ayirish va teri

DOCX 20 pages 720.1 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 720.1 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: ayirish va teri reja: 1. ayirishning ahamiyati. siydik ayirish organlari. buyrakning tuzilishi. 2. siydik hosil bo’lishining mexanizmi. buyraklar funksiyasining boshqarilishi. siydik ayirish a’zolarining kasalliklari. 3. teri va uning hosilalari. terining tuzilishi. sochlar, 4. tirnoqlar, ter, yog’ va sut bezlari. 5. terining funksiyalari. tana haroratini boshqarilishi mexanizmi. 6. terini parvarishlash. kiyim va poyabzalga gigienik 7. talablar. terining shikastlanishi. organizmni chiniqtirish. ayirishning ahamiyati. siydik ayirish organlari. buyrakning tuzilishi. hujayrada ozuqa tarkibining uzluksiz parchalanishi va qayta sintezlanishi bilan boradigan normal jarayonlar natijasida chiqindi mahsulot sifatida mochevina, siydik kislotasi, kreatinin, ammiak, co2 va suv hosil bo’ladi. tarkibida azot bo’lgan moddalar foydasizgina emas, balki zararli hamdir. shuning uchun bu moddalar organizmdan chiqarib turilishi kerak. bu funksiyani birinchi navbatda buyraklar bajaradi. organizmda ayirish vazifasini buyraklardan tashqari ter, yog’ bezlari, o’pkalar, jigar (o’t pigmetlarini chiqaradi) va ovqat hazm qilish sistemasi ham bajaradi. terining tarkibida ham mochevina va boshqa metabolizm mahsulotlari bo’ladi, lekin ularning miqdori siydikka qaraganda …

2 / 20

shqarishda ishtirok etish. buyraklarning tuzilishi. buyraklar juft a’zo bo’lib, qorin bo’shlig’ining orqa devorida, umurtqa pog’onasining ikki yonida i-ii bel umurtqalarining chegarasida joylashgan. buyraklarning shakli loviyasimon bo’lib, uning botiq tomonini buyrak darvozasi deyiladi (84-rasm). darvozaga buyrak arteriyasi kiradi va vena, limfa tomirlari va siydik yo’llari chiqadi. buyrak uzunasiga kesib ko’rilganda, unda po’stloq va mag’iz qismlarini farq qilish mumkin. po’stloq va mag’iz chegarasi tekis bo’lmay, po’stloq modda, mag’iz moddaga ustunchalar shaklida, mag’iz modda esa po’stloq moddaga nurlar shaklida kirib turadi. mag’iz modda 8-18 ta piramidasimon tuzilmalardan iborat. piramidalarning asosi po’st moddaga tegib turadi, uchi esa buyrak jomi tomon yo’nalgan bo’ladi. 84-rasm. buyrakning tuzilishi. 1 – vena; 2 – arteriya; 3 – nerv; 4 – buyrak jomi; 5 – kapsula; 6 – buyrak kosachalari; 7 – po’st modda; 8 – mag’iz modda; 9 – siydik yo’li. buyraklarning struktur funksional birligi nefron hisoblanadi. har bir buyrakda 1 mln dan – ikkala buyrakda 2 mln …

3 / 20

an tomirli koptokcha joylashgan. kapillyarlar to’ri olib keluvchi va olib ketuvchi arteriyalar orasidagi “ajoyib to’r”dan iborat. bu kapillyarlar to’ri nefron kapsulasi bilan o’ralib, buyrak tanachasini hosil qiladi. buyrak tanachasiga qon olib keluvchi arteriolaning diametri olib ketuvchi arteriolaning diametridan 2 barobar katta bo’ladi. shuning uchun kapillyarlar to’rida bosim kapsula bo’shlig’idagi bosimdan yuqori bo’ladi. olib ketuvchi arteriola buyrak tanachasidan chiqqach, yana kapillyarlarga tarmoqlanadi va nefron kanalchalarini o’rab olib, uni qon bilan ta’minlaydi. shunday qilib, buyrakda arterial qon ikki marta kapillyarlar to’ridan o’tadi. keyin kapillyarlar yig’ilib, nefronni qon bilan ta’minlab, venulalarni hosil qiladi va ular yig’ilib, buyrak venasiga quyiladi-da, buyrakdan chiqadi. nefron kapsulasidan i-tartibli egri-bugri (proksimal) naylar boshlanadi. buyrakning mag’iz qismida kanalchalar to’g’rilanadi va genle halqasini hosil qiladi. genle halqasi yana qaytib, po’st qavatga kiradi va ii-tartibli (distal) nayni hosil qiladi. keyin bu kanalchalar yig’uv naylariga quyiladi. yig’uv naylari esa buyrak kosachalari va jomiga ochiladi. siydik yo’llari. siydik yo’llari buyrak jomchalaridan boshlanib, pastga …

4 / 20

siydik hosil bo’lishining mexanizmi. buyraklar funksiyasining boshqarilishi. siydik ayirish a’zolarining kasalliklari. siydik hosil bo’lishi 2 ta - filtratsiya va reabsorbsiya (qayta so’rilish) jarayonlari bilan amalga oshadi. bu jarayonlar natijasida, buyraklar qondan chiqindi mahsulotlarini chiqarib tashlaydi va kerakli moddalarni saqlab qoladi. filtratsiya jarayoni, kapillyarlarning, kapsulaning ichki devoriga tegib turgan joyda ro’y beradi. bu joy qon bilan kapsula bo’shlig’i orasidagi “filtrlovchi to’siq” hisoblanadi. shu to’siq kapillyarlarning endoteliy hujayrasi, bazal membrana va kapsula ichki varag’ining hujayralaridan iborat. kapillyarlar to’rida bosim 57 mm s.u. teng. kapsula bo’shlig’idagi bosim esa 29 mm s.u. teng. kapillyardagi qon plazmasining 20%i kapsula bo’shlig’iga filtrlanib o’tadi. qonning qolgan qismini esa olib ketuvchi arteriya kapillyarlar to’ridan olib chiqib ketadi. mana shu qon plazmasining kapsula bo’shlig’iga filtrlanib o’tgan qismiga birlamchi siydik deyiladi. bir kecha-kunduzda 100 litr birlamchi siydik hosil bo’ladi. baqa buyragi kapsula bo’shlig’idan bu filtratni ajratib olib, analiz qilinganda, undagi moddalarning miqdori va sifati qon plazmasi bilan bir xil ekanligini …

5 / 20

ichda birlamchi siydikning tarkibidagi organizm uchun zarur bo’lgan moddalar qaytadan qonga so’riladi. 7-jadval. birlamchi va ikkilamchi siydikning tarkibi (%). modda nomi plazma birlamchi siydik ikkilamchi siydik nisbati mochevina 0,03 0,03 2,0 65 marta ko’p siydik kislota 0,004 0,004 0,05 12 marta ko’p glyukoza 0,01-0,15 0,11-0,15 - - kaliy 0,2 0,02 0,15 7 marta ko’p natriy 0,32 0,32 0,35 taxminan shuncha filtratsiya jarayoni kapillyarlardagi va kapsula bo’shlig’idagi bosimning farqiga ko’ra amalga oshadi. shuning uchun bu jarayonda energiya sarf bo’lmaydi. lekin ikkinchi bosqichda, kanal devori hujayralari moddalarni qayta qonga so’rishi uchun energiya sarf bo’ladi. kanalchalarning hujayralari birlamchi siydik tarkibidan zarur moddalarni so’rib olish bilan birga qondan ba’zi chiqindi mahsulotlarni ikkilamchi siydikka ekskretsiya qilishi mumkin. bundan tashqari yig’uv naylarining devorining hujayralari siydikning tarkibiga h+ ionlarini sekretsiya qilib, siydikning kislotali muhitini ta’minlaydi. buyraklar funksiyasining boshqarilishi. buyraklarda siydik hosil bo’lishi nerv va gumoral yo’l bilan boshqariladi. simpatik nerv sistemasi buyrak qon tomirlarini toraytirib, siydik ajralishini …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ayirish va teri"

mavzu: ayirish va teri reja: 1. ayirishning ahamiyati. siydik ayirish organlari. buyrakning tuzilishi. 2. siydik hosil bo’lishining mexanizmi. buyraklar funksiyasining boshqarilishi. siydik ayirish a’zolarining kasalliklari. 3. teri va uning hosilalari. terining tuzilishi. sochlar, 4. tirnoqlar, ter, yog’ va sut bezlari. 5. terining funksiyalari. tana haroratini boshqarilishi mexanizmi. 6. terini parvarishlash. kiyim va poyabzalga gigienik 7. talablar. terining shikastlanishi. organizmni chiniqtirish. ayirishning ahamiyati. siydik ayirish organlari. buyrakning tuzilishi. hujayrada ozuqa tarkibining uzluksiz parchalanishi va qayta sintezlanishi bilan boradigan normal jarayonlar natijasida chiqindi mahsulot sifatida mochevina, siydik kislotasi, kreatinin, ammiak, co2 va suv hosil bo’ladi. ta...

This file contains 20 pages in DOCX format (720.1 KB). To download "ayirish va teri", click the Telegram button on the left.

Tags: ayirish va teri DOCX 20 pages Free download Telegram