muvozanatlangan binar daraxtlar

DOCX 17 pages 174.7 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 174.7 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish mavzu: muvozanatlangan binar daraxtlar bajardi: ______________ tekshirdi: ________________ toshkent 2025 mundarija kirish asosiy qism 1. binar daraxt haqida umumiy tushuncha 2. muvozanatlangan binar daraxt tushunchasi 3. muvozanatlangan binar daraxtlarning asosiy turlari 4. muvozanatlangan binar daraxtlarda asosiy amallar. afzalliklari va kamchiliklari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida katta hajmdagi ma’lumotlarni samarali saqlash, tezkor qayta ishlash va qidirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. ma’lumki, har qanday dasturiy tizimda ma’lumotlarni izlash, joylashtirish va ularni qayta ishlash jarayonlari katta vaqt va resurs talab qiladi. shu sababli kompyuter fanida turli xil ma’lumot tuzilmalari ishlab chiqilgan bo‘lib, ular orasida binar daraxtlar va xususan muvozanatlangan binar daraxtlar alohida o‘rin tutadi. binar daraxt — bu tugunlardan tashkil topgan ierarxik tuzilma bo‘lib, har bir tugun maksimal ikki ta farzandga ega bo‘lishi mumkin. oddiy binar daraxtlarda ba’zan tugunlar notekis joylashib ketadi, natijada daraxt …

2 / 17

fayl tizimlari va ma’lumotlar bazalarida asosiy indeksatsiya mexanizmi sifatida keng tarqalgan. ushbu mavzuni o‘rganishning dolzarbligi shundaki, bugungi kunda katta hajmdagi ma’lumotlarni boshqarishda tezkor qidiruv va qayta ishlashni ta’minlaydigan samarali ma’lumot tuzilmalariga ehtiyoj ortib bormoqda. muvozanatlangan binar daraxtlar nafaqat nazariy jihatdan qiziqarli mavzu, balki amaliy dasturlashda ham keng qo‘llaniladigan kuchli vositadir. shu bois, ushbu mustaqil ishda muvozanatlangan binar daraxtlarning mohiyati, turlari, algoritmlari va amaliy qo‘llanish sohalari batafsil yoritiladi. 1. binar daraxt haqida umumiy tushuncha dasturlash va algoritmlar nazariyasida ma’lumot tuzilmalari muhim o‘rin tutadi. ular ma’lumotlarni saqlash, tartiblash va ulardan samarali foydalanish imkonini beradi. daraxtlar esa shunday tuzilmalardanki, ular ma’lumotlarni ierarxik ko‘rinishda tashkil etishga xizmat qiladi. daraxtlar ichida binar daraxtlar eng keng tarqalgan va ko‘p qo‘llaniladigan turlaridan biridir. binar daraxtning ta’rifi binar daraxt — bu maxsus daraxt tuzilmasi bo‘lib, uning har bir tuguni uch qismdan iborat: ma’lumot (qiymat) – tugun ichida saqlanadigan axborot; chap bola (left child) – chap tomondagi kichik daraxt …

3 / 17

e, bst) – chap tomondagi barcha tugunlar ota tugundan kichik, o‘ng tomondagi tugunlar esa kattaroq qiymatlarga ega bo‘ladi. to‘liq binar daraxt (complete binary tree) – barcha darajalari to‘ldirilgan bo‘ladi, faqat oxirgi daraja chapdan to‘ldirilgan. mukammal binar daraxt (perfect binary tree) – barcha darajalar to‘liq to‘ldirilgan va barcha barg tugunlar bir xil chuqurlikda joylashgan bo‘ladi. balanslangan (muvozanatlangan) binar daraxt – tugunlarning chap va o‘ng kichik daraxtlari balandlikda keskin farq qilmaydi. afzalliklari: qidiruv, qo‘shish va o‘chirish amallari samarali bajariladi (agar daraxt muvozanatlangan bo‘lsa, o(log n) vaqt murakkabligida). ma’lumotlarni tartiblangan holda saqlash imkonini beradi. ma’lumotlarni tezkor qidirish, tartiblash va indeksatsiyada qo‘llaniladi. kamchiliklari: agar daraxt muvozanatlangan bo‘lmasa, ya’ni tugunlar notekis joylashsa, uning balandligi ortib ketadi va samaradorlik pasayadi. masalan, barcha elementlar ketma-ket o‘sish tartibida kiritilsa, daraxt oddiy ro‘yxat ko‘rinishini oladi. ba’zi turlari (masalan, avl yoki qizil-qora daraxtlar)ni amaliyotda qo‘llash murakkab bo‘lib, qo‘shimcha resurs talab qiladi. qo‘llanilish sohalari: ma’lumotlar bazasi tizimlari – indekslash va tezkor …

4 / 17

sh amallari juda tez bajariladi. ammo tugunlar tartibsiz yoki noto‘g‘ri joylashtirilganda daraxt notekis o‘sib ketadi va u oddiy ro‘yxat ko‘rinishiga kelib qoladi. bu esa amallarning vaqt murakkabligini o(n) gacha oshiradi. shu sababli binar daraxtlarda muvozanat (balans) tushunchasi kiritilgan. muvozanat tushunchasi: muvozanatlangan binar daraxt — bu shunday daraxtki, undagi har bir tugunning chap va o‘ng kichik daraxtlari balandligi orasidagi farq ma’lum chegaradan oshmaydi. boshqacha qilib aytganda, daraxt “yonbosib” ketmasdan, imkon qadar simmetrik holda shakllanadi. formal ta’rif: agar har bir tugun uchun chap va o‘ng kichik daraxtlarning balandligi farqi 1 dan katta bo‘lmasa, bunday daraxt muvozanatlangan daraxt deb ataladi. nima uchun muvozanat kerak? oddiy binar daraxtlarda qidiruv eng yomon holatda o(n) vaqt oladi. muvozanatlangan daraxtlarda esa amallar doimiy ravishda o(log n) vaqt murakkabligida bajariladi. daraxtning balandligi taxminan log₂(n) ga teng bo‘ladi, bu esa katta hajmdagi ma’lumotlarni ham samarali boshqarish imkonini beradi. muvozanatlangan binar daraxtlarning xossalari balandlik nazorati – daraxtning balandligi imkon qadar …

5 / 17

ib, ko‘pincha disk tizimlari va ma’lumotlar bazasida qo‘llaniladi. amaliy misol: agar oddiy binar daraxtga elementlar 1, 2, 3, 4, 5 tartibida kiritilsa, daraxt bir taraflama cho‘zilib ketadi. natijada qidiruv 5 marta taqqoslashni talab qiladi. ammo muvozanatlangan daraxtda elementlar qayta tashkil qilinadi va balandligi qisqaradi. shunda qidiruv maksimal 3 ta taqqoslash bilan amalga oshadi. muvozanatlangan binar daraxtlar — bu ma’lumotlarni samarali saqlash va ulardan tezkor foydalanishni ta’minlaydigan zamonaviy ma’lumot tuzilmasidir. ular oddiy binar daraxtlardagi asosiy muammo — balandlikning ortib ketishini bartaraf etadi va algoritmik samaradorlikni yuqori darajada ushlab turadi. shu bois ular dasturlash amaliyotida eng ko‘p ishlatiladigan strukturalardan biridir. 3. muvozanatlangan binar daraxtlarning asosiy turlari muvozanatlangan binar daraxtlar — bu ma’lumotlarni samarali saqlash va ularga tezkor kirishni ta’minlash uchun ishlab chiqilgan ma’lumot tuzilmalari hisoblanadi. oddiy binar daraxtlarda tugunlar tartibga solinmagan bo‘lsa yoki ketma-ket joylashtirilsa, daraxt “cho‘zilib” ketadi va uning balandligi ortib ketadi. natijada qidiruv, qo‘shish va o‘chirish amallari sekinlashadi. muvozanatlangan daraxtlarning …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "muvozanatlangan binar daraxtlar"

o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish mavzu: muvozanatlangan binar daraxtlar bajardi: ______________ tekshirdi: ________________ toshkent 2025 mundarija kirish asosiy qism 1. binar daraxt haqida umumiy tushuncha 2. muvozanatlangan binar daraxt tushunchasi 3. muvozanatlangan binar daraxtlarning asosiy turlari 4. muvozanatlangan binar daraxtlarda asosiy amallar. afzalliklari va kamchiliklari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida katta hajmdagi ma’lumotlarni samarali saqlash, tezkor qayta ishlash va qidirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. ma’lumki, har qanday dasturiy tizimda ma’lumotlarni izlash, joylashtirish va u...

This file contains 17 pages in DOCX format (174.7 KB). To download "muvozanatlangan binar daraxtlar", click the Telegram button on the left.

Tags: muvozanatlangan binar daraxtlar DOCX 17 pages Free download Telegram