mars (mirrix)

PPT 12 pages 768.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 768.0 KB

File type PPT

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

slayd 1 5- §. mars (mirrix) urush xudosi mars nomi bilan yuritiladigan yer tipidagi to'r-tinchi bu planetaning orbitasi yer orbitasidan tashqarida yotadi. uning quyoshdan o'rtacha uzoqligi 228 million kilometr. mars quyosh atrofida aylanayotib, bar 780 kunda yerga yaqinlashib turadi. sunday yaqinlashish qarama-qarshi turish deyiladi. mars orbitasi ellips shaklida bo'lganidan, qarama-qarshi turish paytida u yerga eng yaqin kelganda (buyuk qarama-qarshi turish paytida), undan bizgacha masofa 56 mln km ni tashkil etadi. planetaning buyuk qarama-qarshi turishi har 15—17 yilda kuzatilib, oxirgisi 1988-yilda bo'lgan edi. mars nisbatan kichik planeta, uning diametri 6775 kilometr, massasi esa 6,44 . 1023 kg (yer massasining 0,107 qismini tashkil qiladi). o'rtacha zichligi ham yernikidan ancha kam — 3,94 g/sm3. erkin tushish tezlanishi — 3,72 m/s2. «urush xudosi» o'zining fizik tabiati jihatidan quyosh siste-masining planetalari ichida yerga «qarindosh»ligi bilan ajralib turadi. mars sutkasi yernikidan kam farq qilib, 24 soat 39,5 mi-nutga teng. shuningdek, planetada yil fasllari bo'lishini ta'min-lovchi omil, …

2 / 12

i. ma'lum bo'lishicha, mars atmosferasining 95 protsenti karbonat angidrid, 2,5 protsenti azot, 1,5—2,0 protsenti argondan va juda kam miqdordagi kislorod (0,2%) va suv bug'idan (0,1%) tashkil topgan. maxsus metodlar yordamida marsning «qutb qalpoqlari»ni o'rganish ular muz holatidagi karbonat angidrid ekanini ma'lum qildi. keyinchalik, kosmik apparatlar mars qutblarida temperatura karbonat angidridning (6,1 bar bosimda) kondensatsiyalanish temperaturasiga (-125 °c) yaqin ekanligini aniqlash bilan yuqori-dagi fikrni tasdiqladi. planeta atmosferasining tarkibi aniqlangach, «qutb qalpoq-lari»ning planeta atmosferasi fizikasidagi roli katta ekanligi ma'lum bo'ldi. chunonchi, bahorda «qutb qalpoq»larining kuchli erishi va bug'lanishi hisobiga qutb tepasida atmosferaga juda ko'p miq-dorda karbonat angidrid uloqtirilib, bosimning keskin ortishiga olib keladi. oqibatda kuchli shamol vujudga kelib, u juda katta gaz massasini janubiy yarim sharga olib o'tadi. garchi bunda shamolning tezligi sekundiga o'rtacha 10 metrni tashkil etsa-da, fasliy o'zgarishlar bilan bog'liq jarayonlar tezligi ayrim hollarda sekundiga 70—100 metrgacha boradigan kuchli shamolni vujudga keltiradi. bunday shamol ta'sirida 100 millionlab tonna planeta changi …

3 / 12

a katta maydonni kraterlar egallaydi. kraterlar sohasi, shimolda ekvatordan 40 gradusli kengliklargacha borgani holda, janubda, ekvatordan 80 gradusli kengliklargacha yastanadi. marsning 20 dan 55 gradusgacha shimoliy kengliklari orasidan joy olgan va qariyb 2000 kilometrga cho'zilgan ellada pasttekis-ligining «viking»dan olingan rasmlaridan ko'rinishicha, bu zona kraterlardan xoli va atrofiga nisbatan ancha cho'kkan pasttekislik ekanligi aniqlandi. janubiy yarim shardagi boshqa bir yirik maydonli pasttekislik argir deb yuritiladi (82- rasm). argirdagi shimolig'arb tomonda ulkan vulqonli tog'lar joylashgan pasttekislik — tarsis yastanadi. uning ortida shimoliy yarim sharda mashhur amazoniya va utopiya pasttekisliklari joylashgan. 50- paralleldan to togradusli parallelgacha katta sahro yastanib, u shimoliy qutbni o'rovchi tog' halqasi bilan chegaralanadi. 82—rasm. marsning elleda, tarsis va argir pasttekisliklari vohasining xaritasi. mars relyefming asosiy ajoyibotlaridan biri planeta tog'laridir. planetaning tarsis rayonida to'rtta konus shaklidagi tog' ko'kka bo'y cho'zadi. bu tog'lar vulqonli jarayon ta'sirida vujudga kelgan tog'lar bo'lib, ulardan eng janubda joylashgan arziya tog'i tepasidagi kraterning diametri 130 kilometrni …

4 / 12

etrgacha borib, baland marza bilan chegaralangan. bir vaqtlar bu vulqondan otilgan lava suyuq bo'lib, juda uzoqlargacha oqib borgan. mars relyefming eng qiziq obyektlaridan biri uzunligi bir necha yuz kilometrgacha cho'zilgan jarliklardir. arziya tog'idan 20 gradus sharqda bunday jarliklardan biri joylashib, uning uzunligi 400 kilometrgacha, kengligi ayrim joylarida 30 kilometrgacha, chuqur-ligi esa 2 kilometrgacha boradi. «qizil planeta» sirtida kuzatiladigan boshqa bir «tilsim» — daryo o'zanlaridir. bular ichida 30 graduslar chamasi janubiy kenglikda joylashgan nirgal deb nomlangan daryo o'zani 400 kilometrga cho'zilgan bo'lib, marsning qadimiy daryolaridan hisoblanadi (83- rasm). nirgal qadimda juda katta havzaga quyilganligi «mariner-9» olgan rasmlarda yaqqol ko'rinadi. shuningdek, uzunligi 700 kilometrgacha boradigan boshqa bir daryo o'zani maadimning ayrim joylarida kengligi 80 kilometrgacha yetadi. bu daryo o'zanlarida hozir hech qanday suyuqlik oqmasligi aniq. u holda, mazkur daryo o'zanlarini nima vujudga keltirgan, degan savol tug'iladi. ushbu savolga javob berish bir necha yillar davomida uzoq tortishuvlarga sabab bo'ldi. planetaning qurigan daryolari haqida …

5 / 12

a uzatdi. tasvirlarda har xil kattalikdagi harsang toshlar va tuproq barxanlari yaqqol ko'zga tashlanadi. bunday barxanlarning paydo bo'lishida bo'ronning qo'li borligi shundoq ko'rinib turibdi (84- rasm). «viking-l» qo'ngandan so'ng ko'p o'tmay, yerga quyidagi meteorologik ma'lumotni yubordi: kechqurun sharq tomondan esgan kuchsiz shamol yarim kechadan so'ng janubi-g'arb tomondan esa boshlagan shamol bilan almashdi, uning maksimal tezligi sekundiga 6—7 metrga yetdi, bosim 7,7 millibarga teng bo'lib, erta tongda temperatura -85,5 °c ni, kunduzi esa -30 °c ni tashkil qildi. yerga uzatilgan tasvirlar ayrim kraterlar tubidan va yoriqlaridan tuman buluti ko'tarilayotganini ma'lum qildi. bunday tuman, asosan, suv bug'idan tashkil topga-nining aniqlanishi «qizil planeta» bag'rida yetarlicha suv zaxiralari (muz holatda) borligi haqidagi gipotezaning isboti uchun yana bir dalil bo'ldi. marsning sirt tuprog'i namunasining tahlili uning tarkibida temir (12—15% gacha), kremniy (20% gacha), aluminiy (2—4% gacha), kalsiy (3—5% gacha), magniy (5% gacha), oltingugurt (3% gacha) hamda kam miqdorda fosfor, rubidiy va stronsiylar borligini ma'lum qildi. …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mars (mirrix)"

slayd 1 5- §. mars (mirrix) urush xudosi mars nomi bilan yuritiladigan yer tipidagi to'r-tinchi bu planetaning orbitasi yer orbitasidan tashqarida yotadi. uning quyoshdan o'rtacha uzoqligi 228 million kilometr. mars quyosh atrofida aylanayotib, bar 780 kunda yerga yaqinlashib turadi. sunday yaqinlashish qarama-qarshi turish deyiladi. mars orbitasi ellips shaklida bo'lganidan, qarama-qarshi turish paytida u yerga eng yaqin kelganda (buyuk qarama-qarshi turish paytida), undan bizgacha masofa 56 mln km ni tashkil etadi. planetaning buyuk qarama-qarshi turishi har 15—17 yilda kuzatilib, oxirgisi 1988-yilda bo'lgan edi. mars nisbatan kichik planeta, uning diametri 6775 kilometr, massasi esa 6,44 . 1023 kg (yer massasining 0,107 qismini tashkil qiladi). o'rtacha zichligi ham yernikidan ancha kam...

This file contains 12 pages in PPT format (768.0 KB). To download "mars (mirrix)", click the Telegram button on the left.

Tags: mars (mirrix) PPT 12 pages Free download Telegram