bilish falsafasiga nozi ilmlari

PPTX 26 pages 1.2 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

6-mavzu. bilish falsafasi 6-mavzu. bilish falsafasi gnoseologiya reja: bilish nazariyasining predmeti. gnoseologiyaning mohiyati va mazmuni. bilimning asosiy turlari. tayanch so'z va atamalar: bilish, borliq, gnoseologiya, bilim, rivojlanish, falsafiy kategoriyalar, hodisa, mohiyat, voqealar. 1. bilish nazariyasining predmeti. «gnoseologiya» - sof falsafiy kategoriya. uning nomi yunoncha gnosis – bilim, ilm va logos – ta'limot, fan so'zlaridan kelib chiqqan. so'zma-so'z ma'nosi - «bilish haqidagi ta'limot (fan)», «ong haqidagi ta'limot (fan)». falsafiy adabiyotlarda, shu jumladan falsafiy qomuslar va lug'atlarda «gnoseologiya» atamasi «bilish nazariyasi» deb tarjima qilingan. shu bilan bir qatorda, ayni shu mazmunni ifodalash uchun falsafiy adabiyotlarda «epistemologiya» so'zi ham qo'llaniladi. shuni ta'kidlash lozimki, gnoseologiyaga tatbiqan bilish nazariyasi va epistemologiya nomlarining qo'llanilishini o'rinli deb bo'lmaydi. zotan, «episteme» so'zi «pistis» - e'tiqod so'zi bilan uzviy bog'liq. biroq, biz biladigan (gnosio) va biz ishonadigan (pistio), mavjudligiga e'tiroz bildirmaydigan narsalar – falsafiy va ilmiy bilimlarning hozirgi darajasida mazmunan har xil tushunchalardir. shu bois g'arbiy evropa falsafasida epistemologiyaning …

2 / 26

nisbati o'rganiladi. shaxsiy va ijtimoiy tajribada biz ongning mavjudligini aniq sezamiz, ongning o'z-o'ziga, boshqa odamlarga va umuman jamiyatga ta'siri natijalarini fiziologik darajada his qilamiz va ko'ramiz. biroq bu jarayonda ongning o'zi ko'rinmaydi. moddiy dunyo hodisalaridan farqli o'laroq, ongni kuzatish mumkin emas. u go'yo vaqt va makon chegaralaridan tashqarida turadi. gnoseologiyaning vazifasi bu ko'rinmas ongni idrok etish, uning moddiy narsa va hodisalar dunyosi bilan o'zaro aloqalarini aniqlash, uni o'z muhokama va tadqiqot predmetiga aylantirishdan iborat. ratsionalizm (ratsionalistlar) insonda tug'ma g'oyalar, adolat, insoniylik, uyg'unlik g'oyalari va tajribadan olinishi mumkin bo'lmagan boshqa g'oyalar mavjudligidan kelib chiqadi. zotan, tajriba to'la adolat, yalpi insoniylik mavjud emasligini, bizni qurshagan dunyoda uyg'unlik ustidan xaos hukm surishini ko'rsatadi. bunda ayrim ashaddiy ratsionalistlar (masalan, platon, avgustin va ularning hamfikrlari) ko'rsatib o'tganidek g'oyalar inson aqliga xos tug'ma g'oyalar bo'lib, ularni inson faqat o'z aqlidan olishini qayd etadilar; boshqa, mo''tadil ratsionalistlar (masalan, leybnits, volf, baumgarten) esa, g'oyalar aqlga bog'liq bo'lmagan holda …

3 / 26

mohiyati va mazmuni. optimizm. skeptitsizm. agnostitsizm. bilish jarayoni rivojlanish qonuniyatlarining shakllari, haqiqatning tagiga etish imkoniyatlari nuqtai nazaridan o'rganiladi. uning har xil modellari, yondashuvlari mavjud. materialistik modellar zamirida dunyoning inson ongida aks etish tamoyillari: demokritda – obrazlar (eydoslar), yangi davr faylasuflarida – sensor signallari, berklida – sub'ektning sezgilari yotadi. leybnits bilishni ilohiylashtirilgan g'oyaning inson tug'ma tushunchalariga ta'siri deb hisoblagan. gegel taklif qilgan modelning zamirida mutlaq g'oyani anglash yotadi. gnoseologik relyativizm – borliq hodisalari va voqealarini bilish o'zgaruvchanligi, o'tkinchiligini mutlaqlashtiruvchi agnostitsizmning yo'nalishlaridan biridir. relyativizm tarafdorlari dunyoda hamma narsa o'tkinchi, haqiqiy dunyoviy darajada ham, hattoki ilmiy darajada ham bizning olam hodisalari haqida olgan faqat shu paytdagi bilimlarimizni ifodalaydi, kecha haqiqat deb hisoblangan narsa bugun ishtiboh, xato sifatida tan olinadi: xuddi dori kabi, haqiqatning ham saqlanish muddati bor. nisbiy mushohadalar bundan ham omonatroq. bu ijtimoiy hayotda, axloq normalari va estetik didlarda ayniqsa yaqqol seziladi. 3. bilimning asosiy turlari. bilim nima? bilim tushunchasiga aniq ta'rif …

4 / 26

bilim kundalik bilim falsafiy bilim badiiy bilim mifologik bilim diniy bilim shaxsiy bilim ilmiy bilim kundalik amaliy bilim. tabiat haqida, shuningdek odamlarning o'zlari, ularning yashash sharoiti, ijtimoiy aloqalari va hokazolar to'g'risida elementlar bilimlar beruvchi kundalik-amaliy bilimlar bilishning tarixan eng birinchi shakli hisoblanadi. bilishning bu shakli kundalik hayot, odamlar amaliy tajribasidan kelib chiqqan. shu asosda olingan bilimlar garchi mustahkam bo'lsa-da, biroq tartibsiz, tarqoq xususiyatga ega bo'ladi, ma'lumotlar, qoidalar va shu kabilarning oddiy majmuini tashkil etadi. kundalik bilish sohasi juda rang-barang. u sog'lom fikr, e'tiqodlar, belgi-alomatlar, shaxsiy tajribadan chiqarilgan dastlabki xulosalar, ularning an'analar, rivoyatlar, o'gitlar va hokazolarda ifodalangan ko'rinishlari, intuitiv ishonch, sezgilar va shu kabilarni o'z ichiga oladi. kundalik bilim – bu har xil faoliyat shakllari – jumladan ishlab chiqarish faoliyati, estetik faoliyat, siyosiy faoliyat va hokazolarning ta'sirida shakllanadigan turmush bilan bog'liq tushunchalar majmui avlodlar to'plagan jamoa kollektiv tajribasi mahsuli hisoblanadi. shaxsiy darajada kundalik bilim muayyan shaxsning emotsional kechinmalari va o'z hayot …

5 / 26

logik tafakkur – bu shunchaki fantaziyaning tiyiqsiz o'yini emas, balki ajdodlar tajribasini qayd etish va keyingi avlodlarga berish uchun imkoniyat yaratadigan dunyoni o'ziga xos tarzda modellashtirish ekanligi aniqlandi. badiiy bilim borliqni tushunib etish refleksiyaning o'ziga xos shakli bo'lib, u san'at borlig'ining barcha bosqichlarida – asar g'oyasidan boshlab uning odamlar tomonidan qabul qilinishigacha – o'ziga xos tarzda ro'yobga chiqadi. badiiy ijodni ijodkorning fikrlari va kechinmalarini anglab etish ob'ekti – butun dunyoga uzviy bog'lagan holda san'at tilida moddiylashtirish deb ta'riflash mumkin. shaklan badiiy faoliyat ob'ektga qarab mo'ljal oladi, mazmunan esa, u shaxs o'zligining ifodasi, inson ma'naviy hayotining intim tomoni, ijodkor ideallari va didining majmui hisoblanadi. diniy bilim. dinning asosiy vazifasi – inson hayoti, tabiat va jamiyat borlig'ining mazmunini aniqlashdan iborat. u insoniyat to'plagan tajribaga tayanib, inson hayotining muhim ko'rinishlari, chunonchi: oila va turmushdagi xulq-atvor, axloqiy qoidalar, mehnat, tabiat, jamiyat va davlatga munosabatni tartibga soladi. din universumning pirovard mazmunlari haqidagi o'z tasavvurini asoslab, …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bilish falsafasiga nozi ilmlari"

6-mavzu. bilish falsafasi 6-mavzu. bilish falsafasi gnoseologiya reja: bilish nazariyasining predmeti. gnoseologiyaning mohiyati va mazmuni. bilimning asosiy turlari. tayanch so'z va atamalar: bilish, borliq, gnoseologiya, bilim, rivojlanish, falsafiy kategoriyalar, hodisa, mohiyat, voqealar. 1. bilish nazariyasining predmeti. «gnoseologiya» - sof falsafiy kategoriya. uning nomi yunoncha gnosis – bilim, ilm va logos – ta'limot, fan so'zlaridan kelib chiqqan. so'zma-so'z ma'nosi - «bilish haqidagi ta'limot (fan)», «ong haqidagi ta'limot (fan)». falsafiy adabiyotlarda, shu jumladan falsafiy qomuslar va lug'atlarda «gnoseologiya» atamasi «bilish nazariyasi» deb tarjima qilingan. shu bilan bir qatorda, ayni shu mazmunni ifodalash uchun falsafiy adabiyotlarda «epistemologiya» so'zi ham qo'llani...

This file contains 26 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "bilish falsafasiga nozi ilmlari", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish falsafasiga nozi ilmlari PPTX 26 pages Free download Telegram