mehnatni tashkil qilish psixologiyasi

PDF 12 pages 436.1 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 436.1 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

11-mavzu. mehnatni tashkil qilish psixologiyasi reja: 11.1. harakat va sa’i harakat tushunchalari. mehnatga oid xatti-harakatlarning psixologik tahlili. 11.2. mehnat jarayonidagi xatti- harakatlarning guruhlanishi va ularning tavsifi. 11.3. mehnatga doir ko’nikmalarning hosil bo’lishi. 11.4. xatti-harakatlarning avtomatlashuvi va malakalarning shakllanishi. mashqlar. 11.1. harakat va sa’i harakat tushunchalari. mehnatga oid xatti-harakatlarning psixologik tahlili faoliyatga yo’llagan maqsad, odatda, yo ko’proq, yo ozroq darajada insondan uzoqlashgan bo’ladi. shuning uchun ham maqsadga erishish uchun, kishi harakat qila borgan sari, uning oldida paydo bo’ladigan qator juz’iy vazifalarning kishi tomonidan izchillik bilan hal etila borishidan tarkib topadi. masalan, ishchining mehnat faoliyati, jumladan, umuman muayyan bir mahsulotni talab qilingan sifat darajasida ishlab chiqarishdan iborat yagona maqsadga va mo’ljallangan mehnat unumdorligiga erishishga qaratilgan deylik. bu maqsadni amalga oshirish uchun vaqtning har bir bo’lagi mobaynida ma’lum bir joriy vazifalarni bajarish, masalan, detal shaklidagi qolipni yasash, qolipga pechda eritilgan metallni quyish va sovutish, yarim tayyor detalni dastgohda yo’nish, uni vaqti-vaqti bilan namuna …

2 / 12

sh metodi” yordamida o’rganilgan. ushbu metodda eng ko’p qo’llaniladigan uslub, test materiallarini berish vaqti bir nechta intervalga bo’linadi va bu jarayon video yoki boshqa texnika yordamida qayd etiladi. har bir intervalda, u yoki bu funksional blok orqali bajariladigan, aqliy va psixomotor harakatlar bajarilishining xususiyatlari tahlil qilinadi. mikrotuzilish metodining eng muhim vazifasi ― bir butunlik xususiyatini saqlab qoluvchi komponent(qism)larni ajratib olish va ular orasida yuzaga keluvchi munosabatlarni o’rganishdan iboratdir. faoliyatni o’rganishga asoslangan yondoshuv an’anasiga ko’ra bunday komponent(qism)lar faoliyat tahlilining “birligi” sifatida tushuniladi. psixotexnikadagi bunday yondashuv rivojlanishining tarixi quyidagichadir. 1920-yillarda frenk va lilian gilbret birinchilar qatorida, ishchilarning mehnat jarayoni davomidagi harakatlarini o’rganish maqsadida, “vaqt oralig’ida bajarilgan harakatlarni tahlil qilish” metodini yaratishdi. ushbu metodda olingan ma’lumotlarga ko’ra, ishchilarning “tabiiy” harakatlari ichida bajarilayotgan vazifa uchun zarur, aql-idrokka asoslangan harakatlar bajarilishi bilan birga tartibsiz, ortiqcha va mantiqsiz xatti-harakatlar ham bajarilar ekan. bunday harakatlar odatda unchalik e’tiborga olinmaydi, ammo ular shaxsan ishchining psixofiziologik holatiga salbiy ta’sir …

3 / 12

; 2) perseptiv-motor harakatlarini ongli ravishda nazorat qilish bilan bog’liq (qidirish, topish, tanlash, o’rnatish); 3) aqliy xatti-harakatlar (nazorat qilish, rejalashtirish); 4) asosiy bajarish faoliyatini umumlashtiruvchi; 5) ish davomidagi pauzalar bilan bog’liq (dam olish, noiloj to’xtab qolish). yuqorida aytib o’tilganidek, perseptiv-motor xatti-harakatlar ongli nazorat ostida bajariladi. ushbu ongli nazorat esa, quyidagi psixologik tarkibiy qismlar (komponentlar)dan tashkil etadi. psixik nazoratni ta’minlovchi komponentlarni quyidagi sxema ko’rinishida tasvirlash qulaydir: 11.2. mehnat jarayonidagi xatti-harakatlarning guruhlanishi va ularning tavsifi frenk va lilian gilbret tadqiqotlarining natijalari, f.u.teylor g’oyalarida ilgari surilgan mantiqqa hamoxang, o’xshash bo’lib, amaliyotda muvaffaqiyatli tadbiq etila boshladi. ular tomonidan ishlab chiqilgan texnologiyalarning tadbiq etilishi, hatto korxonaning zo’r xodimlarida ham ishlab chiqarish samaradorligining bilinarli darajada o’sishiga sabab bo’ldi. zamon zayliga monand yangi kasb paydo bo’layotgani sababli, bunday yondashuvning dolzarbligi saqlanib qolmoqda. har xil kasb egalarining mehnat jarayoni davomidagi harakatlarini o’rganish natijasida, ushbu harakatlar umumlashtirilganda ularni asosiy 4 guruhga ajratildi: 1. mo’ljallovchi xatti-harakatlar. 2. bajaruvchi xatti-harakatlar. 3. …

4 / 12

a psixologik salomatligiga salbiy ta’sir qilishiga olib keladi. demak, o’ylanmay qilingan ishdan ham psixofiziologiyaga, ham cho’ntakka, bunday holat davom etaversa, ushbu ishchi-xodimning oilaviy iqtisodiyotiga, tinchligiga, mavqesiga putur yetishiga olib keladi. bunday holatga tushib qolgan fuqarolar sonining ma’lum bir miqdori esa, o’z navbatida davlat iqtisodiyoti, siyosiy mavqesiga ham salbiy ta’sir ko’rsatadi. shuning uchun ham, mehnatni to’g’ri tashkillashtirish nafaqat ushbu mehnat, kasb sohalari masalalari tadqiqotchilari uchun, balki iqtisodiyot, siyosat yo’nalishi sohalaridagi olimlar uchun ham katta ahamiyatga egadir. ushbu yo’nalishda olib borilgan izlanishlar natijasida, mo’ljallovchi xatti-harakatlarni quyidagi ikki turga, ya’ni: 1) nazariy mo’ljallovchi harakatlar. 2) amaliy mo’ljallovchi harakatlarga ajratib olish maqsadga muvofiq deb hisoblandi va bularning har birining mazmuni alohida tavsiflar bilan ochib berildi. nazariy mo’ljallovchi harakat deganda, biror ishni bajarish maqsadida, mazkur ish bo’yicha uning maqsadi, qanday qismlardan tashkil topishi, boshlanishi, davom etishi, tugallanishini nazariy jihatdan ishlab chiqish tushuniladi. bunday rejalashtirishning kamchilik tomoni shunda-ki, nazariy jihatdan yozib chiqqanda amaliyotda sodir bo’lishi mumkin …

5 / 12

rakatlar maqsaddagi ish insonning psixikasiga qanday ta’sir etishi bo’yicha taxminiy bo’lsada ma’lumotlarga ega bo’lishga yordam beradi. vaqt shuni ko’rsatdi-ki, o’ta murakkab, kutilmagan vaziyatlarga boy va ma’suliyatli kasblarda yillar davomida mo’ljallovchi harakatlar bo’yicha tajribalar, sinovlar o’tkazilishining natijasida ko’plab insonlarning sog’lig’i, hayoti saqlanib qolingan. masalan, uchuvchi, kosmonavt, poezd yo avtobus haydovchisi, quruvchi, muhandis yoki konveyerda ishlovchilarning faoliyatlari davomida yo’l qo’yilgan bitta xatosi qanday fojialarga sabab bo’lishi mumkinligini aytishga hojat yo’q, deb o’ylaymiz. yangicha faoliyat bilan shug’ullanmoqchi bo’lgan har bir odam, ayniqsa faoliyatida o’zining va o’zgalarning hayotiga havf tug’dirishi holati paydo bo’lishi mumkin bo’lgan kasb bilan shug’ullanmoqchi bo’lganlar uchun, ularni ishga qo’yishdan avval maxsus kasbiy o’qishlar, maxsus ko’rsatmalar bilan tanishtirish, kasb ustalariga shogirdlikka berish ishlari tashkil etiladi. ishga kirish vaqtida mazkur kasbga zarur talablar ishlab chiqilgan. bunday talablarga binoan ishga joylashmoqchi bo’lganlar nafaqat kasb bo’yicha bilimga, balki tibbiy ko’rikdan o’tishlari, psixologik va kasbiy sifatlarga ega bo’lishlari nazarda tutiladi. bundan tashqari murakkab va ma’suliyati …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mehnatni tashkil qilish psixologiyasi"

11-mavzu. mehnatni tashkil qilish psixologiyasi reja: 11.1. harakat va sa’i harakat tushunchalari. mehnatga oid xatti-harakatlarning psixologik tahlili. 11.2. mehnat jarayonidagi xatti- harakatlarning guruhlanishi va ularning tavsifi. 11.3. mehnatga doir ko’nikmalarning hosil bo’lishi. 11.4. xatti-harakatlarning avtomatlashuvi va malakalarning shakllanishi. mashqlar. 11.1. harakat va sa’i harakat tushunchalari. mehnatga oid xatti-harakatlarning psixologik tahlili faoliyatga yo’llagan maqsad, odatda, yo ko’proq, yo ozroq darajada insondan uzoqlashgan bo’ladi. shuning uchun ham maqsadga erishish uchun, kishi harakat qila borgan sari, uning oldida paydo bo’ladigan qator juz’iy vazifalarning kishi tomonidan izchillik bilan hal etila borishidan tarkib topadi. masalan, ishchining mehnat faoliyat...

This file contains 12 pages in PDF format (436.1 KB). To download "mehnatni tashkil qilish psixologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mehnatni tashkil qilish psixolo… PDF 12 pages Free download Telegram