ko'kyo'tal (pertussis)

DOCX 17 pages 325.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 325.3 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

ko'kyo'tal (pertussis) ko'kyutal – bu, nafas yo'llari katari, xurujli yo'tal va umum intoksikatsiya belgilari bilan tsiklik kechuvchi o'tkir yuqumli kasallikdir. tarixiy ma'lumotlar tarixda birinchi ma'lumotlarni 1578 y. frantsuz olimi baylou parijda bo'lib o'tgan epidemiyada kuzatib « g'aroyib yo'tal » (« prichudliviy kashel ») nomini bergan. 100 yildan so'ng, ya'ni 1679 yil sedenam angliyadagi ko'kyo'tal epidemiyasini kuzatib kasallikning klinik belgilarini chukurroq yoritgan. xviii asr oxiri va xx asr boshlarida ko'kyo'tal butun dunyoga tarqalgan va bir yoshgacha bo'lgan bolalarda o'lim ko'p kuzatilgan. 1906 yillarda frantsuz olimlari bordet, gengou ko'kyo'tal qo'zg'gatuvchisini ochganlar. (bact. haemophilus pertussis) shundan so'ng kasallik patogenezi chuqurroq o'rganildi, hamda spetsifik profilaktikasi uchun imkon tug'ildi. voz ma'lumotiga ko'ra dunyo bo'yicha 350000 bola ko'kyo'tal bilan kasallanadi va ulardan 4 – 15 % nobud bo'ladi. etiologiyasi kasallik qo'zg'atuvchisi borde – jangu tayokchasi bo'lib bact.haemophilus pertussis hisoblanadi. u brucellaceae oilasi, bordetella turiga kirib vord.pertussis; bord.parapertussis, bord.bronchiseptica larni o'z ichiga oladi. vord.pertussis mayda, kalta tayoqcha …

2 / 17

tigen tuzilishiga ega. xozirda 12 xil antigeni aniqlanib ulardan 3 tasi ( agglyutinogen, toksin, gemagglyutinin ) ko'proq o'rganilgan. i. agglyutinogen (allergen) – mikrobni yuzasida joylashgan oqsillardan iborat bo'lib, to'liq antigenlik xususiyatiga ega. zararlangan organizmda u agglyutininlar ishlab chiqarishda ishtirok etadi va serologik reaktsiyalar-agglyutinatsiya, pretsipitatsiya, komplementni bog'lash reaktsiyalari musbat natija beradi. bulardan tashqari agglyutinogen allergik xususiyatiga ham ega. – teri osti sinamasi. ii. toksin – qo'zg'atuvchi o'lganidan so'ng ajraladi, ya'ni endotoksin. toksinni 0.025 ml ok sichqonni o'ldiradi. toksin termolabil (to+56o gacha chidaydi) va termostabil (100o s da 5 min. da parchalanadi ). ko'proq termolabil toksin ahamiyatli. termolabil toksin odam yoki xayvon teri ostiga yuborilsa nekroz chaqiradi. lekin toksinni antigenlik xususiyati sust. ya'ni kasallanganlar va rekonvalestsentlar qonida antitoksin topilmaydi. toksinni patogenezdagi roli aniq emas. taxmin qilinadiki, toksin mikrobni to'qimaga kirishiga yo'l ochadi, allergik o'zgarishlarga olib keladi, kapilyarlarga, nerv sistemasiga ta'sir ko'rsatadi. iii. gemagglyutinin – eritrotsitlarni agglyutinatsiyaga uchratadi. u chidamsiz to+60o da tez …

3 / 17

tuvchi yuqori virulentlik, patogenlik va immunogenlik xususiyatiga ega. qayta – qayta ekilsa yuqoridagi xususiyati yo'qolib, saprofit holga o'tadi. epidemiologiya kasallik manbai bemor odam. kasallikning 1 – kunidan 3 – 4 xaftagacha atrofga xavfli xisoblanadi. kataral va spazmatik yo'talning boshlang'ich davrida zararligi yuqori darajada bo'ladi. bu davrda bakteriologik tekshiruvda 90 – 100 % hollarda musbat beradi. so'ng bemorni atrofga qo'zg'atuvchini tarqatishi kamayadi. spazmatik yo'tal davrining 2 – xaftasida 60 – 70 %; 3 – xaftasida 30 – 35 %; 4 – xaftasida 10 % xollarda bakteriologik tekshiruv musbat natija beradi. antibiotik olganlarda kasallikning 25 – kunida 6 % bemorda tekshiruv musbat natija beradi. kasallik kancha og'ir kechsa, qo'zg'atuvchini atrofga tarqatish shuncha uzoqroq va intensiv bo'ladi. engil, atipik shakllarini aqamiyati katta, sababi ular izolyatsiya qilinmaydilar. klinik belgilarisiz (subklinik) shakllarining epidemiologik ahamiyati katta emas. sababi ularda yo'tal yo'q. o'tish mexanizmi havo – tomchi. atrofga qo'zg'atuvchi yo'tal va aksa urganda chiqariladi. qo'zg'atuvchi tashqi muhitga …

4 / 17

musaboevlar ko'kyo'talda organ va to'qimalarda o'ziga xos (spetsifik) morfologik o'zgarishlar kuzatilmaydi deb hisoblashadi. chunki ko'kyo'tal intoksikatsiyasi o'limga olib kelmaydi, uning asorati o'limga olib keladi (asosan 2 yoshgacha), ya'ni pnevmoniya, atelektazlar, emfizemalar, 1 oygacha bolalarda laringospazmdan so'nggi asfiksiya; mnsdagi asoratlar – miyaga qon quyilishi, entsefalitlar. pnevmoniyadan o'lim 96,8 %, mns asoratidan o'lim 2,6 %, asfiksiyadan o'lim 0,6 % ni tashkil etadi. i. k. musaboev bo'yicha yuqorida ko'rsatilgan asoratlarning qammasi kasallik avjiga chiqqan davrda kuzatiladi. kataral davrda laringoskopiyada xiqildoq va traxeya shilliq pardalarida kataral o'zgarishlar kuzatiladi. spazmatik davrda ham xiqildok, traxeya va bronxlarda banal kataral o'zgarishlar kuzatiladi. o'ta og'ir kechgan hollardagina epiteliy nekrozi kuzatiladi. mayda bronxiolalar shilliq pardalari nursimon ko'rinishni (festonchatiy) oladi. bu bronxiola mushaklarining spastik holatidir. o'pkada limfa va qon aylanishi kuchli buziladi (limfostaz). kasallikning avjiga chiqqan davrida o'lgan bolalarda o'tkir o'pka emfizemasi kuzatiladi. taranglashib turgan alveola yorilsa interstitsial emfizema rivojlanadi. bunda havo to'sh orqasi, buyinning teri osti kletchatkasiga yig'iladi. o'pka …

5 / 17

hilliq pardalarida kon quyilishlar kuzatiladi. 1/3 bemorlar tili ostida yara paydo bo'ladi. bu pastki tishga ishqalanish hisobiga patogenezi ko'kyo'talda infektsiyani kirish darvozasi bo'lib yuqori nafas yo'llari hisoblanadi. ko'kyo'talda bakteremiya va boshqa ichki a'zolarga tarqalishi kuzatilmaydi. i.k. musaboev bo'yicha patogenezi fazalarga bo'lib o'rganiladi. i. nafas yo'liga qo'zg'atuvchini kirishi va adaptatsiyasi. ii. mnsda patolagik o'choqni paydo bo'lishi. iii. organ va sistemalarda ayniqsa nafas va nerv sistemasida ikkilamchi o'zgarishlar. iv. immunitetni paydo bo'lishi, zararlangan a'zolarni tiklanishi, infektsion jarayonning tugashi. i. qo'zg'atuvchining nafas yo'liga kirishi va moslashuvi. yuqori nafas yo'li shilliq pardalariga o'rnashib moslashadi va ko'payadi. so'ng bronxial yo'l bilan alveolagacha boradi. qo'zg'atuvchi ko'payganda va parchalanganda aressiv faktor (toksin, fermentlar va x.k) ajratadi. bu nafas yo'li shishi pardalariga joyida ta'sir ko'rsatadi. masalan, toksinning termolabil fraktsiyasi shilliq pardalarda maxalliy yallig'lanish chaqirib qo'zg'atuvchini chuqurroq kirishiga imkon yaratadi. qo'zg'atuvchining nafas yo'llarida kuchayishi 2 – 3 xafta davom etadi. ko'k yo'tal tayoqchasi zaxari qonga so'rilib organizmga umumiy ta'sir …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko'kyo'tal (pertussis)"

ko'kyo'tal (pertussis) ko'kyutal – bu, nafas yo'llari katari, xurujli yo'tal va umum intoksikatsiya belgilari bilan tsiklik kechuvchi o'tkir yuqumli kasallikdir. tarixiy ma'lumotlar tarixda birinchi ma'lumotlarni 1578 y. frantsuz olimi baylou parijda bo'lib o'tgan epidemiyada kuzatib « g'aroyib yo'tal » (« prichudliviy kashel ») nomini bergan. 100 yildan so'ng, ya'ni 1679 yil sedenam angliyadagi ko'kyo'tal epidemiyasini kuzatib kasallikning klinik belgilarini chukurroq yoritgan. xviii asr oxiri va xx asr boshlarida ko'kyo'tal butun dunyoga tarqalgan va bir yoshgacha bo'lgan bolalarda o'lim ko'p kuzatilgan. 1906 yillarda frantsuz olimlari bordet, gengou ko'kyo'tal qo'zg'gatuvchisini ochganlar. (bact. haemophilus pertussis) shundan so'ng kasallik patogenezi chuqurroq o'rganildi, hamda spetsi...

This file contains 17 pages in DOCX format (325.3 KB). To download "ko'kyo'tal (pertussis)", click the Telegram button on the left.

Tags: ko'kyo'tal (pertussis) DOCX 17 pages Free download Telegram