a'zolar sistemasi ontofilogenezi

DOC 13 pages 3.5 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.5 MB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

6-mavzu: a’zolar sistemasi ontofilogenezi: teri, skelet, nerv sistemasi, qon aylanish, endokrin tizimi, ayiruv sistemasi. evolyutsiya to`xtab qolishi yoki tugashi mumkin emas, u yer va uning biosferasi mavjud bo`lsa doimo davom etadi. yer shari nafaqat fizikaviy – kimyoviy va kosimk omillar ta`sirida o`zgaradi, balki organizmlar ta`sirida ham o`zgarib turadi. qoplovchi organlar sistemasi organizmning tashqi muhit bilan bevosita a`loqasini ta`minlaydi, tashqi muhit o`zgarishlarini sezadi va ularga javob reaktsiyalari hosil qilishda qatnashadi. tashqi qoplovchi to`qimalar tashqi zararli ta`sirlardan himoya qilish, ta`sirlarni qabul qilish, qo`shimcha nafas olish, ayirish organlari vazifasini bajaradi, moddalar almashinuvida ishtirok etadi; - tibbiyot nuqtai – nazaridan teri juda katta ahamiyatga ega bo`lib, uning ko`rinishiga qarab, rangiga qarab odam organizmida kechayotgan ayrim xastaliklar haqida fikr yuritiladi. masalan, gepatit kasalligida teri sariq rangda bo`ladi, buyrak usti bezi bezi faoliyati buzilganda, suv – tuz almashinuvi o`zgarishidan teri qora ranga kiradi; - barmoq terisi chiziqlarini o`rganish (daktiloskopiya) bilan kishining shaxsini, undan ayrim irsiy kasalliklarni …

2 / 13

da uchraydi. amfibiyalarning terisi yalang`och, ya`ni tangachalarsiz bo`ladi. teri bezlari ajratadigan shilimshiq terini qurib qolishdan saqlab turadi. bundan tashqari, u bakteriotsid ta`siriga ham ega. ayrim amfibiyalar terisidagi zaharli bezlar mahsuli ularni dushmandan himoya qiladi. reptiliyalar terisi ularning quruqlikka moslanishida juda katta evolyutsion ahamiyatga ega. reptiliyalar terisi epidermisning yuqori qatlami shoxlanib, kosa yoki tangachalar hosil qilib, tanani qurib qolishdan saqlaydi. qushlar terisi juda yupqa bo`lishi, bez tutmasligi (quymich bezidan tashqari), patlar bilan qoplanganligi bilan xarakterlanadi. qushlar oyog`i terisi tipik shoxsimon tangachalar bilan qoplangan. sutemizuvchilarninng terisi qatlamlari murakkab, jun bilan qoplangan, turli xil bezlarga boy bo`ladi. soch, tirnoq, oyoq, shoxlar tangachalr hamda turli bezlar epidermisning hosilalari hisoblanadi. korium ayniqsa juda yaxshi rivojlangan, uning ostida teri osti yog` kletkachasi ham rivojlanadi. sut bezlari, teri bezlari, yog` bezlari sutemizuvchilar uchun xos bo`lgan bezlardir. terining anomaliyalarining quyidagi turlar tafovut qilinadi: 1) soch anomaliyalari (atrixoz yoki allopetsiya, gipertrixoz). 2) teri pigmentatsiyasining buzilishi (albinizm, melanizm). 3) teri …

3 / 13

a o`simtalardan tuzilgan. amfibiyalarda baliqlardan farqli ikki yangi qism – bitta umurtqadan iborat bo`yin va dumg`aza bo`limlari rivojlanadi. reptiliyalarning umurtqa pog`onasi 5 qismdan – bo`yin, ko`krak, bel, dumg`aza va dum bo`limlaridan tuzilgan. bu qismlardagi umurtqalar soni reptiliyalar turiga qarab o`zgaradi. qushlarning umurtqa pog`onasi o`ziga xos tuzilgan bo`lib, u qushlarning uchishiga yordam beradi. bo`yin qismi umurtqalari yaxshi rivojlangan bo`lib, qushlarning harakatchanligi darajasini belgilaydi. qolgan qismlardagi umurtqalar qo`shilib o`sgan. sutemizuvchilar pog`onasida xorda faqat umurtqalar orasidagina saqlanib qolgadi. umurtqa pog`onasi bo`yin, ko`krak, bel, dumg`aza va dum qismlaridan iborat. bo`yin qismida 7 ta, ko`krak qimida 9 -24 ta, bel qismida 3 – 9 ta umurtqa bo`lib, dum qismi umurtqalari soni o`zgaruvchandir. odam umurtqa pog`onasida uchraydigan ayrim anomaliyalar sabaini uning filogenezidagi shakllanishidan aniqlash mumkin. masalan, ayrim odamlar umurtqa pog`onasining bo`yin qismmdagi umutrqalarda qovurg`alar birikadigan yon o`simtalar rivojlanishi mumkin. ana shunday o`simtalar evolyutsiyasi reptiliyalarda uchraydi. ayrim vaqtda bel umurtqalari tanasi elementlarining o`zaro yaxshi o`sib birikmaganligi sababli …

4 / 13

nezi. umurtqalilarda hazm qilish sistemasi filogenezida tuban xordalilar (lantsetnik)dagi to`g`ri naydan iborat ichak ma`lum funktsiyalar bajaradigan, ovqatni mexanik va kimyoviy parchalaydigan a`zolargacha mukammallashadi. hazm qilish sitemasining old halqum qismi nafas olish a`zosiga aylanadi yoki nafas olish sistemasi bilan bog`langan bo`ladi. evolyutsiya davomida hazm nayi uzunlashadi, so`rish sathi xilma – xil birikmalar, mikrovorsinkalar yordamida kengayadi, hazm qilish bezlari rivojalanadi. umurtqalilarning hazm qilish sistemasi entodermadan rivojlanadi. baliq va amfibiyalarda jigar birmuncha yirik, oshqozon osti bezi ichakning yon o`simtasi sifatida rivojlanadi. baliqlarda oshqozon yaxshi shakllanmagan. baliq va amfibiyalar jigarlarida bir qator konussimon tishlar, ya`ni gomodont sistemali tishlar mavjud. reptiliyalar tishlari ham gomodont tuzilgan, ularda ingichka va yo`g`on ichak chegerasida birinchi marta ko`richak paydo bo`ladi. qushlarning hazm sistemasi ularning o`sishiga moslashgan holda taomillashgan. ularda jag` va tishlar bo`lmaydi, yo`g`on ichagi anchagina kalta bo`ladi. sutemizuvchilarda geterodont tishlar sistemasi rivojlanadi. ular halqumining yon devorida 4 ta oyquloq cho`nta rivojlanadi. bu cho`ntaklrning birinchi juftida yevstaxiy nayi va …

5 / 13

hraydigan anomaliyalarni iohlab boradi. umurtqalilarning nafas olish sistemasi kelib chiqishi va joylashishiga ko`ra bevosita hazm qilish sistemasi bilan bog`liq. suvda yashovchi umurtqalilarda nafas olish a`zosi vazifasini halqumda joylashgan oyquloq bajaradi. quruqlikda yashovchilarda oyquloq yoriqlari yopilib, yo`qolib ketadi. nafas olish a`zosi vazifasini ichak devorining o`simtasi – o`pkalar bajaradi. baliqlarda nafas olish sistemasi oyquloq yaproqlaridan iborat. evolyutsiyada o`pka birinchi marta amfibiyalarda pado bo`ladi. amfibiya o`rkasi ichak o`simtasi bo`lmish havo xaltachalariga gomologdir. ularning o`pkasida to`siqlar, bronxlar bo`lmaydi. shu sababli, o`pka 30 – 40% kislorodni yetkazib bera oladi, amfibiyalarda o`pkadan tashqari teri ham nafas olishda qatnashadi. reptiliyalarda o`pka asosiy nafas olish a`zosi bo`lib, unda to`siqlar, bronxlar shakllanadi. qushlar o`pkasi umurtqalilar ichida eng yaxshi rivojlanganidir. ularning o`pkasida bronxlar tarmoqlanib, bronxiolalar bilan tugaydi. qushlar uchishiga moslashganligi sababli, ular o`pkasining ikkilamchi bronxlari oxirlari havo xaltachalari hosil qiladi. havo xaltachalari mushaklar orasiga, teri ostiga va suyak bo`shliqlariga yetib boradi. uchish vaqtida bu qopchiqlar havo bilan to`lib, tana vazifasini …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "a'zolar sistemasi ontofilogenezi"

6-mavzu: a’zolar sistemasi ontofilogenezi: teri, skelet, nerv sistemasi, qon aylanish, endokrin tizimi, ayiruv sistemasi. evolyutsiya to`xtab qolishi yoki tugashi mumkin emas, u yer va uning biosferasi mavjud bo`lsa doimo davom etadi. yer shari nafaqat fizikaviy – kimyoviy va kosimk omillar ta`sirida o`zgaradi, balki organizmlar ta`sirida ham o`zgarib turadi. qoplovchi organlar sistemasi organizmning tashqi muhit bilan bevosita a`loqasini ta`minlaydi, tashqi muhit o`zgarishlarini sezadi va ularga javob reaktsiyalari hosil qilishda qatnashadi. tashqi qoplovchi to`qimalar tashqi zararli ta`sirlardan himoya qilish, ta`sirlarni qabul qilish, qo`shimcha nafas olish, ayirish organlari vazifasini bajaradi, moddalar almashinuvida ishtirok etadi; - tibbiyot nuqtai – nazaridan teri juda katta ahamiy...

This file contains 13 pages in DOC format (3.5 MB). To download "a'zolar sistemasi ontofilogenezi", click the Telegram button on the left.

Tags: a'zolar sistemasi ontofilogenezi DOC 13 pages Free download Telegram