nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlari

PPTX 20 pages 1.6 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

prezentatsiya powerpoint nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlari nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlarini, ya’ni nutq faoliyatining tuzilishi va ishlashi jihatidan tashkil etilishini bilish, birinchidan- nutqning murakkab mexanizmini normada tasavvur qilish; ikkinchidan- nutq patologiyasi (buzilishi) tahliliga differensial yondashish; uchinchidan- tuzatuvchi ta’sir yo‘llarini to'g'ri belgilashga imkon beradi. xx asrning boshlaridayoq nutq funksiyasining miyadagi maxsus "alohida nutq markazlarining mavjudligi bilan bog'lagan nuqtayi nazar keng yoyilgan edi. i.p. pavlov bu qarashga yangi yo'nalish berdi. u bosh miya qobig'ining nutq funksiyalari lokalizatsiyasi murakkab bo'libgina qolmay, balki o'zgaruvchan xususiyatga ega ekanligini ham isbotlab berdi va uni "dinamik lokalizatsiya" deb atadi. ivan petrovich pavlov p.k.anoxin, a.n.leonteva, a.r.luriya va boshqa olimlarning olib borgan tadqiqotlariga ko‘ra, har qanday psixik funksiyalarning asosi alohida "markazlar" bo'lmay, balki markaziy asab tizimining turli joylarida joylashgan murakkab funksiyalar tizimi hisoblanadi. anoxin pyotr kuzmich luriya, aleksandr romanovich til — bu fonetik, leksik va grammatik vositalar tizimidir. gapiruvchi o‘z fikrini bayon etish uchun zarur so‘zlarni tanlaydi, ularni til grammatikasi qoidalariga asoslanib …

2 / 20

mlari faoliyati bilan bog‘liqdir. biroq bosh miya qobig’lning ayrim bo’lmlari nutqning hosil bo’lshida asosiy rol o'ynaydi. bular chap (chapaqaylarda o'ng) yarimsharning peshana, chakka va ensa qismlaridir. bosh miya qobig'ining bu qismlarida nutq faoliyatida faol ishtirok etuvchi: 1.nutq harakat analizatori. 2.nutq ko'ruv analizatori. 3.nutq eshituv analizatori joylashgan. 1— bosh miya; 2— burun bo‘shlig‘i; 3~ qattiq tanglay; 4—bo‘shlig‘i; 5—lablar; 6-tishlar; 7-til uchi; 8- til orqasi; 9~ til oldi; 10 - kichik tilcha; 11 - halqum; 12 — hiqildoq; 13 — trafeya; 14 — bronx; 15 — o‘ng o‘pka; 16 — diafragma; 17 — qizilo ‘ngach; 18 - umurtqa; 19 - orqa miya; 20 - yumshoq tanglay. nutq harakat analizatori bosh miya qobig'ining chap peshana qismida joylashgan bo’lb, broka markazi deb ataladi. bu qism og'zaki nutqning paydo bo’lishida qatnashadi. nutq eshituv analizatori bosh miya qobig'ining chap chakka qismida joylashgan bo'lib, vernike markazi deb ataladi. bu qismda begona nutqni qabul qilish jarayoni ro‘y beradi. …

3 / 20

shi ta’sirida harakatga keladi. proprioretseptorlarning vazifasi muskullarimiz faoliyatini nazorat qilishdir. baroretseptorlar o‘zlariga nisbatan bo‘lgan bosimning o'zgarishi natijasida harakatga keladi va ular halqumda joylashgan bo‘ladi. biz gapirgan vaqtimizda markazga intiluvchi yo‘l orqali bosh miya qobig‘iga kelayotgan proprio va baroretseptorlar harakati ro‘y beradi. markazga intiluvchi yo‘l butun nutq organlari faoliyatida umumiy regulator (boshqaruvchi)lik rolini bajaradi. stvol yadrosidan bosh miya nervlari boshlanadi. periferik nutq apparatining hamma a’zolari bosh miya nervlari bilan ta’minlanadi. ulardan asosiylari: uch tarmoqli, yuz, til-halqum va sayyor nervlar- hiqildoq va ovoz boylamlarini, halqum va yumshoq tanglay muskullarini innervatsiyalaydi. bundan tashqari til-halqum nervi tilning sezuvchi nervi bo‘lib hisoblanadi. sayyor nerv esa nafas va yurak a’zolarining muskullarini innervatsiyalaydi. qo‘shimcha nervbo‘yin muskullarini innervatsiyalaydi, til osti nervi til muskullarini harakat nervlar-i bilan ta’minlaydi. bu tizim bo'yicha bosh miya nervlari orqali nerv impulslari markaziy nutq apparatidan periferik nutq apparatiga yuboriladi. nerv impulslari nutq a’zolarini harakatga keltiradi. markaziy nutq apparatining nutq apparatiga boruvchi bu yo‘l nutq …

4 / 20

an jiddiy farq qiladi. nafas chiqarish nafas olishdan biroz uzoqroq bo’ladi (nutqdan tashqari vaqtda nafas olish va nafas chiqarishning davomiyligi deyarii bir xil bo‘ladi). bundan tashqari nutq talaffuz qilinayotgan vaqtda nafas olish harakatlari soni odatdagi nafas olish va nafas chiqarish (nutqsiz) vaqtidagidan ikki marotaba kamdir. uzoq nafas chiqarish uchun ko‘p havo zapasi kerak bo’lishi tushunaniidir. shuning uchun nutq jarayonida havo olish va chiqarishning hajmi ko‘payadi (taxminan 3 marta). nutq vaqtida nafas olish nisbatan qisqa va chuqur bo’ladi. nutq vaqtidagi nafas olishning yana bir xususiyati shundaki, nutq jarayonidagi havo chiqarish havo chiqarish muskullarining faol harakati ostida sodir bo’ladi. bu esa uzoq va chuqur nafas chiqarishga imkon yaratadi va bundan tashqari, havo oqimi bosimini ko‘paytiradi (busiz jarangdor nutqning bo’lishi mumkin emas). ovoz bo’limi hiqildoq va u bilan birga joylashgan ovoz paychalaridah tashkil topgan. hiqildoq nafas yomining burun bo‘shlig‘idan keyingi qismi. hiqildoq havoning traxeyaga o‘tishini ta'minlaydi va unga qattiq, suyuq moddalartushishiga to‘sqinlik qiladi. …

5 / 20

‘ladi. bu vaqtda hiqildoqning kattaligi qizlarda 1/3, o‘g‘il bolalarda 2/3 qismga o‘sadi va ovoz paychalari cho'ziladi. artikulatsion bo‘lim. artikulatsion bo‘limning asosiy a’zolari: til, lablar, jag‘ (yuqori va pastki), qattiq va yumshoq tanglay, alveolalardir. ulardan til, lab, yumshoq tanglay va pastki jag‘ faol, qolganlari passiv organlar hisoblanadi nadstav nayi ~ bu hiqildoqdan yuqorida joylashgan: halqum, og‘iz bo‘shlig‘i va burun bo‘shlig‘i hisoblanadi. odamda og‘iz va halqum bir bo‘shliqni hosil qiladi. bu hamma tovushlarni talaffuz etishga imkoniyat yaratadi. hayvonlarda (maymunlarda) halqum va ovoz bo‘shlig‘i juda tor teshik bilan bog‘langan. bu nutq rezonatorining zarur funksiyasini bajaradi. nadstav nayi odamda evolutsiya davomida hosil bo‘lgan. nadstav nayi o‘zining tuzilishi, kattaligi, shakli bo‘yicha o‘zgarishi mumkin. nadstav nayining kattaligi va shaklining o'zgarishi nutq tovushlarini hosil qilishda katta ahamiyatga egadir. nadstav nayining shakli va kattaligining o‘zgarishi rezonansni keltirib chiqaradi. rezonans natijasida nutq tovushlari oberitonlarining birlari kuchayadi, boshqalari esa pasayadi. shunday qilib, tovushlarning maxsus nutq tembri vujudga keladi. masalan, a …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlari"

prezentatsiya powerpoint nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlari nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlarini, ya’ni nutq faoliyatining tuzilishi va ishlashi jihatidan tashkil etilishini bilish, birinchidan- nutqning murakkab mexanizmini normada tasavvur qilish; ikkinchidan- nutq patologiyasi (buzilishi) tahliliga differensial yondashish; uchinchidan- tuzatuvchi ta’sir yo‘llarini to'g'ri belgilashga imkon beradi. xx asrning boshlaridayoq nutq funksiyasining miyadagi maxsus "alohida nutq markazlarining mavjudligi bilan bog'lagan nuqtayi nazar keng yoyilgan edi. i.p. pavlov bu qarashga yangi yo'nalish berdi. u bosh miya qobig'ining nutq funksiyalari lokalizatsiyasi murakkab bo'libgina qolmay, balki o'zgaruvchan xususiyatga ega ekanligini ham isbotlab berdi va uni "dinamik lokalizatsiya" deb...

This file contains 20 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqning anatomik-fiziologik me… PPTX 20 pages Free download Telegram