elektr zaryadi. kulon qonuni. elektr maydon. elektron maydon kuchlanganligi. maydonlar superpozisiyasi prinsipi. o’zgarmas elektr toki qonunlari, joul lens qonuni

PPTX 46 pages 19.2 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.2 MB

File type PPTX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

mm_26 elektr zaryadi. kulon qonuni. elektr maydoni. elektr maydon kuchlanganligi. maydonlar superpozitsiyasi printsipi. o'zgarmas elektr toki qonunlari. djoul- lents qonuni. elektrostatika ma’ruza 1 maru’za rejasi reja: qisqacha tarixiy ma’lumot. elektr zaryadi va uning saqlanish qonuni. kulon qonuni. elektrostatik maydon va uning kuchlanganligi. elektr induksiya vektori va oqimi elektr maydonida zaryadni ko’chirishda bajarilgan ish vakuumda elektrostatik maydonlar uchun gauss teoremasi 2 elektr va magnetizm kursiga kirish elektrodinamikani batafsil o’rganishni boshlashdan avval, uning rivoji to’g’risida qisqacha tarixiy ma’lumotlarni keltirib o’tamiz. ba’zi bir asosiy elektromagnit hodisalari qadim-qadimdan ma’lum bo’lgan, masalan eramizdan avvalgi vii-asrdayoq qadimgi grek olimi fales qaxraboni ipak matoga ishqalaganda u yengil jismlarni o’ziga tortishini ko’rsatib o’tgan. xvi-asr oxirida ingliz vrachi va fizigi v.gil’bert bir qator tajribalar o’tkazib, nafaqat qaxrabo va balkim oyna, forfor va boshqa jismlarning teri xamda shunga o’xshagan yumshoq matolar bilan ishqalaganda ularda tortish xususiyati paydo bo’lishini aniqladi. u bu hodisani elektrlanish deb ataladi. elektrostatikaning birinchi miqdoriy qonunini 1785-yilda …

2 / 46

igini tasdiqlashiga asos bo’ldi. 1845-yilda faradey magnit maydonida joylashgan modda orqali yorug’lik o’tganida shu yorug’lik tebranishlari tekisligining o’zgarishini kuzatdi. bu fakt yorug’lik va elektr o’rtasidagi bog’lanishdan dalolat beradi. faradey xix-asrning 30-50 yillaridayoq birinchi bo’lib elektr va magnit maydonlar tushunchasini kuzatdi. 1841-1842 yillarda e.x.lents va dj.djoul tokning issiqlik ta’siri qonunini aniqladilar. faradeyning tadqiqot ishlari bazasida toklar elektrotexnikasi rivojlandi, o’zgarmas va o’zgaruvchan tok generatorlari va dvigatellari yaratildi, elektroenergiyani uzoq masofalarga uzatish imkonini beruvchi qurilma transformatorlar paydo bo’ldi. 1853 yilda kel’vin (u.tomson) past chastotali elektromagnit tebranishlarini olishga muvofiq bo’ldi va uning nazariyasini ishlab chiqdi. 1860-1865 yillarda dj.maksvell to’plangan barcha ilmiy materiallarni umumlashtirib, elektromagnit maydon nazariyasini yaratdi, elektromagnit to’lqinlar mavjudligini bashorat qildi, yorug’likning elektromagnit tabiatga ega ekanligini tasdiqladi (1873y.) va yorug’lik bosimini nazariy hisobladi. 1887-1888 yillarda g.gerts tajribada uzun elektromagnit to’lqinlarni oldi. p.n.lebedov yorug’likning qattiq jism va zaryadga ko’rsatadigan bosimni tajribada bevosita o’lchab, maksvellning hisoblari to’g’ri ekanligini isbotladi. 1881-yilda nemis fizigi va fiziologi g.gel’mgolts …

3 / 46

tron lampani (dj.fleming 1904y.) yaratishga va radiotelefoniya usullarini ishlab chiqishga imkoniyat yaratdi. 1895 yilda a.s. popov radiotelegrafiyani kashf etdi. 1911 yilda k.kamerling – onnes tomonidan o’ta o’tkazuvchanlik xodisasi kashf etildi. 1986-1997 yillarda qarshiligi t=100k temperaturada ham nolga teng bo’luvchi yangi materiallar yaratildi. uning asosida elektr energiyasini uzatuvchi va hozirda to’plovchi qurilmalarni mukammallashtirish, yangi rusumdagi transport vositalarini ishlab chiqish imkoniyati paydo bo’ldi. elektr zaryadi. elektr zaryadining saqlanish qonuni hozirgi zamon fizikasi nuqtai-nazaridan elektr zaryadi elementar zarraning fundamental xarakteristikalaridan biri bo’lib, uning elektromagnit ta’sirlashuv qobiliyatini belgilab beradi. tajribalar asosida, elektr zaryadining quyidagi xossalari aniqlangan: elektr zaryadining ishorasi tabiat tomonidan belgilab qo’yilmagan tabiatda, teskari xossali ikki xil elektr zaryadi mavjud. ular shartli ravishda manfiy (elektron) va musbat (proton) zaryadlarga ajratilgan. agar shishani teri bilan ishqalansa musbat zaryad, ebonit (qahrabo)ni junga ishqalansa manfiy zaryadlar hosil bo’ladi. bir turdagi zaryadlar bir-biridan qochadi, turli ishorali zaryadlar esa bir-birini tortadi. elektr zaryadi relyativistik invariant kattalikdir, u zaryad …

4 / 46

sbat elementar zaryadni tashuvchilar hisoblanishadi. istalgan berk sistemadagi elektr zaryadlarining algebraik yig’indisi, bu sistemaning ichida qanday o’zgarish bo’lishidan qat’iy nazar, o’zgarmaydi. bu elektr zaryadlarining saqlanish qonuni deyiladi. bu qonunni ingliz fizigi m.faradey 1843-yilda eksprimentda tasdiqladi. elektr zaryadining yuqorida ko’rsatib o’tilgan bandlardagi xossalari fundamental qonunlar ekanini ta’kidlab o’tamiz. ularni boshqa hech bir fizik qonundan keltirib chiqarib bo’lmaydi. hozirgi kungacha tabiatda bu xossalarga qarama-qarshi keluvchi biror-bir hodisa kuzatilmagan. jismdagi erkin zaryadlar kontsentratsiyasiga bog’liq holda ularni o’tkazgichlar, dielektriklar va yarim o’tkazgichlarga ajratish mumkin. o’tkazgichlar ikki guruhga bo’linadi: i - turdagi o’tkazgichlar (metallar) – ularda zaryadlar (erkin elektronlar)ning ko’chishi tufayli moddalarda kimyoviy o’zgarishlar kuzatilmaydi. ii - turdagi o’tkazgichlar (erigan tuzlar, kislota va ishqor eritmalari) - da zaryadlar (musbat va manfiy ionlar) ning ko’chishi natijasida kimyoviy o’zgarishlar (almashinish)lar kuzatiladi. dielektriklar (shisha, plastmassa, qaxrabo, distillangan suv, spirt va hokazo) bu deyarli erkin zaryadlarga ega bo’lmagan jismlardir. yarim o’tkazgichlar (germaniy, kremniy, selen va grafit) esa oraliq holatni …

5 / 46

bunda k- proportsionallik koeffitsienti bo’lib, uning son qiymati tanlanadigan birliklar sistemasiga bog’liq. f - markaziy (ya’ni, o’zaro ta’sirlashuvchi zaryadlarni birlashtiruvchi to’g’ri chiziq bo’ylab yo’nalgan) kuch bo’lib, turli ishorali zaryadlar uchun tortishish (f 0) xususiyatini namoyon qiladi. kulon qonunining vektor ko’rinishi quyidagicha: q2 zaryad tomonidan q1 zaryadga ta’sir etuvchi kuch.r12 - esa shu zaryadlarni birlashtiruvchi radius-vektor bo’lib, uning modulini shaklida ifodalash mumkin. q1 zaryad q2 zaryadga kuch bilan ta’sir qiladi. xulosa: nuqtaviy elektr zaryadlar orasidagi ta’sirlashuv n’yutonning uchinchi qonuniga muvofiq tarzda sodir bo’ladi. proportsionallik koeffitsientining si dagi qiymati quyidagicha teng: shuni e’tiborga olib, kulon qonunining yakuniy ifodasini quyidagicha yozamiz. bunda – elektrik doimiy. kuchlanganlik chiziqlari. elektrostatik maydonni grafik yordamida tasvirlash uchun kuchlanganlik chiziqlaridan foydalaniladi. bu har bir nuqtasiga o’tkazilgan urinma shu nuqtadagi maydon kuchlanganlik vektori bilan ustma - ust tushuvchichiziqdir. maydon kuchlanganligi har bir nuqtada faqat birgina yo’nalishga ega bo’lgani uchun ham kuchlanganlik chiziqlari kesishmaydi. kuchlanganlik chiziqlarining zichligini mos tarzda o’zgartirish …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektr zaryadi. kulon qonuni. elektr maydon. elektron maydon kuchlanganligi. maydonlar superpozisiyasi prinsipi. o’zgarmas elektr toki qonunlari, joul lens qonuni"

mm_26 elektr zaryadi. kulon qonuni. elektr maydoni. elektr maydon kuchlanganligi. maydonlar superpozitsiyasi printsipi. o'zgarmas elektr toki qonunlari. djoul- lents qonuni. elektrostatika ma’ruza 1 maru’za rejasi reja: qisqacha tarixiy ma’lumot. elektr zaryadi va uning saqlanish qonuni. kulon qonuni. elektrostatik maydon va uning kuchlanganligi. elektr induksiya vektori va oqimi elektr maydonida zaryadni ko’chirishda bajarilgan ish vakuumda elektrostatik maydonlar uchun gauss teoremasi 2 elektr va magnetizm kursiga kirish elektrodinamikani batafsil o’rganishni boshlashdan avval, uning rivoji to’g’risida qisqacha tarixiy ma’lumotlarni keltirib o’tamiz. ba’zi bir asosiy elektromagnit hodisalari qadim-qadimdan ma’lum bo’lgan, masalan eramizdan avvalgi vii-asrdayoq qadimgi grek olimi fales qa...

This file contains 46 pages in PPTX format (19.2 MB). To download "elektr zaryadi. kulon qonuni. elektr maydon. elektron maydon kuchlanganligi. maydonlar superpozisiyasi prinsipi. o’zgarmas elektr toki qonunlari, joul lens qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: elektr zaryadi. kulon qonuni. e… PPTX 46 pages Free download Telegram