tarix so’ziga glossariy

DOCX 6 стр. 22,5 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

tarix so’ziga glossariy tarix (arabcha: خيراتلا, oʻtmish; davr, vaqt, era; sana) – oʻtmish voqealar haqida axborot ochish, yigʻish, tartiblashtirish va namoyish etish bilan shugʻullanuvchi darslik. tarix bilan shugʻullanuvchi olimlar tarixchilar, deb ataladi. tarix fani voqealar ketma-ketligini tahlil etadi, ularning sabab va samaralarini tizimlashtiradi. tarixchilar tarix tabiati va foydasi ustida bahs olib borishadi. bunda ushbu fanning oʻzi ham oʻrganiladi va zamonaviy muammolarni uning yordamida hal qilishga uriniladi. biror madaniyatga oid, biroq tashqi manbalarga asoslanmagan hikoyalar (masalan, alpomish haqida asotirlar) tarixiy mavzu emas, balki madaniy meros sanaladi. totemizm (shimoliy amerika indeetslarining ojibve qabilasi tilidagi „ototem“ – „uning urugʻi“ soʻzidan) – ibtidoiy diniy eʼtiqodlarning ilk shakllaridan biri. u kishilarning maʼlum guruhi bilan hayvon va oʻsimliklarning muayyan turlari (baʼzan tabiat hodisalari, jonsiz narsalar) oʻrtasida gʻayritabiiy aloqa, qon-qarindoshlik bor degan eʼtiqodga asoslanadi. hayvonlar, oʻsimliklar, jonsiz predmetlar totem hisoblangan. totemlar (koʻpincha hayvonlar) ov qilinmagan, oʻldirilmagan, goʻshti yeyilmagan, ular goʻyo kishilarning qudratli himoyachisi hisoblangan tamaddun (lotincha: „cuvilis“) …

2 / 6

zgi, idrok, tasavvurlarga qaraganda voqelikni toʻla va aniq aks ettiruvchi yuksak bilish jarayonidir. tafakkur deb, voqelikdagi narsa va hodisalarni ular oʻrtasidagi bogʻlanishlarni fikran, umumlashtirib, vositali yoʻl bilan aks ettirishga aytiladi. voqelik tafakkurda, idrok va tasavvurgina nisbatan chuqurroq va toʻlaroq aks etadi. temur tuzuklari – amir temurning harbiy va siyosiy faoliyatidan maʼlumot beruvchi tarixiy asar. „tuzuki temuriy“, „tuzukoti temur“, „malfuzoti temuriy“ va „voqioti temuriy“ nomlari bilan ham atalgan[1]. amir temurning „tuzuklar“ muallifi ekanligini eʼtirof etadigan olimlar koʻpchilikni tashkil etadi. bular orasida „temur tuzuklari“ning inglizcha tarjimonlari va noshirlari devi va uaytlar, mashxur turk qomusiy olimi shamsuddin somiy, qoʻlyozmalarning yirik tadqiqotchisi nikolay mikluxo-maklaylar ham bor. arxiv (lot. archivum, yun. archeion — muassasa) — 1) hujjatlar saqlanadigan joy; 2) idoralar, tashkilotlar, shuning-dek ayrim shaxslar ish faoliyati davomida toʻplangan hujjatlar majmui. animizm (lotincha: anima — jon, ruh) — jon va ruhlar borligiga ishonish. ibtidoiy davrda paydo boʻlgan. ibtidoiy odamlar tabiat kuchlariga qarshi kurashda ojizlik qilgan, …

3 / 6

$sh davri, madaniy va intellektual "qayta tugʻilish" davri. bu davrda klassik yunoniston va rimning ilmlari, sanʼati, adabiyoti va falsafasi qayta tiklanib, gʻarbiy yevropa madaniyatining asoslari yaratildi. renesans italiyada $xiv$ asrda boshlangan, $xv$-$xvi$ asrlarda esa gullab-yashnagan va yevropaning boshqa hududlariga tarqalgan. ruhoniy — diniy lavozimda xizmat qiluvchi, dinni targʻib etuvchi kishi, din peshvosi. ruhoniy buddizm, iudaizm, xristianlik, hinduiylik, islom va boshqa dinlarda mavjud. ruhoniy monoteistik dinlar kelib chiqishi bilan paydo boʻlgan. kohinlar ruhoniylarning oʻtmishdoshi hisoblanadi. ruhoniylarning oliy tabaqasiga xudoning yerdagi noibi (katolitsizmda — rim papasi) yoki xudoning unda mujassam boʻlishi (lamaizmda — dalaylama, ismoiliylarda — firqa boshligʻi) deb eʼtiqod qilinadi. rivojlanish — tabiat va jamiyatdagi qonuniyatli oʻzgarish; bir sifat holatidan boshqasiga, eskidan yangiga oʻtish. rivojlanish natijasida obyektning — tarkibi yoki strukturasining yangi sifat holati vujudga keladi. rim, qadimgi rim – qadimgi davlat. rivoyatga koʻra, rim shahriga aka-uka romul va rem tomonidan miloddan avvalgi 754–753 yilda asos solingan. rivoyatlarda viii-vi asrlarda hukmronlik …$

4 / 6

ijtimoiy fanlarda — keng xalq ommasi ishtirokida ijtimoiy tizimning keskin oʻzgarishi. ijtimoiy inqiloblar jamiyat taraqqiyoti yoʻlidagi azaliy toʻsiqlarni bartaraf etishga qaratilgan. ijtimoiy inqiloblarning klassik namunalari sifatida koʻpincha xvii asrdagi buyuk ingliz inqilobi va xviii asrdagi buyuk fransiya inqilobi deb ataladi. ibtidoiy sanʼat - ibtidoiy jamoa tuzumi davri sanʼati. ilk namunalari hozirgi tipdagi odam paydo boʻlgan soʻnggi paleolit davri (taxminan mil. av. 30-ming yilliklar) ga mansub. i. s. ibtidoiy jamoa kishisiga dunyoni oʻzgartirishda orttirgan tajribalarini avloddan avlodga uzatuvchi kuch, dunyo toʻgʻrisidagi tushuncha va bilimlarini aks ettiruvchi vosita boʻlib xizmat qilgan. imperiya (lotincha imperium — hokimiyat) — 1) imperator boshqargan monarxiya davlatining nomi; baʼzi qadimiy zamon (rim imperiyasi), oʻrta asr ("muqaddas rim imperiyasi") yirik monarxiya davlatlari ham imperiya deb atalgan. podsho rossiyasi pyotr i davri (1721)dan romanovlar hokimiyati agʻdarilguniga qadar (1917), fransiya napoleon i (1-imperiya) va napoleon iii (2-imperiya) davrida, avstriya 1804— 1914-yillarda (1868-yildan avstriya-vengriya), germaniya (1871-yildan 1918-yil inqilobiga qadar) imperiya boʻlgan; …

5 / 6

ingi toʻrt xalifa (abu bakr siddiq, umar, usmon, alini roziyallohu anhular xulafoi roshidin, yaʼni toʻgʻri yoʻldan boruvchi xalifalar deb atashgan. abbosiylar, fotimiylar sulolasidan boʻlgan hukmdorlar xalifa nomi bilan atalgan. xalifalik — vii–viii asrlarda arab istilolari natijasida arabiston yarim oroli, yaqin va oʻrta sharq, shimoliy afrika, ispaniya, markaziy osiyo va kavkazortini oʻz ichiga olgan davlat (qarang arab xalifaligi). ibn xaldunning yozishicha, „johiliya arablari“ faqat diniy sifatdagi (paygʻambarlik, valiylik, kohinlik va hokazo) hokimiyatni tan olganlar. shuning uchun ham hijratdan soʻng (622-yil) madinada barpo boʻlgan va 630–632-yillarda butun arabiston yarim orolini oʻz ichiga olgan tuzum islom diniga asoslangan, teokratik davlat shaklini olgan. xoqon, qagʻan, qoon — markaziy osiyolik ayrim xalqlarda, shu jumladan, turkiy xalqlarda hukmdorlarning eng oliy unvoni. ushbu unvon imperator, shahanshoh unvonlari bilan teng maʼnoni bildirgan. xronologiya (xrono... va ...logiyadan) — 1) tarixiy voqealarning davriy tadrijiyligi; 2) vaqt oʻlchovi haqidagi fan. astronomik x. fazodagi hodisalarning qaytarilib turish qonuniyatlarini oʻrganadi va aniq astronomik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarix so’ziga glossariy"

tarix so’ziga glossariy tarix (arabcha: خيراتلا, oʻtmish; davr, vaqt, era; sana) – oʻtmish voqealar haqida axborot ochish, yigʻish, tartiblashtirish va namoyish etish bilan shugʻullanuvchi darslik. tarix bilan shugʻullanuvchi olimlar tarixchilar, deb ataladi. tarix fani voqealar ketma-ketligini tahlil etadi, ularning sabab va samaralarini tizimlashtiradi. tarixchilar tarix tabiati va foydasi ustida bahs olib borishadi. bunda ushbu fanning oʻzi ham oʻrganiladi va zamonaviy muammolarni uning yordamida hal qilishga uriniladi. biror madaniyatga oid, biroq tashqi manbalarga asoslanmagan hikoyalar (masalan, alpomish haqida asotirlar) tarixiy mavzu emas, balki madaniy meros sanaladi. totemizm (shimoliy amerika indeetslarining ojibve qabilasi tilidagi „ototem“ – „uning urugʻi“ soʻzidan) – ibtidoiy...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (22,5 КБ). Чтобы скачать "tarix so’ziga glossariy", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarix so’ziga glossariy DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram