiya” (الكيمياء) yoki “al-kimiyā” so‘zlaridan kelib chiqqan. bu so‘z esa o‘z navbatida qadimgi yunoncha “khēmeia” (χημεία) yoki “khēmeia” so‘zidan olingan bo‘lib, “metalllarni eritish”, “aralashtirish” yoki “quyish san’ati” degan ma’noni bildirgan. ba’zi tarixchilarning fikricha, bu atama qadimgi misr bilan ham bog‘liq. yunonlar misrni “khem” yoki “khemia” deb atagan, bu esa “qora tuproq” yoki “serhosil yer” degan ma’noni bildirgan. shu sababli, “kimyo” dastlab “misr san’ati”, ya’ni metallarni eritish va o‘zgartirish bilan bog‘liq maxfiy bilimlar sifatida qaralgan. qadimda kimyo “alkimyo” nomi bilan mashhur bo‘lgan. alkimyo — bu moddalarning o‘zgarishini, ayniqsa, arzon metallardan oltin olish, umrni uzaytiruvchi “hayot eliksiri” tayyorlash va “filosof toshi” topish kabi g‘oyalarni o‘rganadigan amaliy va falsafiy yo‘nalish edi. o‘rta asrlarda arab olimlari bu so‘zni ilmiy ma’noda keng ishlatib, kimyoni tajriba asosidagi fan sifatida rivojlantirdilar. jabir ibn hayyon (geber) alkimyoni ilmiy asosga solgan va bu …

5 / 16

in tutadi. foydalangan adabiyotlar karimov b., rasulov m. umumiy kimyo. – toshkent: o‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti, 2018. ismoilov i., to‘laganova n. kimyo asoslari. – toshkent: o‘qituvchi, 2017. yo‘ldoshev a., mavlonov m. kimyo tarixi va rivojlanishi. – toshkent: fan, 2015. jabborov s. kimyo fanining rivojlanish bosqichlari. – samarqand: samdu nashriyoti, 2020. jabir ibn hayyon. kitob al-kimyo (arab manbalaridan tarjima). – qohira, 1960. atkins p., jones l. chemical principles: the quest for insight. – new york: w.h. freeman, 2016. chang r. chemistry. – new york: mcgraw-hill education, 2019. britannica encyclopedia. history of chemistry. – 2023. o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi. kimyo fanidan metodik qo‘llanma. – toshkent, 2021. image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg image12.jpeg image13.jpeg image1.jpeg image14.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "insoniyat svilizatsiyasi va amaliy kimyo dastlabki kimyoda atom va element tushinchalari kimyo iborasning kelib chiqishi tarixi"

powerpoint presentation insoniyat svilizatsiyasi va amaliy kimyo dastlabki kimyoda atom va element tushinchalari kimyo iborasning kelib chiqishi tarixi reja: 1-qadimda kimyo rivojlanishi 2 -amaliy kimyoning rivojlanishi 3 -kimyo sozining kelib chiqish tarixi xulosa foydalanilgan adabiyotlar reja: qadimda kimyo rivojlanishi kimyo fani insoniyat tarixida eng qadimiy fanlardan biri hisoblanadi. u dastlab alohida fan sifatida emas, balki amaliy faoliyat — ya’ni metallurgiya, kulolchilik, bo‘yoqchilik, dori tayyorlash va oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash kabi jarayonlarda shakllangan. inson tabiatda sodir bo‘ladigan o‘zgarishlarni kuzatar ekan, moddalarning xossalari va ularning o‘zaro ta’siri haqida dastlabki tushunchalarga ega bo‘lgan. qadimgi misr, bobil, hindiston, xitoy va yunonistonda kim...

Этот файл содержит 16 стр. в формате PPTX (2,1 МБ). Чтобы скачать "insoniyat svilizatsiyasi va amaliy kimyo dastlabki kimyoda atom va element tushinchalari kimyo iborasning kelib chiqishi tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: insoniyat svilizatsiyasi va ama… PPTX 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram