umumiypsixologiya fanidan ta'lim

PPTX 22 pages 11.1 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.1 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

navoiy davlat pedagogika instituti “umumiy pedagogika va psixologiya” kafedrasi o’qituvchisi odilova yoqutxon islomovnaning umumiy psixologiya fanidan tayyorlagan taqdimoti. mavzu: navoiy davlatuniversiteti “umumiy pedagogika va psixologiya” kafedrasi o’qituvchisi odilova yoqutxon islomovnaning umumiy psixologiya fanidan tayyorlagan taqdimoti. mavzu:sezgi reja: 1. sezgi haqida tushuncha. 2. sezgining turlari. 3. sezgining umumiy qonuniyatlari. sezgi – bu oddiy psixik jarayon bo`lib, u moddiy olamdagi narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini, shuningdek, moddiy qo`zg`atuvchilar tegishli retseptorlarga bevosita ta’sir etgan taqdirda organizmda hosil bo`ladigan ichki holatlarga aytiladi. materiya bizning sezgi organlarimizga ta’sir qilib sezgi hosil qildiradi. sezgi a`zolari axborotni qabul qilib oladi va saralaydi. sezgi a`zolari tashqi olamning kishi ongiga kirib keladigan yagona yo`lidir. kishi tevarak atrofdagi olam haqida doimo axborot olib turishi kerak. axborotlarning ko`pligi (ortiqchaligi) yoki tanqisligi (sensor izolyatsiya) organizmda jiddiy funktsional buzilishlarga olib kelishi mumkin. buni tekshirib ko`rish uchun maxsus surdokameralarda ko`plab tajribalar o`tkazilgan. tajribalar shuni ko`rsatadiki, sinaluvchilar to`la izolyatsiya holatida bir necha soatdan keyin vahimaga …

2 / 22

o`ziga xosligi sezgilarning o`ziga xosligini keltirib chiqarmaydi. sezgi organlarining o`ziga xosligi tashqi olamning o`ziga xos xususiyatlari natijasida shakllangan. sezgilar va ularning mohiyati haqida ko`plab nazariyalar mavjud. avvolo shuni ta`kidlab o`tish lozimki, materialistik psixologiya sezgilarni materiya ta`sirining natijasi deb qaraydilar. sezgilarning haqiqiy mezoni esa amaliyot hisoblanadi. sub`yektiv idealistlar (berkli, yum, max) olamni sezgilarning yig`indisi sifatida talqin qiladilar. boshqa bir nazariya tarafdorlari (i.myuller, gel’mgolts) sezgi organlarining o`ziga xos quvvati haqida fikr yuritadilar. ularning fikricha sezgilar faqat tashqi ta`sirlarning timsoli, shartli belgilari. shu sababli ular qaysi sezgi organiga ta`sir qilsa, shu analizatorga xos sezgi hosil bo`ladi. bu nazariyaning to`g`riligi isbot qiluvchi ko`plab misollar bor - bo`lar elektr toki, bosimning ta`sirida turli analizatorlarda turli sezgilar hosil bo`ladi. ammo xid, tovushlar boshqa sezgi organlariga ta`sir qilib, ularga xos sezgilar hosil qilmaydilar. sezgi organlari maxsus signallarni qabul qilishga ixtisoslashgan. sezgi a`zolarining ixtisoslashishi - uzoq davom etgan evolyutsion taraqqiyot mahsulidir. bundan shunday xulosaga kelish mumkin. sezgi a`zolarining …

3 / 22

gilar tasir qilayotgan qo`zg`atuvchining xarakteriga, qo`zg`alishni qabul qilish masofasi, reseptorlarning joylashgan o’rinlariga ko`ra klassifikatsiya qilinadi. reseptorlarning joylashgan o’rniga ko`ra sezgilarning quyidagi turlari mavjud: ektrotseptiv sezgilar interotseptiv sezgilar. propriotseptiv sezgilar. reseptorlari paylarda va mushaklarda joylashgan propriotseptiv sezgilar. ular gavdamizning holati va harakatlari haqida ma`lumotlar berib turadilar. tananing ichki a`zolari va to`qimalarida joylashgan va tananing ichki holatini aks ettiruvchi sezgilar - interotseptiv sezgilar. tashqi olamdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishga moslashgan va tananing tashqi yuzasida reseptorlari bo`lgan sezgilar - ektrotseptiv sezgilar. o’z navbatida u ham ikkiga bo’linadi: kontakt, distant. statik sezgilar-muvozanat sezgilari: gavdaning fazodagi holatini bilish,muvozanat saqlash.retseptori ichki quloqdagi vestibulyar apparat. organik sezgilar.ovqat hazm qilish,nafas olish, qon aylanish organlarining faoliyati organik sezgilar tufayli anglanadi. kinestetik sezgilar-muskul harakat sezgilari, motor sezgilar: og`irlikni bilish,qattiq yumshoqlikni bilish sezgilari. boshqa tabiat va psixik hodisalar kabi sezgilar ham ma’lum umumiy xususiyatlar va qonuniyatlarga ega. shu jumladan ularning sifati, intensivligi (kuchi), davomiyligi sezgilarning umumiy xususiyatlariga kiradi. sezgining …

4 / 22

olati bilan bog`liq. qo`zg`atuvchi sezgi organiga ta`sir qilgandayoq sezgi hosil bo`lmaydi, balki biroz vaqt o`tadi. bu vaqt sezgining latent (yashirin) davri deyiladi. turli sezgi organlarining javob berish tezligi, ya`ni latent vaqti turlicha: taktil sezgilar uchun u 130 millisekund, og`riq uchun 370 millisekund, ta`m bilish uchun 50 millisekundni tashkil qiladi. analizatorlarning sezgirligi bir qator fiziologik, psixologik va muhitning ta`siri ostida o`zgaradi. bu o`zgarishlar orasida adaptasiya hodisasi alohida o`ringa ega. adaptasiya yoki moslashuv deganda qo`zg`atuvchining ta`siri ostida sezgi organlari sezgirligining o`zgarishi tushuniladi. adaptasiyaning uch xil turi farqlanadi. 1. qo`zg`atuvchining davomli ta`siri natijasida sezgilarning to`la yo’qolishi. agar sezgi organiga biror qo`zg`atuvchi doimo ta`sir qilib tursa sezgi batamom yo’qolib ketish tendentsiyasiga ega. masalan, teriga tegib turgan yengil yuk tez orada sezilmay qoladi (qo`l soati borligini biz sezmaymiz). bir hid bor joyda uzoq vaqt bo’lsak bu hid sezilmay qoladi. 2. kuchli qo`zg`atuvchi ta`siri ostida sezgi organlarining sezgirligining zaiflashishi, kamayishi (negativ adaptasiya). agar qo`limizni muzday suvda …

5 / 22

h hujayralarining sezgirligi oshib, yorug`likni ko`rishga moslashgan hujayralarning (reseptor) sezgirligi kamayadi. yuqorida ko`rsatib o`tilgan pozitiv va negativ adaptasiya mavjudligi sababli uy haroratida bo`lgan suv qishda "issiq", yozda esa "sovuq"dek tuyuladi. ba`zi reseptorlarning adaptasiyasi etarlicha o`rganilmagan. masalan, og`riq reseptorlarining adaptasiyasi bor yoki yo`qligi to`liq o`rganilmagan. har holda og`riq sezgilari butunlay yo`qolmaydi. adaptasiyaning biologik ahamiyati shundaki, u kuchsiz qo`zg`atuvchilar ta`sirini payqab olishga va kuchli qo`zg`atuvchilarning salbiy ta`siridan sezgi organlarini himoya qiladi. adaptasiyaning biologik ahamiyati shundaki, u kuchsiz qo`zg`atuvchilar ta`sirini payqab olishga va kuchli qo`zg`atuvchilarning salbiy ta`siridan sezgi organlarini himoya qiladi. sezgi organlarining sezgirligi faqat qo`zg`atuvchilarning ta`siri ostida o`zgarmaydi. sezgi organlarining o`zaro ta`siri natijasida ham ularning sezgirligi oshadi. masalan, kuchsiz tovush ta`siri ostida turish analizatorining sezgirligi oshadi, kuchli tovush ta`siri ostida esa uning sezgirligi zaiflashadi. sensibilizatsiya.analizatorlarning o`zaro munosabati va mashq qilish natijasida sezgirlikning kuchayishi hodisasiga sensibilizatsiya deyiladi. sezgilarning o`zaro ta`siri ostida ularning sezgirligining oshishi qo`zg`alishning kontsentratsiyasi va irradiatsiya jarayonlari bilan tushuntiriladi. sinesteziya. qo`zg`atuvchining …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumiypsixologiya fanidan ta'lim"

navoiy davlat pedagogika instituti “umumiy pedagogika va psixologiya” kafedrasi o’qituvchisi odilova yoqutxon islomovnaning umumiy psixologiya fanidan tayyorlagan taqdimoti. mavzu: navoiy davlatuniversiteti “umumiy pedagogika va psixologiya” kafedrasi o’qituvchisi odilova yoqutxon islomovnaning umumiy psixologiya fanidan tayyorlagan taqdimoti. mavzu:sezgi reja: 1. sezgi haqida tushuncha. 2. sezgining turlari. 3. sezgining umumiy qonuniyatlari. sezgi – bu oddiy psixik jarayon bo`lib, u moddiy olamdagi narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini, shuningdek, moddiy qo`zg`atuvchilar tegishli retseptorlarga bevosita ta’sir etgan taqdirda organizmda hosil bo`ladigan ichki holatlarga aytiladi. materiya bizning sezgi organlarimizga ta’sir qilib sezgi hosil qildiradi. sezgi a`zolari axborotni qab...

This file contains 22 pages in PPTX format (11.1 MB). To download "umumiypsixologiya fanidan ta'lim", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiypsixologiya fanidan ta'lim PPTX 22 pages Free download Telegram