ma`lumotlar bazasini qurish asoslari

DOCX 18 pages 835.7 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 835.7 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

mavzu: ma`lumotlar bazasini qurish asoslari reja: 1. ma’lumotlar resurslarini boshqarish 2. ma’lumotlar bazalarini tuzishning asosiy usullari 3. ma’lumotlar bazasining ierarxik modeli 4. access ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimining asosiy elementlari 5. 1. ma’lumotlar resurslarini boshqarish har qanday samarali axborot tizimi uning qanday sohaga yoki yo‘nalishga bag‘ishlanganidan qat‘iy nazar, foydalanuvchilarni aniq, o‘z vaqtida olinadigan hamda bajarilayotgan ishlarga mos ma‘lumotlar to‘plami bilan ta‘minlab berishi lozim. bunday ma‘lumotlar komp‘yuterda mavjud bo‘lgan xilma-xil turdagi fayllar va qurilmalarda yig‘iladi. komp‘yuterning amaliy dasturiy tizimi ma‘lumotlarini bitlar, baytlar, maydonlar, yozuvlar, fayllar, fayllar va ma‘lumotlar bazalari ko‘rinishida tashkil qiladi hamda saqlaydi. keyinchalik foydalanishda tushunarli bo‘lishi uchun bu tushunchalarga qisqacha izoh berib o‘tamiz: maydon – simvollarning so‘zlar, so‘z guruhlari, sonlar ko‘rinishida ifodalanishi bo‘lib, ma‘lumot bazalarida ular jadval ustunlariga mos keladi; yozuv – bir-biri bilan bog‘liq bo‘lgan maydonlar to‘plami bo‘lib, ular jadvallar sifatida ifodalangan ma‘lumot bazasi jadvalining qatorlariga mos keladi; fayl – bir xil turga mansub yozuvlar guruhi bo‘lib, ular ma‘lum …

2 / 18

alit maydoni bo‘lib xizmat qiladi, chunki har bir talabnoma o‘z unikal identifikatsion (aniqlanish) raqamiga ega. demak, ob‘ektning talabnoma raqami (ya‘ni kalit maydoni) orqali u ma‘lumot bazasining boshqa ob‘ektlari bilan bog‘lanishi, ularga ma‘lumotlar uzatishi mumkin va o‘zaro turli xil ma‘lumotlar almashinish imkoniyatiga ega. ma‘lumot bazasini tuzish va u bilan ishlay boshlashdan avval albatta kalit maydonlarini aniqlab olish zarur, chunki bu ish ob‘ektlarning o‘zaro aloqasini ta‘minlab beradi. ierarxiya (misol sifatida) fanlar fayli moliyaviy fayl talabalar fayl ma‘lumot bazasi nomi fani sana bahosi fayl aliyev obid tarix 2003 v+ karimov said hisob 2003 a omonov anvar moliya 2003 s yozuv omonov anvar moliya 2003 v+ omonov anvar (nomi) maydon 01001010 (ascii dagi kod) bayt 0 bit rasm.1 ma‘lumot bo‘laklari ierarxiya sxemasi. talabnoma kalit maydoni talab raqami 4340 talab sanasi 02/08/2003 mahsulot nomeri 642 8 soni 32 6 , mi qdori 2-rasm. talabnoma sxemasi fayllarni ketma-ket usulda tashkil qilish deb ma‘lumotlar saqlanishini shunday usulda …

3 / 18

ilishi yuqorida sxematik ravishda ko‘rsatilgan. yozuvlarni indeksli usulda o‘qish usulida ularni indeks maydonini qo‘llagan holda to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘qish mumkin bo‘ladi. bunda masalan 230 ga teng kalit maydonli yozuvni topish uchun ushbu yozuv saqlanayotgan tsilindr topilishi kerak bo‘ladi (quyidagi rasmga qarang). eng avvalo uning qaysi tsilindrda saqlanayotganligini bilish uchun maxsus tsilindrlar indeksi deb nomlangan faylga murojaat qilamiz. undagi ma‘lumotlardan qidirilayotgan yozuvimiz 2 – tsilindrda ekanligi ma‘lum bo‘ladi, chunki birinchi tsilindrdagi eng katta kalit maydonining kattaligi 200 va 2-tsilindrdagi eng katta kalit maydoni kattaligi esa 392 ga teng. keyingi qadamimiz ikkinchi tsilindrdagi ma‘lumotlar orqali amalga oshadi, ya‘ni eng katta kalit maydoni 230 kattalikka ega bo‘lgan kalit maydoni yozuvning 2-qatorda saqlanayotganligini ko‘rsatadi, negaki undagi eng katta kalit kattaligi 238 ga teng, undan oldingisida esa 208 ga teng. demak, tsilindr topilganidan so‘ng, undagi tegishli qator (yoki yo‘lak)ni tegishli algoritmlar asosida topish uchun qiyinchilik tug‘dirmaydi (quyidagi rasmga qarang, unda qidirilayotgan yozuvning 2-qator (yoki dorojka) da ekanligini …

4 / 18

li dasturlarning o‘zaro ma‘lumot almashinishiga to‘sqinlik qiladi va xalaqit beradi. foydalanuvchilar dasturlar foydalaniladigan fayllar f - 1 amaliy dastur 1 program 1 a v s d buxgalteriya f - 2 moliya f - 3 marketing va sotuv amaliy dastur 2 program 2 a v s d amaliy dastur 3 program 3 a b c d f - 4 amaliy dastur 4 program 4 a v s d ishlab chiqarish 5-rasm. ma‘lumotlar bazasini boshqarish tizimi. shuning uchun ham ma‘lumot bazalari (majmualari, to‘plamlari) ishlatilib, ular barcha ma‘lumotlarni bir joyga to‘plash, osonlikcha to‘ldirish, yangilash, moslashtirish va o‘zaro almashinish imkonini yaratadi. bunday ma‘lumotlar bazalarini boshqarish uchun ma‘lumot bazalarini boshqarish tizimlari deb nomlangan amaliy dasturlar ishlatiladi. bu dasturiy ta‘minot maxsus amaliy dastur bo‘lib, turli xildagi foydalanuvchilarga katta va to‘liq ma‘lumot bazasidan foydalanish imkonini beradi. ya‘ni, foydalanuvchi o‘z talablariga mos ravishda alohida ma‘lumot fayllari tuzib va ularni o‘zgartirib yurmasdan, ma‘lumot bazasidan o‘ziga keraklilarini tanlab olaveradi. har …

5 / 18

ko‘chirish, ma‘lumotlarni import va eksport qilish, ma‘lumot kiritish shakllarini tashkil qilish, hisobotlar tuzish hamda shunga o‘xshash bir qancha ishlarni amalga oshirish mumkin. demak, bunday tilni o‘zlashtirish foydalanuvchi uchun bir qancha qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadiki, ular yordamida ma‘lumotlar majmuasidan istalgan ko‘rinishdagi ma‘lumotlarni olish va ularni talablarga muvofiq ravishda o‘zgartirish mumkin. ma‘lumotlar bazasining qanday ishlashini sxematik tarzda quyidagicha ko‘rsatish mumkin: demak, ma‘lumot bazalarini boshqarish tizimlarida ma‘lumotlarni real fizik joylashishidan foydalangan holda unga kerakli bo‘lgan yoki so‘rovga mos keladigan yoki dasturni tomonidan talab qilingan mantiqiy ko‘rinish beriladi. xizmatchilar nomi manzili kodimansabi ―kadrlar‖ ma‘lumot bazasi to‘lov ko‘rsatkichlari qancha ishlagan to‘lov darajasiumumit tanlov soliq oyligi afzalliklar sug‘urta pensiya to‘lovi qo‘shimcha to‘lov va boshqalar kadrlar dasturi mbbs to‘lovlar dasturi afzalliklar dasturi kadrlar bo‘limi bo‘limi. buxgalteriya moliya 6-rasm. ma‘lumotlar bazasi. ma’lumotlar bazalarini tuzishning asosiy usullari ma’lumotlar bazasining ierarxik modeli ushbu model ma‘lumotlar bazasining shunday ko‘rinishdagi tuzilishiki, unda ma‘lumotlar daraxtsimon ko‘rinishda ifodalanadi. quyida bunday turdagi ma‘lumotlar bazasining sxematik ravishdagi …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma`lumotlar bazasini qurish asoslari"

mavzu: ma`lumotlar bazasini qurish asoslari reja: 1. ma’lumotlar resurslarini boshqarish 2. ma’lumotlar bazalarini tuzishning asosiy usullari 3. ma’lumotlar bazasining ierarxik modeli 4. access ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimining asosiy elementlari 5. 1. ma’lumotlar resurslarini boshqarish har qanday samarali axborot tizimi uning qanday sohaga yoki yo‘nalishga bag‘ishlanganidan qat‘iy nazar, foydalanuvchilarni aniq, o‘z vaqtida olinadigan hamda bajarilayotgan ishlarga mos ma‘lumotlar to‘plami bilan ta‘minlab berishi lozim. bunday ma‘lumotlar komp‘yuterda mavjud bo‘lgan xilma-xil turdagi fayllar va qurilmalarda yig‘iladi. komp‘yuterning amaliy dasturiy tizimi ma‘lumotlarini bitlar, baytlar, maydonlar, yozuvlar, fayllar, fayllar va ma‘lumotlar bazalari ko‘rinishida tashkil qiladi hamd...

This file contains 18 pages in DOCX format (835.7 KB). To download "ma`lumotlar bazasini qurish asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma`lumotlar bazasini qurish aso… DOCX 18 pages Free download Telegram