empirik daraja

PPTX 16 pages 565.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 565.3 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

tadqiqotning empirik darajasi mohiyati tadqiqotning empirik darajasi mohiyati tadqiqotning empirik darajasi haqida umumiy tushuncha empirik daraja – bu ilmiy tadqiqotning birinchi, boshlang‘ich bosqichi bo‘lib, voqelikni bevosita kuzatish, o‘lchash, tajriba o‘tkazish orqali bilish jarayonidir. ya’ni, bu darajada olim yoki tadqiqotchi voqelikni qanday bo‘lsa, shundayligicha o‘rganadi. empirik tadqiqotda “nima sodir bo‘lmoqda?”, “qanday holatlar mavjud?” degan savollarga javob izlanadi. masalan, iqtisodchi bozor narxlarining o‘zgarishini kuzatadi, sotsiolog esa aholining turmush darajasini so‘rov orqali o‘rganadi. bu bosqichda hali nazariy tushunchalar to‘liq shakllanmagan bo‘ladi, ammo keyingi ilmiy izlanishlar uchun asos yaratiladi. empirik darajaning mohiyati va ahamiyati empirik daraja – tajriba va faktlarga tayangan bilish usuli. u orqali olim obyektiv haqiqatni o‘z ko‘zi bilan kuzatadi, o‘lchaydi va natijalarni qayd etadi. empirik bilimlar inson tafakkuri emas, balki real dalillarga asoslanadi. masalan, biolog suvdagi organizmlarni mikroskop orqali o‘rganib, ularning tuzilishini aniqlaydi. bu daraja ilmiy isbot va tekshiriluvchanlikni ta’minlaydi, ya’ni boshqalar ham ayni tajribani takrorlab, shu natijaga erishishi mumkin. shuning …

2 / 16

n usullar: kuzatish, tajriba (eksperiment), o‘lchash, so‘rovnoma, taqqoslash, statistik tahlil. masalan, ijtimoiy tadqiqotda so‘rovnoma o‘tkazish orqali aholining fikrini bilish – empirik usul. fizikada esa eksperiment yordamida moddaning xususiyatlarini aniqlash – bu ham empirik usul. har bir usulning maqsadi – faktlarni aniq, ishonchli va qayta tekshirish mumkin bo‘lgan shaklda olishdir. kuzatish usuli kuzatish – empirik tadqiqotning eng oddiy va tabiiy usuli bo‘lib, hodisalarni tabiiy sharoitda bevosita idrok etishga asoslanadi. kuzatishda tadqiqotchi voqealarga aralashmaydi, faqat ularni qayd etadi. masalan, o‘qituvchi darsda o‘quvchilarning faolligini kuzatadi yoki meteorolog havo haroratini har kuni qayd qiladi. kuzatish doimiy, tizimli va maqsadga yo‘naltirilgan bo‘lishi kerak. aks holda olingan ma’lumotlar to‘liq yoki ishonchli bo‘lmasligi mumkin. eksperiment (tajriba) usuli eksperiment – bu tadqiqotchining hodisaga faol aralashuvi orqali uning o‘zgarishini kuzatish jarayonidir. tajriba paytida tadqiqotchi biror shartni o‘zgartiradi va natijani kuzatadi. masalan, kimyogar eritmaga yangi modda qo‘shib reaksiya tezligini o‘lchaydi, yoki pedagog yangi o‘qitish usulini sinovdan o‘tkazib, o‘quvchilarning natijasini solishtiradi. …

3 / 16

qarashi yoki tajribasini aniqlash uchun beriladigan savollar majmuasidir. intervyu esa so‘rovning og‘zaki shakli bo‘lib, tadqiqotchi savollar berib, suhbat orqali ma’lumot oladi. masalan, talabalar orasida “onlayn ta’limdan qoniqish darajasi”ni aniqlash uchun so‘rovnoma o‘tkazish – empirik usuldir. yoki tibbiyotda bemorlar bilan intervyu o‘tkazib, dori ta’sirini bilish – empirik ma’lumotdir. bu usullar jamiyatdagi real fikrlarni bilish imkonini beradi. statistik tahlil empirik tadqiqotda to‘plangan ma’lumotlar ko‘pincha katta hajmda bo‘ladi. ularni tahlil qilish uchun statistik usullar qo‘llaniladi. statistik tahlil yordamida o‘rtacha qiymat, foiz, korrelyatsiya kabi ko‘rsatkichlar hisoblanadi. masalan, iqtisodiyotda aholi daromadining o‘rtacha miqdorini yoki ishsizlik darajasini aniqlash statistik tahlil orqali amalga oshiriladi. bu natijalar asosida umumiy tendensiyalarni ko‘rish va xulosa chiqarish mumkin. empirik darajadagi ma’lumotlar turlari empirik ma’lumotlar ikki turga bo‘linadi: birlamchi va ikkilamchi. birlamchi ma’lumotlar tadqiqotchi tomonidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yig‘ilgan ma’lumotlardir: so‘rov, kuzatish yoki tajriba natijalari. ikkilamchi ma’lumotlar esa allaqachon mavjud bo‘lgan statistik hisobotlar, rasmiy hujjatlar, ilmiy maqolalardan olinadi. masalan, o‘zbekiston davlat statistika qo‘mitasining ma’lumotlaridan …

4 / 16

rik darajaning afzalliklari empirik darajaning bir necha afzalliklari mavjud: 1. real haqiqatni bevosita o‘rganadi. 2. nazariy taxminlarni tekshirish imkonini beradi. 3. amaliy natijalar beradi va qaror qabul qilishda foydali bo‘ladi. 4. xatoliklarni kamaytiradi, chunki dalillarga tayanadi. masalan, tibbiyotda yangi dori sinovdan o‘tkazilmasdan nazariy asosda qo‘llanilsa, xavfli bo‘lishi mumkin. shuning uchun empirik tekshiruv har doim zarur. shu orqali ishonchli, dalillangan bilim olinadi. empirik darajaning cheklovlari empirik daraja faqat tashqi hodisalarni o‘rganadi, ularning ichki sabablarini to‘liq tushuntira olmaydi. shuningdek, har doim aniq o‘lchash mumkin bo‘lmagan holatlar bo‘ladi. masalan, insonning ruhiy holatini yoki motivatsiyasini o‘lchash qiyin. ba’zan empirik tadqiqotlar ko‘p vaqt va mablag‘ talab qiladi. bundan tashqari, tadqiqotchi kuzatish jarayonida o‘z ta’sirini o‘tkazib yuborishi mumkin. shu sababli empirik natijalar doimo nazariy tahlil bilan to‘ldirilishi kerak. xulosa empirik daraja ilmiy bilishning eng muhim bosqichi bo‘lib, haqiqatni faktlar orqali o‘rganishga qaratilgan. u ilm-fanning poydevorini tashkil etadi, chunki har qanday nazariya yoki qonun empirik ma’lumotlarga asoslanadi. …

5 / 16

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "empirik daraja"

tadqiqotning empirik darajasi mohiyati tadqiqotning empirik darajasi mohiyati tadqiqotning empirik darajasi haqida umumiy tushuncha empirik daraja – bu ilmiy tadqiqotning birinchi, boshlang‘ich bosqichi bo‘lib, voqelikni bevosita kuzatish, o‘lchash, tajriba o‘tkazish orqali bilish jarayonidir. ya’ni, bu darajada olim yoki tadqiqotchi voqelikni qanday bo‘lsa, shundayligicha o‘rganadi. empirik tadqiqotda “nima sodir bo‘lmoqda?”, “qanday holatlar mavjud?” degan savollarga javob izlanadi. masalan, iqtisodchi bozor narxlarining o‘zgarishini kuzatadi, sotsiolog esa aholining turmush darajasini so‘rov orqali o‘rganadi. bu bosqichda hali nazariy tushunchalar to‘liq shakllanmagan bo‘ladi, ammo keyingi ilmiy izlanishlar uchun asos yaratiladi. empirik darajaning mohiyati va ahamiyati empirik daraja –...

This file contains 16 pages in PPTX format (565.3 KB). To download "empirik daraja", click the Telegram button on the left.

Tags: empirik daraja PPTX 16 pages Free download Telegram