yorug’likning qaytish qonuni

DOCX 9 pages 123.8 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.8 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

yorug’likning qaytish qonuni. turli sirtlarda yorug’likning qaytishi yorug’likning qaytish qonuni. turli sirtlarda yorug’likning qaytishi reja: 1. yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalishi 2. yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab qaytish yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalishi yorug’lik aralashuvi - bu kogerent to’lqinlarni qo’shish paytida yorug’likning o’zaro kuchayishi yoki pasayishi hodisasidir. shovqin ikkita izchil yorug’lik manbalari (ya’ni doimiy fazalar farqi bilan to’liq izchil yorug’lik nurlarini chiqaradigan) bir-biriga juda yaqin bo’lganida sodir bo’ladi. ikki mustaqil yorug’lik manbalari hech qachon to’lqinlar orasidagi doimiy fazoviy farqni saqlamaydi, shuning uchun ularning nurlari aralashmaydi. shunga qaramay, to’sqinlik naqshlari manbadan kelgan bitta yorug’lik nurining ikkiga bo’linishi natijasida yuzaga keladi. optikaning amaliy ahamiyati va uning boshqa bilim sohalariga ta’siri juda katta. teleskop va spektroskopning ixtirosi inson oldida ulkan koinotda sodir bo’ladigan eng ajoyib va eng boy hodisalar olamini ochdi. mikroskopning ixtirosi biologiyada inqilob qildi. fotosurat fanning deyarli barcha sohalariga yordam bergan va yordam berishda davom etmoqda. ilmiy jihozlarning eng muhim elementlaridan biri …

2 / 9

i katta darajada optik tadqiqotlar asosida paydo bo’lgan va rivojlanganligini aytish kifoya. lazerlarning ixtirosi nafaqat optikada, balki uni fan va texnikaning turli sohalarida qo’llashda ham ulkan yangi imkoniyatlar ochdi. yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalish qonuni. ma’lumki, yorug’likning biror kichikroq manbai bilan ko’z orasiga tiniqmas buyum joylashtirilsa, yorug’lik manbai ko’rinmay qoladi. buning sababi shuki, bir jinsli muhitda (masalan, havoda) yorug’lik to’g’ri chiziq bo’ylab tarqaladi. yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalishi juda qadim zamonlarda tajriba yo’li bilan aniqlangan faktdir. masalan, yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalish qonuni yangi eradan 300 yil ilgari yashagan yevklid asarida bayon etilgan, ammo bu qonun, ehtimol undan ham oldin ma’lum bo’lgandir. hamma yaxshi biladigan soyaning hosil bo’lish hodisasi yorug’likning bir jinsli muhitda to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalishidandir. soya, yarim soya hosil bo’lishi ushbu qonunning isbotidir. agar tiniqmas vs jismni a nuqtaviy yorug’lik manbai yordamida yoritsak u vaqtda tiniqmas jismning soyasi aniq bo’lib ekranga tushadi ( agar yorug’lik manbai a1 ma’lum …

3 / 9

rug’lik juda kichik teshikdan o’tayotganda, uning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalish qonuni o’z kuchini yo’qotadi, yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalish qonuni taxminiy qonundir, chunki yorug’lik juda kichik teshiklar orqali o’tganda bu qonundan chetlanish kuzatiladi (difraksiya yuz beradi). yorug’lik dastasining mustaqillik qonuni shundan iboratki, uncha kuchli bo’lmagan yorug’lik nurlari bir-biri bilan uchrashganda ular bir-biriga halaqit bermaydi. lekin nurlar uchrashgan nuqtaning yoritilganligi ortadi. bu qonunning bajarilishini isboti bir vaqtning o’zida inson tomonidan bir necha jismlarning kuzatilishini ko’rsatish mumkin. chunki bu jismlardan qaytib inson ko’ziga tushuvchi yorug’lik nurlari bir-birlariga halaqit bermaydi, aks holda biz ularni bir paytning o’zida ko’rmagan bo’lar edik. yorug’lik nuri va yorug’lik dastasi degan tushunchalarga to’xtalsak. yorug’lik tarqaladigan yo’nalish yorug’lik nuri deb ataladi. shu’lalanayotgan nuqta hamma tomonga yorug’lik tarqatgani uchun bu nuqtadan o’tkazilgan har qanday to’g’ri chiziq yorug’lik nuri bo’laoladi. yorug’lik nuri degan tushuncha sof geometrik tushuncha ekanligi yuqoridagi tarifdan ko’rinib turibdi. amalda yorug’lik hamma vaqt to’g’ri chiziq bilan chegaralangan konus …

4 / 9

n, ammo uni xohlagancha toraytirib bo’lmaydi nurlar dastasi o’tayotgan diafragmaning teshigi kichraytirila borsa, nurlarning to’g’ri chiziq bo’ylab ketishi tobora buziladi - yorug’lik soya sohasiga o’ta boshlaydi. biror jismga yorug’lik oqimi tushganda, birinchidan, bu tushuayotgan yorug’likning bir qismi jism sirtidan qaytadi. bunday hodisa yorug’likning qaytishi deb ataladi. ikkinchidan, yorug’likning yana bir qismi jismga kirib, uning ichida tarqalishni davom ettirishi mumkin. bunda, yorug’likning bu qismi jism sirtida o’zining boshlang’ich yo’nalishini o’zgartirishi va jism ichida boshqa yo’nalishda tarqalishi mumkin. bu hodisa yorug’likning sinishi deb ataladi. agar tushayotgan va singan yorug’lik oqimlari qo’shilsa, ularning yig’indisi jismga tushayotgan to’la yorug’lik oqitmiga miqdor jihatidan teng bo’ladi. lekin yorug’likning jism ichida tarqalish jarayonida, u muhitga yutiladi, shuning uchun uning intensivligi tobora kamaya boradi. bunda yorug’lik energiyasi energiyaning boshqa turlariga, xususan, jismning ichki energiyasiga aylanishi mumkin. yorug’lik ta’siri ostida jismlarning isishi hammaga yaxshi ma’lum. qaytgan va singan yorug’likning nisbiy kattaligi bir qator faktorlar: jismning moddasi, jism sirtining holati, …

5 / 9

r sn orasidagi burchak scn tushish burchagi deb ataladi. qaytgan nur ss1, bilan o’sha perpendikulyar s1n orasidagi burchak s1cn qaytish burchagi deb ataladi. tushuvchi va qaytgan nurlar nurning tushish nuqtasidan ko’zguga o’tkazilgan perpendikulyar bilan bir tekislikda yotishi tajribadan ko’rinib turibdi. diskni aylantirib, ko’zguga tushuvchi nurning tushish burchagini o’zgartiramiz, u holda qaytish burchagining ham o’zgarishini ko’ramiz. tushish burchagini va unga muvofiq keladigan qaytish burchagini har safar o’lchab ko’rib, ularning bir-biriga teng ekanligini bilish mumkin. shunday qilib, yorug’likning qaytishi quyidagi qonunlar asosida yuz beradi: tushuvchi nur va nurning tushish nuqtasida qaytaruvchi sirtga o’tkazilgan perpendikulyar qaysi tekislikda yotsa, qaytgan nur ham shu tekislikda yotadi. qaytish burchagi tushish burchagiga teng . yorug’likning qaytish qonunini topish uchun ishlatiladigan asbob. bunday shartlar faqat yorug’lik tekis sirtga (masalan yassi, ko’zguga) tushib qaytgandagina bajariladi (1.6s-rasm). agar yuza tekis bo’lmasa bunday yuzaga tushgan yorug’lik tekis qaytmasdan hamma tomonga sochilib ketadi (1.6d-rasm). bunday qaytishga tarqoq qaytish yoki diffuz qaytish deyiladi. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yorug’likning qaytish qonuni"

yorug’likning qaytish qonuni. turli sirtlarda yorug’likning qaytishi yorug’likning qaytish qonuni. turli sirtlarda yorug’likning qaytishi reja: 1. yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalishi 2. yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab qaytish yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalishi yorug’lik aralashuvi - bu kogerent to’lqinlarni qo’shish paytida yorug’likning o’zaro kuchayishi yoki pasayishi hodisasidir. shovqin ikkita izchil yorug’lik manbalari (ya’ni doimiy fazalar farqi bilan to’liq izchil yorug’lik nurlarini chiqaradigan) bir-biriga juda yaqin bo’lganida sodir bo’ladi. ikki mustaqil yorug’lik manbalari hech qachon to’lqinlar orasidagi doimiy fazoviy farqni saqlamaydi, shuning uchun ularning nurlari aralashmaydi. shunga qaramay, to’sqinlik naqshlari manbadan kelgan bitta yorug’l...

This file contains 9 pages in DOCX format (123.8 KB). To download "yorug’likning qaytish qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: yorug’likning qaytish qonuni DOCX 9 pages Free download Telegram