атом тузилиши. радиоактивлик ва ядро реакциялари

DOC 172,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1424106478_60058.doc атом тузилиши. радиоактивлик ва ядро реакциялари атом тузилишининг ҳозиргя замон назарияси узоқ тарихга эга. хiх-хх асрларга келиб фанда материя тузилишини аниқлаш учун шароит етилди.табиатшунослиқда революцияга олиб келган қуйидаги ишлар амалга оширилди. -катод нурларнинг очилиши (1897 - крукс), -фотоэлектрик эффект (1887 - герц), -рентген нурлари (1895. - рентген), -радиоактивлик ҳодисаси (1896 - беккерель), -ва булар атом структурасининг мураккаблигини исбот қилди. бу текширишлар натижасида атом модданинг энг кичик бўлинмайдиган заррачаси эмас, балки бўлинадиган, биридан иккинчисига айланадиган, мураккаб тузилишга эга деган хулоса чиқарилди. атом тузилишининг мураккаблиги тўғрисидаги дастлабки тушунчалар ўтган асрда пайдо бўла бошлади. дальтон ва унинг сафдошлари атомга бўлинмайдиган заррача деб қарадилар. аммо секин аста атом ички структурага яъни янада майда заррачалардан иборат деган фактлар тўплана борди. атом тузилишининг ҳозирги замон моделига олиб келган энг муҳим тажрибаларга тўхталамиз. xix аср бошларида атом билан электр ўртасида узвий боғланиш яъни атомлар бир-бирлари билан электр жараёнлари асосида бириккан деган умумий тушунча мавжуд эди. 1834 …
2
рядли электронлар тўхтовсиз ҳаракатда бўлади. катод нурларини 1879 й. инглиз олими крукс очди. юқори кучланишли ( 7*1000 в) электр токини ҳавоси сўриб олинган шиша найда кавшарланган элехтроддан (катоддан) ўтказилганда кўзга кўринмайдиган нурлар вужудга келиши аниқланди. бундай нурлар катод нурлари дейилади. бу нурлар кўзга кўринмас бўлиб, уларнинг йўлига қаттиқ модцалар қўйилса нурланиш вужудга келади. масалан: одций шиша пластинкаси яшил нурланади, сийрак-ер элементларнинг оксидлари, сийрак-ер элемент табиатига қараб турли рангдаги нурланишни вужудга келтиради. (бу ҳодиса ҳозир ракгли телевизорларда фойдаланилади). айрим кимёвий бирикмалар катод нурлари таъсирида парчаланади. масалан: катод нурлари таъсирида фотопластинка ёки фотоқоғоздаги аg тузларининг парчаланиши натижасида унинг қорайиши кузатилади. демак, кўзга кўринмас катод нурлари қаттиқ тўсикқа урилганда унинг нурланишини юзага келтиради. кузатиладиган нурланишлар манфий зарядланган заррачалар оқимидан иборат бўлиб, уларга "электронлар "деб аталди. катод нурлари магнит ва электр майдонлари бўлмаганда тўғри чизиқли йўналади. манфий зарядланган заррачалар магаит ва электр майдонларида оғиши каби катод нурлари ҳам оғадилар. шундай қилиб катод нурлари электронлар …
3
ивлик ҳодисаси очилишидан сал олдин 1896 йил январда рентген у-нурларни очди ва кейинчшшк бу нурлар "рентген" нурлари номини олди. рентген нурлари тўлқин узунлиги 10 2 нм бўлган, кўзга кўринмайдиган электромагаит нурланиши бўлиб, кучли тешиб ўтиш қобилиятига эга. рентгеи: нурларининг бу хоссасидан техникада ва медицинада кўп қўлланилади. а. беккерель бу кашфиёт билан жуда қизикди ва минералини қоронғуликда ўз-ўзидан кўзга кўринмас нур тарқатишини аниқлади. бу ҳодиса радиоактивлик: дейилади. беккерель маслаҳати билан м. складовская-кюри ва унинг эри пьер-кюрилар ўзларининг энг муҳим тажрибаларига киришадилар ва уран рудаси таркибидан 1898 й. полоний ва радий элементларини ажратиб олишга муваффақ бўладилар. радиоактивлик ҳодисасини кейинчалик асосан текширган инглиз олимла рдан эрнест резерфорд бўлиб, у уч хил -(альфа), (бета) ва (гамма) нурланишни аниқлади. ҳар бир нурланиш ўзининг электр хоссаси ва тешиб ўтиш қобилиятлари билан фарқ қилади. -нурланиш жуда катта тезлик билан ҳаракатланувчи электронлар оқимидан иборат эканлиги исботланди. электрон заряди бирлигида ҳар бир -заррача бирлиги - 1 га тенг. -нурлар …
4
ди. у тоза олтин фолгасидан а -нурлар ўтказганда уларнинг 10000 тадан бир спектр 180 ° бурчак остида орқага қайтади. буларни ҳисоблаб бу мусбат зарядларнинг ўлчови 7*10"13 см эканини аниклади. 1911 йилда эрнест резерфорд атом ядроси мусбат зарядга эга эканлигини тажрибада очди.атом тузилишининг дастлабки назариялари жуда содда эди,лекин резерфорд ва бор томонидан таклиф қилинган атом модели тарихда муносиб ўрин эгаллади. резерфорд 1911 йилда атомнинг планетар моделини таклиф қидди. атом тузилиши тўғрисидаги турли тушунчаларнинг яратилишида резерфорд ва унинг шогирдлари гана гейгер ҳамда эрнст марсденлар томонидан ўтказилган тажриба натижалари яъни турли моддаларда -заррачаларининг оғиши муҳим роль ўйнади. 1910 йилда резерфорд ва унинг шогардлари билан ўтказган тажрибада радиоактив манбадан чиқаётган -заррачалар оқими тор тирқиш орқали олтин фольгага юборилади. -заррачаларни юзига ёкиқопланган флюоресцирловчи айланма экранда қайд қилинади. -заррачаларнинг ёйилиши кузатилади. олтин фольгасидан ўтаётган -заррачаларнинг кўпчилик қисми ёйилмасидан ўтади. фақат уларнинг бир қисмигина маълум даражада ёйилади, ҳатто улардан айримлари бутунлай қарама-қарши томонга (орқага) йўналади ва экранда …
5
қеадир ва бу папирос қоғозига қаратиб отилган ўқнинг ундан қайтиб ўзингни ярадор қилиши каби кутилмаган ҳодисадир дейди. бу тажрибадан иккита савол туғилади: 1. нима учун металл пластинкасидан ўтган заррачаларининг бир қисми маълум бурчакка оғади? 2. нима учун улардан айиримлари эса ҳаракат йўлининг бутунлай тескари томонига йўналади? 1911 йилда резерфорд бу кузатишларни қуйдагича тушунтиради: -заррачаларининг кўпчилик қисмини пластинкадан оғмасдан ўтишини сабаби, атомнинг асосий юзаси жуда кичик массага эга бўлган электронлар билан бандлигидир. улардан оз қисмининг ёйилишига сабаб, улар атомнинг мусбат заряди тўпланган металл ядросига жуда яқин келишидир. а-заррачаларининг ҳаракат йўлини бутунлай ўзгаришига сабаб, уларнинг жуда катта мусбат зарядига яъни ядро билан тўқнаш келишидир. бу тўқнаш бир томондан а-заррачасини жуда катта куч билан итаради. иккинчи томондан атом ядросининг жуда кичик ўлчами оз сондаги а-заррачалари билан тўқнашишига ва бу жуда оз сондаги а-заррачалар дастлабки ҳаракат йўлини ўзгартиришига сабаб бўлади. бу ерда эслатилган янга ҳодисаларнинг очилиши ва тажриба натижалари 1911 йилда резерфордга атом тузилишининг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "атом тузилиши. радиоактивлик ва ядро реакциялари"

1424106478_60058.doc атом тузилиши. радиоактивлик ва ядро реакциялари атом тузилишининг ҳозиргя замон назарияси узоқ тарихга эга. хiх-хх асрларга келиб фанда материя тузилишини аниқлаш учун шароит етилди.табиатшунослиқда революцияга олиб келган қуйидаги ишлар амалга оширилди. -катод нурларнинг очилиши (1897 - крукс), -фотоэлектрик эффект (1887 - герц), -рентген нурлари (1895. - рентген), -радиоактивлик ҳодисаси (1896 - беккерель), -ва булар атом структурасининг мураккаблигини исбот қилди. бу текширишлар натижасида атом модданинг энг кичик бўлинмайдиган заррачаси эмас, балки бўлинадиган, биридан иккинчисига айланадиган, мураккаб тузилишга эга деган хулоса чиқарилди. атом тузилишининг мураккаблиги тўғрисидаги дастлабки тушунчалар ўтган асрда пайдо бўла бошлади. дальтон ва унинг сафдошлари ат...

Формат DOC, 172,0 КБ. Чтобы скачать "атом тузилиши. радиоактивлик ва ядро реакциялари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: атом тузилиши. радиоактивлик ва… DOC Бесплатная загрузка Telegram