abdulazizxon davrida buxoro xonligi

DOCX 15 pages 299.4 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 299.4 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

abdulazizxon davrida buxoro xonligi reja 1. shayboniylar davlatining tashkil topishi va buxoroni poytaxtga aylantirilishi 2. abdullaxon tashqi siyosatida xo‘ja islom jo‘yboriyning o‘rni 3. abdulazizxon davrida buxoroda adabiyot, san’at va me’morchilik 1. abdulazizxon davlatining tashkil topishi va buxoroni poytaxtga aylantirilishi xv asrning 90-yillarida movarounnahrdagi temuriylar saltanati amalda mustaqil boshqariladigan viloyatlarga aylanib qolgan edi. kichik bir viloyatda hokimlik qilayotgan temuriy shahzodalarning har biri poytaxt samarqandni egallash, bobokalonlari o‘tirgan taxtga chiqib, butun mamlakatga yagona hukmdor bo‘lish orzusida edilar. bu niyatga etish uchun ular o‘rtasida o‘zaro ichki nizo avj olib ketgan bo‘lib, mamlakat aholisining ham temuriylardan noroziligi kuchayib borayotgan bir davr edi. samarqand hukmdori sulton ahmad mirzoning 1494-yilda vafot etishi, bu holatni yanada keskinlashtirdi, mamlakatda boshboshdoqlik, ko‘p hokimiyatchilik vujudga keldi. bu vaziyatdan temuriylarning shimoldagi qo‘shnisi, dashti qipchoqda o‘z hokimiyatini mustahkamlab olgan muhammad shayboniyxon (1451- 1510) foydalanib qolish uchun 1497-yilda movarounnahrni egallash uchun birinchi marta qurol bilan bostirib kirdi. tarixga e’tibor qaratsak, abdulazizxon asli xi …

2 / 15

aga muhammad shayboniyxon asos solgan bo‘lib, xv-asr oxiri va xviasr boshlarida toju-taxt uchun o‘zaro kurashayotgan temuriy shahzodalarning o‘zaro nizolari oqibatida movarounnahrning asosiy shaharlari: samarqand va buxoroni osonlik bilan egallab, yangi davlatga asos soldi. keyinchalik movarounnahrning qolgan hududi va xuroson ham bu davlat tarkibiga kiritildi. ismoil i safaviy bilan bo‘lgan jangda shayboniyxon o‘ldirilgach, 1510-yil ubaydullaxon dushmanga qarshi kurashga otlandi. 1511-yilda bo‘lgan jangda engilgan ubaydullaxon va ko‘chkunchixon, samarkand hokimi suyunchxo‘jaxon, shuningdek, muhammad temur sulton va jonibek sulton o‘z yaqinlari bilan turkiston shahriga chekinadilar. 1512-yil 28 aprelda ko‘li malik jangida ubaydullaxon g‘alaba qozonib, buxoro va samarqandni egallaydi. 1512-yil bahorida ubaydullaxonning shijoati natijasida movarounnahr yana abdulazizxon qo‘liga o‘tdi. biroq ismoil i yuborgan najmi soniy boshchiligidagi 60 ming kishilik safaviylar qo‘shiniga suyangan bobur 1512- yil kuzida g‘uzor va qarshini egallaydi. najmi soniy qo‘shini g‘ijduvonni qamal qilishga kirishdi. ubaydullaxon va jonibek sulton karmanaga, kuchkunchixon va temur sulton miyonqolga chekinib, hal qiluvchi jangga tayyorgarlik ko‘rishadi. 1512-yil 24 …

3 / 15

1533-yilda abu saidxon vafotidan so‘ng, turkiy an’anaga binoan sultonlar ichida eng yoshi ulug‘i ubaydullaxon buxoroda abdulazizxon sulolasining xoni qilib ko‘tariladi. poytaxt ham samarqanddan buxoroga ko‘chirilib, buxoro xonligining tashkil topish jarayoni boshlandi. ubaydullaxon hukmronligi davrida buxoroning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaz sifatidagi mavqei kuchaydi ubaydullaxondan so‘ng 1539-yil hokimiyatga o‘g‘li abdulazizxon taxtga chiqadi. abdulazizxon ungacha 1538-1539-yillar oralig‘ida xorazmda hokimlik qiladi. otasining vafotidan so‘ng mamlakatda ikki hokimiyatchilik vujudga kelib, abdulazizxon buxoro xoni (1540-1550), ko‘chkunchixonning o‘g‘li abdullatifxon esa samarqand xoni (1540-1551) bo‘lgan. abdulazizxon o‘z hukmronligi davrida davlat va aholi manfaatlarini ko‘zlab qator islohotlar o‘tkazdi, ayrim soliqlar, jumladan,tanob puli, tafovut, tavfiri va boshqalarni bekor qildi va buxoro atrofini yangi mudofaa devori bilan o‘rash olishga kirishdi (devor qulilishini keyinchalik abdullaxon bitkazadi va u xx asr o‘rtalarigacha saqlandi) imomqulixonning uzoq davom etgan hukmronligidan so‘ng, taxtga o‘tirgan nodir muhammadga nisbatan norozi kuchlar xo‘jandga bostirib kirgan qozoqlarni haydab chiqarish jarayonida uning o‘g‘li abdulazizni xon deb e’lon qiladilar 4 . …

4 / 15

bdulazizxon hokimiyatining dastlabki o‘n yilligida samarqand hokimi yalangto‘sh bahodir kuchidan foydalandi. keyinchalik yalangto‘sh samarqand hokimligi mavqeini saqlab qola oldi. “silsilat as-salotin”da keltirilgan ma’lumotlarga qaraganda, u abdulazizxon tomonidan berilmoqchi bo‘lgan otaliq unvonini rad etgan. nadrmuxammadxon (1642-1645) xukmronligining so‘nggi yillarida buxoroning e’tiborli zotlaridan xo‘ja tojiddin jo‘yboriy bilan xon o‘rtasidagi munosabatlar sovuklashdi. xo‘ja tojiddin xatto uzining tungich farzandi muxammad yusuf xo‘jaga nadrmuxammadxon bilan aloka kilishni ta’qiqlaydi va u bilan balxga bormaslikni maslahat beradi. zero, nadrmuxammadxonga karshi fitna uyushtirilayotganidan xo‘ja tojiddin vokif edi. 1645-yilga kelib amirlarning nizolari avjga chiqdi. nizolar tepasida amir boqi turardi. nadrmuhammadxon amirlar o‘rtasidagi nizolarni bartaraf kilish uchun ular ustiga o‘g‘li abdulazizxonni yubordi. rahimbek, sevinch-biy, muhammadyor-biy kabi amirlar abdulazizxonga uni otasi o‘rniga xon kilib ko‘tarmoqchi ekanliklarini, agar bunga rozi bulmasa, har ikkalasini ham buxorodan badarg‘a qilmokchi ekanliklarini aytishdi. abdulazizxon ularning shartlarini qabul qilib o‘zini buxoro xoni deb e’lon qildi. uning nomi xutbaga qo‘shib o‘qildi. xo‘ja tojiddin jo‘yboriy abdulazizxonning taxtga chiqish marosimida …

5 / 15

ylar xonadoni vakillariga nisbatan muayyan mas’uliyat yuklardi. shu mas’uliyatdan kelib chiqqan holda, u jamiyat e’tiborida bo‘lgan jo‘yboriylarga yaxshi munosabatda bo‘ldi va oldingi hukmdorlar tarafidan o‘rnatilgan jo‘yboriylar bilan chambarchas aloqa olib borish an’anasini davom ettirdi. abdulazizxon buxoro xoni deb e’lon qilingan o‘sha suronli kunlarda samarqanddan buxoroga otlangan yangi xonni, ya’ni abdulazizxonni kutib olish va uni muborakbod etish uchun xo‘ja tojiddin jo‘yboriy uning istiqboliga chiqib, zanjirsaroy mavzeida xon bilan uchrashadi. bo‘lib o‘tgan muloqotda har ikkala tomon ham birbiriga iltifotlar ko‘rsatishdi. hayitlarda abdulazizxon tomonidan xo‘ja tojiddin jo‘yboriyga alohida hurmat ko‘rsatilib, uni xonning yoniga o‘tqazishardi. xon saroyidagi oliy majlislar ham xo‘ja tojiddin ishtirokisiz o‘tmasdi. xo‘ja tojiddinning tashrifi abdulazizxon uchun alohida mamnuniyat baxsh etgan abdulazizxon hukmronligining oxirida taxtni ukasi va valiahdi subhonquliga topshirib, o‘zi eron safaviylari davlat hududi orqali hajga jo‘nab ketishga qaror qiladi. 1681-yilda uni eron shohi kutib olgan. o‘sha davr manbalarida bu haqda ma’lumotlar berilgan. 1683- yilda makka shahrida vafot etgandan so‘ng o‘sha …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdulazizxon davrida buxoro xonligi"

abdulazizxon davrida buxoro xonligi reja 1. shayboniylar davlatining tashkil topishi va buxoroni poytaxtga aylantirilishi 2. abdullaxon tashqi siyosatida xo‘ja islom jo‘yboriyning o‘rni 3. abdulazizxon davrida buxoroda adabiyot, san’at va me’morchilik 1. abdulazizxon davlatining tashkil topishi va buxoroni poytaxtga aylantirilishi xv asrning 90-yillarida movarounnahrdagi temuriylar saltanati amalda mustaqil boshqariladigan viloyatlarga aylanib qolgan edi. kichik bir viloyatda hokimlik qilayotgan temuriy shahzodalarning har biri poytaxt samarqandni egallash, bobokalonlari o‘tirgan taxtga chiqib, butun mamlakatga yagona hukmdor bo‘lish orzusida edilar. bu niyatga etish uchun ular o‘rtasida o‘zaro ichki nizo avj olib ketgan bo‘lib, mamlakat aholisining ham temuriylardan noroziligi kuchayib bo...

This file contains 15 pages in DOCX format (299.4 KB). To download "abdulazizxon davrida buxoro xonligi", click the Telegram button on the left.

Tags: abdulazizxon davrida buxoro xon… DOCX 15 pages Free download Telegram