o‘rxun yozuvi

PPTX 26 pages 5.3 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.3 MB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

powerpoint presentation samarqand davlat universiteti markaziy osiyo xalqlari tillari va madaniyati instituti o‘zbek tilshunosligi kafedrasi 1 ma’ruza mashg‘ulot mavzusi: 3-ma’ruza: o‘rxun yozuvi 2 quyidagi rejalar asosida fikr yuritamiz: 1. dastlabki yozuvlar haqida ma’lumot. 2. o‘rxun yozuvining topilishi va o‘qilishi. 3. turkiy-run yozuvi va uning guruhlarga bo‘linishi. 3 1. dastlabki yozuvlar haqida ma’lumot. koʻpchilik olimlarning fikricha, har qanday yozuvning asosida musavvirlik yotadi. atrof-tevarakdagi narsalarni suratda aks ettirish hamma xalqlarga xosdir. shuning uchun hozirgi zamon yozuvi bo’lmagan paytda odamlar ba’zi hodisa va voqealarni uzoq masofaga yetkazish niyatida yoki zamonda abadiylashtirishni, jonli va jonsiz narsalarning rasmini chizish yo’li bilan amalga oshirishgan. bu yozuv piktografik yozuv deb nom olgan. bu atama ikki so’zdan iborat bo’lib, birinchi yarim lotincha pictus (chizilgan) va ikkinchi yarmi grekcha grapho yozaman degan ma’nolarni anglatadi. birliklari piktogrammalar deb ataladi. 1. dastlabki yozuvlar haqida ma’lumot. tushunchalar mavhum tafakkurning rivojlanishi natijasida piktogrfik yozuv asta-sekin mukammallashib bordi va natijada ideografik (grekcha idea tushuncha …

2 / 26

i birinchi qadam boʻlgan qoʻrgʻon – marhum koʻmilgan joy belgisi uyg`ur yozuvi - turkiylar qadimgi turkiy yodnomalar urxun, uyg`ur, sug`diy, moniy va brahman yozuvlarida yozilgan 1. kitobni tez o‘qimoq; sug`diy yozuv – sug`dlar moniy yozuvi – moniy diniga mansub kohinlar qo`llagan brahman yozuvi - hindlar urxun yozuvi - turkiylar qadimgi turkiy yozma yodgorliklarga mansub boʻlgan oʻrxun obidalari koʻk turk davriga borib taqaladi hamda 490 dan ortiq qadimiy turkiy yozma yodgorliklar bilan bitta turkumini tashkil etadi. fanda uzoq yillar davomida oʻrxun yozuvlariga uchta yozma yodgorliklar – kul tegin, bilga xoqon va toʻnyuquq bitiktoshlari kiritib kelingan. bugun koʻk turklar davriga mansub oʻngin va kuli cho‘r bitiktoshlari ham oʻrxun yozuvlari tarkibiga kiritiladi. bilgä tonyuquq bän özüm tabg`ach älingä qїlїntїm. türük bodun tabg`achqa körür ärti yoshlikda olingan bilim – toshga o‘yilgan naqshdir birinchi 5 yillik bu esa biz 5 yillik avlodlarga ta’sir ko’rsata olamiz degani miyaning ilk rivojlanishida sezuvchanlik davrlari maktabgacha bo‘lgan davr maktab …

3 / 26

aniya run – heikel pahlaviy, soʻgʻd – tomson, menges, pederson 16 qadimiy turk tamgʻalari – aristov, mallitskiy so`g`d – klashtorniy, livshich oromiy – sokolov, radlov #1 qadimiy turkiy harflarining turk tamgʻalaridan kelib chiqqanligi, faqat oromiy, soʻgʻd va pahlaviy yozuvlari ham oʻz ta’sirini koʻrsatgan – e.d.polivanov; pahlaviy - h.jensen; yarim pahlaviycha - j.g.fevrier; soʻgʻd-yunon – clauson, vasary, caferoğlu, kafesoğlu, v.g.guzev, klashtorniy; ideogrammalardan - hüseyin namık,ahmet cevat emre, ahmet jaferogʻlu, a. mahmutov, v.g.guzev, klyashtorniy. qadimiy turkiy yozuvning kelib chiqishi masalasidagi uzil-kesil yechim sifatida 1993-yilda v.g.gusev va s.g.klyashtorniy tomonidan ilk bora ilgari surilgan hamda v.g.gusevning 2000-yilda qilgan ma’ruzasidagi ma’lumotlarini ko’rsatish o’rinli bo’ladi. koʻk turk alifbosi qadimiy turklarning oʻz ijod mahsuli (otonkton) ekanligini toʻliq isbotlab berildi. koʻk turk yozuvi rasm va tamgʻalardan iborat boʻlgan shaklda “oʻz yozuv madaniyatini yaratganlar hamda soʻz-boʻgʻin-harf bosqichlarini” bosib oʻtgan va viii asrning boshlarida harfli yozuv koʻrinishiga aylana boshlagan. #1 turkiy run yozuvi deyilishiga sabab shuki, urxun harflarining qadimgi german …

4 / 26

in xum topildi. idishlardagi ba'zi yozuvlar tirnab bitilgan, ba'zilariga qattiq jism bilan o‘yib bitilgan. oltin xumlardagi yozuvlarni yozef xaltel birin-ketin izchillikda tavsiflab bergan. mazkur xazinani ko‘p tadqiqotchilar attila nomi bilan bog'laydilar. xumga solingan chavandoz suratini ham attila deb taxmin qiladilar. 2.yevroosiyo guruhi alifbosi. bu guruhga, don va kuban alifbosi va bu alifboda bitilgan turkiy-run yozuvi yodgorliklari kiradi. don va kuban yozuvlarining paleografik xususiyatlari shuni ko‘rsatadiki, ular viii—ix asrlarga mansubdir. yevroosiyo guruhiga kiruvchi turkiy-run yozuvlari orasida achchiqtosh va isfara yozuvlari ham alohida o‘rin tutadi. qizilqumdagi to‘zbuloq degan joydan topilgan yozuv ham alohida belgilari borligi bilan turkologlarning diqqatini jalb qilgan. yevroosiyo guruhi alifbosi osiyo guruhi alifbosi. 1895-yili akademik v.v. radlov osiyo run yozuvi yodgorliklarini tadqiq etganda, osiyo yozuvi yodgorliklari ikki alifboda — yenisey va urxun alibosida yaratilgan, degan xulosaga keldi. xx asrning 30-yillarida esa s. y. malov uchinchi yozuvni — talas yozuvini qo‘shdi.yettisuv yozuvi yodgorliklarida maxsus (.....) belgilarning qo‘llangani talas alifbosining alohidaligini …

5 / 26

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rxun yozuvi"

powerpoint presentation samarqand davlat universiteti markaziy osiyo xalqlari tillari va madaniyati instituti o‘zbek tilshunosligi kafedrasi 1 ma’ruza mashg‘ulot mavzusi: 3-ma’ruza: o‘rxun yozuvi 2 quyidagi rejalar asosida fikr yuritamiz: 1. dastlabki yozuvlar haqida ma’lumot. 2. o‘rxun yozuvining topilishi va o‘qilishi. 3. turkiy-run yozuvi va uning guruhlarga bo‘linishi. 3 1. dastlabki yozuvlar haqida ma’lumot. koʻpchilik olimlarning fikricha, har qanday yozuvning asosida musavvirlik yotadi. atrof-tevarakdagi narsalarni suratda aks ettirish hamma xalqlarga xosdir. shuning uchun hozirgi zamon yozuvi bo’lmagan paytda odamlar ba’zi hodisa va voqealarni uzoq masofaga yetkazish niyatida yoki zamonda abadiylashtirishni, jonli va jonsiz narsalarning rasmini chizish yo’li bilan amalga oshirishga...

This file contains 26 pages in PPTX format (5.3 MB). To download "o‘rxun yozuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rxun yozuvi PPTX 26 pages Free download Telegram