murаkkаb аtomlаr. d.i.mendeleevning dаvriy sistemаsi

DOC 24 pages 906.5 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 906.5 KB

File type DOC

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

murakkab atomlar. d.i.mendeleevning davriy sistemasi reja: 1. shtern va gerlax tajribasi. elektronning spini. 2. pauli printsipi va elektronlarni murakab atomlarda holatlar bo’yicha taqsimlanishi. kvant sonlari. 3. d.i.mendeleev elementlar davriy sistemasi. 4. rentgen nurlanishi. mozli qonuni. tayanch so’zlar va iboralar: shtern va gerlax, eynshteyn va de-gaaz, ioffe va kapisa tajribalari, elektronning spini, spin momenti va uning kvantlanishi, spin magnit momenti, fermion va bozonlar, o’xshash zarachalarning farqlanmaslik prinsipi, pauli prinsipi, elektronlarni atomda holatlar bshyicha taisimlanishi, elektron qobiqlar va qobiqchalar, elementlar davriy sistemasi va pauli prinsipi, elementlarning xosalarini tashii qobiqdagi elektronlar soni bilan tushuntirish, ishqoriy metallar va inert gazlar, rentgen nurlari spektri va ularning ‘osil bo’lishi, tutash rentgen nuri spektrini anod kuchlanishiga boliqligi, plank doimiysini aniqlash, xarakteristik rentgen nuri, spektral seriyalari, mozli ionuni, ekranlash doimiysi, rentgen nurlarining qo’llanilishi. 1. shtern va gerlax tajribasi. elektronning spini o.shtern va v.gerlaxlar tajribada tashqi magnit maydoni taosirida atom magnit momentlari fazoda ixtiyoriy yo’nalishlarda emas, balki ruhsat etilgan, …

2 / 24

lingan mahsus kameraga joylashtirilgan bo’ladi. klassik fizika nuqtai nazaridan qaraganda atomlar dastasi ekranni bir joyiga tushishi kerak, chunki atomlarning magnit momentlari har qanday qiymatni olishi mumkin. kvant nazariyasiga ko’ra atomlar dastasi umuman bo’laklarga ajramasligi yoki kamida uchta bo’lakka ajralishi kerak. vodorod atomi dastasi esa magnit momenti nol bo’lgani uchun umuman bo’laklarga ajramasligi kerak edi. lekin vodorod atomlari dastasi bir jinsli bo’lmagan magnit maydonidan o’tishda ikkiga ajralib, ekranning a va b nuqtalarida qayd qilindi. bir valentli na, k, ag va boshqa atomlar dastasini ham vodorodga o’xshab ikki bo’lakka ajralishi kuzatildi. umuman shtern va gerlax tajribasi atom magnit momentlarini fazoviy kvantlanishini isbotladi. agar bir jinsli bo’lmagan magnit maydondan r - holatdagi (( = 1) atomlar dastasi o’tkazilsa, ular uch bo’lakka (2( + 1 = 3) bo’linishi qayd qilindi. buni sababi keyinchalik maolum bo’ldi. [image: image2.emf] fe 9 .2 - rasm.  9.2-rasm bu vaqtda giromagnit nisbatni aniqlash bo’yicha a.eynshteyn va de gaazlar …

3 / 24

urilganini sezish mumkin. a.eynshteyn va de gaaz tajribalarini 1920 yilda rus fiziklari a.f.ioffe va p.l.kapitsa boshqacha ko’rinishda takrorladilar. ular ipga osilgan nikel sterjenni kyuri nuqtasidan (3600s) katta temperaturagacha isitilganda magnitsizlanish vaqtida uning burilishini anikladilar. a.eynshteyn va de gaaz tajribasida po’lat strejen magnitlanish natijasida burilsa, a.f.ioffe va p.l. kapitsa tajribasida nikel sterjen magnitsizlanishi vaqtida elektronlarning impuls momentlarining vaziyati o’zgarishi tufayli buriladi. impuls momentining saqlanish qonuniga ko’ra sistema impuls momenti o’zgarmasdan qolishi kerak. shuning uchun elektronlarning impuls momentining o’zgarishini to’ldirish uchun sistema, yaoni nikel sterjen vertikal o’q atrofida buriladi (9.3-rasm). nikel sterjen osilgan ipga maxkamlangan ko’zgudan qaytgan nurning burilish burchagini o’lchab va ipning elastiklik koeffitsentini aniqlab, sterjen olgan mexanik momentni va sterjenni tashkil qilgan atomlarining yig’indi magnit momentlarini ham o’lchash mumkin. lekin giromagnit nisbat bitta elektron uchun hisoblanadi. [image: image3.emf] 9.3 - rasm. k ni 9.3-rasm a.f.ioffe va p.l.kapitsa tajribasida ham a.eynshteyn va de -gaaz tajribasidagidek natija olindi, yaoni giromagnetik nisbat nazariy …

4 / 24

smit (1902-1979) agar elektron xususiy mexanik va magnit momentlarga ega deb faraz qilinsa, shtern va gerlax, a.eynshteyn va de gaaz tajribalarini ham, atomlarining spektral chiziqlarining bo’linishini ham tushuntirish mumkinligini isbotladilar. klassik fizika nuqtai nazaridan qaraganda elektron o’z o’qi atrofida aylangandagina xususiy impuls va magnit momentiga ega bo’ladi. elektron zaryadga ega bo’lishi natijasida magnit momenti vujudga keladi. elektronning xususiy impuls momentini spin, xususiy magnit momentini spin magnit momenti deb ataladi. "spin" inglizcha so’z bo’lib "aylanmoq" degan maononi anglatadi. bu terminni ishlatilishiga sabab o’sha vaqtda elektronni o’z o’qi atrofida aylanuvchi zaryadli sharcha sifatida tasavvur qilingan. lekin bunday tasavvur noto’g’ri ekanligi keyinchalik maolum bo’ldi. chunki, elektron uchun odatdagi impuls va magnit moment qiymatini olish uchun u yorug’lik tezligidan yuz martadan ham katta chiziqli tezlikda aylanishi kerak ekan. bu esa eynshteyn nisbiylik nazariyasiga zid keladi. bunday bo’lishini hisoblab ko’rish mumkin. elektronning mexanik impuls momenti l=i(=2/5mr2 . (=2/5 m(0r formula bilan aniqlanadi. bu formulada (0 …

5 / 24

momentining qiymati [image: image9.wmf]3 3 2 b s m m e s l m e r m = = = h ifoda bilan aniqlanadi. elektronning spin mexanik momentida ham fazoviy kvantlanish mavjud, yaoni u fazodagi ixtiyoriy z yo’nalishda ikkita proektsiyaga ega, [image: image10.wmf]h h 2 1 ± = = s sz m l . bu ifodada ms = ( ga teng bo’lib, magnit spin kvant soni deb ataladi. bundan ko’rinadiki, elektron plank doimiysi birligida yarimta spinga ega ekan. odatda ms = + ni "spin-tepaga ((); ms=-1/2 ni "spin-pastga (() ko’rinishida belgilanadi. spin magnit momentining ham tashqi magnit maydon yo’nalishidagi proektsiyasi faqat ikkita qiymatga ega bo’laoladi. [image: image11.wmf]z s msz m e m m e sz l m e p m ± = ± = = = 2 h h ko’rinib turibdiki, spin magnit momentining fazodagi tashkil etuvchisining qiymati bor magnetoni (b ga teng ekan. elektronning spin kvant sonini xisobga olsak, …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "murаkkаb аtomlаr. d.i.mendeleevning dаvriy sistemаsi"

murakkab atomlar. d.i.mendeleevning davriy sistemasi reja: 1. shtern va gerlax tajribasi. elektronning spini. 2. pauli printsipi va elektronlarni murakab atomlarda holatlar bo’yicha taqsimlanishi. kvant sonlari. 3. d.i.mendeleev elementlar davriy sistemasi. 4. rentgen nurlanishi. mozli qonuni. tayanch so’zlar va iboralar: shtern va gerlax, eynshteyn va de-gaaz, ioffe va kapisa tajribalari, elektronning spini, spin momenti va uning kvantlanishi, spin magnit momenti, fermion va bozonlar, o’xshash zarachalarning farqlanmaslik prinsipi, pauli prinsipi, elektronlarni atomda holatlar bshyicha taisimlanishi, elektron qobiqlar va qobiqchalar, elementlar davriy sistemasi va pauli prinsipi, elementlarning xosalarini tashii qobiqdagi elektronlar soni bilan tushuntirish, ishqoriy metallar va inert gaz...

This file contains 24 pages in DOC format (906.5 KB). To download "murаkkаb аtomlаr. d.i.mendeleevning dаvriy sistemаsi", click the Telegram button on the left.

Tags: murаkkаb аtomlаr. d.i.mendeleev… DOC 24 pages Free download Telegram

murаkkаb аtomlаr. d.i.mendeleevning dаvriy sistemаsi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "murаkkаb аtomlаr. d.i.mendeleevning dаvriy sistemаsi"

Similar files