yoshdavrlar tabaqalanishi

PPTX 20 pages 1.2 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

yosh davrlarini tabaqalash nazariyalari va yosh inqirozlari inson psixikasini ontogenezda rivojlanishi har bir yoshning o’ziga xos inqiroz davrlari reja inson yosh davrlarining tabaqalanishiga oid nazariyalar yosh davrlarining bosqichlari. yosh davrlarga oid olimlarning psixologik qarashlari insonning tana tuzilishi shaxsning individual tipologik xususiyatlariga bog‘liqmi? psixologiya fanida yosh davrlarini tabaqalash bo‘yicha qator mustaqil nazariyalar mavjud, ular inson shaxsini tadqiq qilishga har xil nuqtai nazardan yondashadi va muammoning mohiyatini turlicha yoritadi. ularga biogenetik, sotsiogenetik, psixogenetik, kognitivistik, psixo-analitik, bixevioristik nazariyani kiritish mumkin. quyida mazkur nazariyalar va ularning ayrim namoyandalari ifodalangan yosh davrlarini tabaqalash prinsiplarini ko‘rib chiqamiz. biogenetik nazariya biogenetik nazariyada insonning biologik yetilishi bosh omil sifatida qabul qilingan, qolgan jarayonlarning rivojlanishi ixtiyoriy bo‘lib ana shu omil bilan o‘zaro bog‘liqdir. mazkur nazariyaga binoan, rivojlantirishining bosh maqsadi biologik derminantlarga (aniqlovchilarga) qaratiladi va ulardan ijtimoiy-psixologik xusiyatlar kelib chiqadi. biogenetik qonunni f. myuller va e. gekkel kashf qilgan. biogenetik qonunga ko‘ra, shaxs psixologiyasining indvidual rivojlanishi (ontogenez) butun insoniyatning tarixiy …

2 / 20

luis shtern amerikalik olim s. xoll «rekapitulyatsiya qonunini» yani (filogenezni qisqacha takrorlashni) psixologik o‘sishning bosh qonuni deb hisoblaydi. uning fikricha, ontogenez filogenezning muhim bosqichlarini takrorlaydi. olimning talqinicha, go‘daklik hayvonlarga xos rivojlanish pallasidan boshqa narsa emas. bolalarning esa asosiy mashg‘uloti ovchilik va baliqchilik bo‘lgan qadimgi kishilarning davriga aynan mos keladi. 8-12 yoshlardagi o‘sish davri yovvoyilikning oxiri va sivilizatsiyaning boshlanishidagi kamolotga tengdir. o‘spirinlik esa jinsiy yetilishdan (12-13 yoshdan) boshlanib yetuklik davrigacha (22-25 yoshgacha) davom etib, romantizmga barobardir. s. xollning talqinicha, bu davrlar «bo‘ron va tazyiqlar», ichki va tashqi nizolar (ziddiyatlar) dan iborat bo‘lib, odamda «individuallik tuyg‘usi» vujudga keladi. yosh davrlarni tabaqalashning bu turi o‘z navbatida tanqidiy, mulohazalar manbai vazifasini o‘taydi, chunki inson zotidagi rivojlanish bosqichlari filogenezni aynan takrorlamaydi va takrorlashi ham mumkin emas. xoll, grenvill stenli biogenetik konsepsiyaning boshqa turi nemis «konstitutsion psixologiyasi» (insonning tana tuzilishiga asoslangan nazariya) namoyondalari tomonidan ishlab chiqilgan. e. krechmer shaxs (psixologiyasi) tipologiyasining negiziga bir qancha biologik omillarni …

3 / 20

iriga aynan mos tushmaydi. ernest krechmer sotsiogenetik nazariya biogenetik nazariyaning qarama-qarshi ko‘rinishi sotsiogenetik nazariyadir. bu nazariyada shaxsda ro‘y beradigan o‘zgarishlarni jamiyatning strukturasi, ijtimoiylashish (sotsializatsiya) usullari, atrofidagi odamlar bilan o‘zaro vositalari asosida tushuntiriladi. ijtimoiylashish nazariyasiga ko‘ra inson biologik tur sifatida tug‘ulib, hayotdagi ijtimoiy shart-sharoitlarning bevosita ta’siri ostida shaxsga aylanadi. k. levin tavsiya qilgan «fazoviy zarurat maydoni» nazariyasi o‘z davrida muhim ahamiyat kasb etgan. k. levin nazariyasiga ko‘ra, shaxsning hulqi (xatti-harakati) psixologik kuch vazifasini o‘tovchi ishtiyoq (intilish), maqsad (niyat) bilan boshqarilib turadi, bu kuchlar fazoviy zarurat maydonining ko‘lami va tayanch nuqtasiga yo‘nalgan bo‘ladilar. kurt levin psixogenetik nazariya psixologiyada psixogenetik nazariya tarafdorlari, biogenetik va sotsiogenetik omillarni kamsitmaydi, balki psixik jarayonlarning rivojlanishini birinchi darajali axamiyatga ega deb hisoblaydi. psixodinamika nazariyasining namoyondasi amerikalik psixolog e. erikson insonning umrini o‘ziga xos betakror xususiyatlarga ega 8 ta davrga ajratadi. erik erikson 9 e. erikson insonning umrini o‘ziga xos betakror xususiyatlarga ega 8 ta davrga ajratadi birinchi davr …

4 / 20

xozirlaydi. uchinchi davr – o‘yin yoshi deb ataladi va unga 5-7 yoshli bolalar kiradi. bu davrda tashabbus tuyg‘usi qandaydir ishlarni amalga oshirish, bajarish mayli tarkib topadi. mabodo boladagi hoxish-istakni ro‘yobga chiqarish yo‘li to‘sib qo‘yilsa, buning uchun u o‘zini aybdor deb hisoblaydi. mazkur davrda davra, ya’ni guruh o‘yinlarga, tengqurlari bilan muloqotga kirishish muhim ahamiyat kasb etadi: bola turli rollar bajarib ko‘rishiga, uning xayoloti o‘sishiga imkon yaratadi. xuddi shu davrda bolada adolat tuyg‘usi, uni tushunish mayli tug‘ula boshlaydi. to‘rtinchi davr – maktab yoshi boladagi asosiy o‘zgarishlar: ko‘zlagan maqsadiga erishish uchun intilish, uddaburonlik va tirishqoqlik bilan ajralib turadi. uning eng muhim qadriyati omilkorlik va mahsuldorlikdan iboratdir. bu yosh davrining salbiy jihatlari (illatlari) ham bo‘lib, ular ijobiy hislatlari yetarli bo‘lmasligi, ong hayotning barcha qirralarini qamrab ololmasligi, muammolarni hal qilishda aql-zakovat darajasining pastligi, bilimlarni o‘zlashtirishdagi qoloqlik va hokazolardir. xuddi shu davrda shaxsning mehnatga munosabati shakllana boshlaydi. beshinchi davr – o‘spirinlikni betakror xislati, o‘ziga xosligi, boshqa …

5 / 20

v qobiliyati va ehtiyoji vujudga kelishi bilan ajralib turadi. bunda ayniqsa, jinsiy mayl alohida o‘rin tutadi. bundan tashqari, yoshlik tanholikni yoqtirish va odamovilik kabi yoqimsiz xususiyat bilan ham farqlanadi. yettinchi davr – yetuklik davrida hayotiy faoliyatning barcha sohalarida (mehnatda, ijodiyotda, g‘amxo‘rlikda, pusht qoldirishda, tajriba uzatish va boshqalarda) mahsuldorlik tuyg‘usi uzluksiz hamroh bo‘ladi va ezgu niyatlarning amalga oshishida turtki vazifasini bajaradi. shuningdek, mazkur davrda ayrim jihatlarda turg‘unlik tuyg‘usi salbiy xususiyat sifatida hukm surishi ham mumkin. sakkizinchi davr, yani qarilik inson sifatida o‘z burchini uddalay olganligidan, turmushning o‘mrovliligidan qanoatlanish tuyg‘ulari bilan xarakterlanadi. salbiy xususiyat sifatida esa hayot faoliyat noumidlilik, ko‘ngil sovish tuyg‘ularini aytish mumkin. donolik, soflik, gunohlardan forig‘ bo‘lish har bir holatga shaxsiy va umumiy nuqtai nazardan qarash bu yoshdagi odamlarga xos eng muhim jihatlardir. personologik nazariya personologik nazariyaning yirik namoyondalari e. shpranger, k. byuller, a. maslou va boshqalar hisoblanadilar. e. shpranger «o‘spirinlik davri psixologiyasi» nomli asarida bu davrga 13-19 yoshli qizlarni, …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yoshdavrlar tabaqalanishi"

yosh davrlarini tabaqalash nazariyalari va yosh inqirozlari inson psixikasini ontogenezda rivojlanishi har bir yoshning o’ziga xos inqiroz davrlari reja inson yosh davrlarining tabaqalanishiga oid nazariyalar yosh davrlarining bosqichlari. yosh davrlarga oid olimlarning psixologik qarashlari insonning tana tuzilishi shaxsning individual tipologik xususiyatlariga bog‘liqmi? psixologiya fanida yosh davrlarini tabaqalash bo‘yicha qator mustaqil nazariyalar mavjud, ular inson shaxsini tadqiq qilishga har xil nuqtai nazardan yondashadi va muammoning mohiyatini turlicha yoritadi. ularga biogenetik, sotsiogenetik, psixogenetik, kognitivistik, psixo-analitik, bixevioristik nazariyani kiritish mumkin. quyida mazkur nazariyalar va ularning ayrim namoyandalari ifodalangan yosh davrlarini tabaqalash p...

This file contains 20 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "yoshdavrlar tabaqalanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: yoshdavrlar tabaqalanishi PPTX 20 pages Free download Telegram