rivojlanish falsafasi

DOCX 16 pages 38.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.0 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

5-mavzu. rivojlanish falsafasi reja: 1. shakllanish, o‘zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining o‘zaro aloqasi va farqi. 2. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari 3. falsafa tarixida kategoriyalarga turli munosabatlar. 4. metodlarning tasnifi: fan va falsafa metodlari. tayanch tushunchalar: harakat, progrez, regrez, qonun, ayniyat qonuni, tafovud qonuni, qarama-qarshilik birligi qonuni, inkorni-inkor qonuni, kategoriya, yakkalik, xususiylik, umumiylik, sistema, struktura, element, mazmun va shakl, mohiyat va hodisa, imkoniyat-voqelik, bahona va shart, sabab va oqibat, metod, metodika, metodologiya, dialektika, metafizika, sofistika, eklektika, sinergetika. 1. shakllanish, o‘zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining o‘zaro aloqasi va farqi. falsafiy ma’noda «tamoyil»(prinsip) tushunchasi fundamental qoida, birinchi asosni, biron-bir konsepsiya yoki nazariyaning eng muhim asosini anglatadi. falsafiy nazariya sifatidagi dialektikaga tamoyillar yaxlit tus beradi, uning qonunlari va kategoriyalarini izchil tizimga soladi. dialektikaning hozirgi konsepsiyalarida umumiy aloqadorlik va rivojlanish, tarixiylik, sababiylik, tizimlilik kabi tamoyillar muhim rol o‘ynaydi.iuyida bu tamoyilla bilan tanishamiz. umumiy aloqadorlik tamoyili. dunyo o‘ta rang-barang. har bir ob’ekt ko‘p sonli xossalarga …

2 / 16

ko‘p sonli sababiy zanjirlarning murakkab «tuguni» hisoblanadi. u boshqa ob’ektlardan ta’sirlanish bilan bir vaqtda o‘zi ham ularga aks (reaktiv) ta’sir ko‘rsatadi. «tashqi» va «ichki» sababiy zanjirlar unda uyg‘unlashadi, kesishadi va tarmoqlanadi. ular bir-biri bilan o‘zaro aloqaga kirishadi va bu o‘zaro aloqa ob’ektda yuz beruvchi barcha jarayonlarning negiziga aylanadi. aloqa uchun asos. aloqa, aloqa uchun asos va aloqa shart-sharoitlari tushunchalarini farqlash lozim. aloqa yuzaga kelishiga imkoniyat yaratuvchi ayrim xossa, belgi yoki munosabat aloqa uchun asos bo‘ladi. asosning mavjudligi aloqa o‘rnatish uchun zarur, lekin etarli emas, chunki uning o‘rnatilishi doim emas, balki muayyan sharoitdagina yuz beradi. shart-sharoitlar – bu avvalo predmet mavjud bo‘lgan muhitdir. u aloqa o‘rnatish uchun qulay yoki noqulay bo‘lishi mumkin. shart-sharoitlar o‘z holicha aloqa o‘rnatish omili bo‘lishi mumkin emas, ular faqat aloqa yuzaga kelishiga ko‘maklashadi yoki monelik qiladi. munosabat. aloqa tushunchasi o‘zaro aloqa, harakat, munosabat tushunchalari orqali yoritiladi. «hozirgi zamon falsafa lug‘ati»da1 munosabat tushunchasi «narsalarning o‘zaro mavjudlik usuli, ularda …

3 / 16

ini to‘ldiradi, harakatlanayotgan, tadrijiy rivojlanayotgan dunyoning keng manzarasini yaratish imkonini beradi. biron-bir aloqalar va o‘zaro ta’sirlarsiz mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan ob’ektlar amalda mavjud emas. aloqalarning tasnifi va xususiyati aloqalarning asosiy turlari aloqalarnnig xususiyatlari materiyaning asosiy turlariga va uning harakat shakllariga xos bo‘lgan aloqalar materiya mavjudligining asosiy shakllariga xos bo‘lgan aloqalar qonun, hodisani belgilaydigan aloqalar qonun, hodisani belgilamay digan aloqalar ijtimoiy moddiyenergetik makonga doir ichki tashqi biologik vaqtga doir muhim ahamiyatsi z kimyoviy strukturaviy zaruriy tasodifiy fizik informatsion genetik barqaror beqaror mexanik sababiy umumiy yakka funksional aloqalar quyidagi jihatlar bilan tavsiflanadi. aloqalarning bunday shakllari qatoriga ichki va tashqi aloqalar; muhim va ahamiyatsiz bog‘lanishlar; zaruriy va tasodifiy bog‘lanishlar; barqaror va beqaror aloqalar; umumiy va yakka aloqalar kiradi. 1 qarang: sovremenniy filosofskiy slovar / pod red. v.e.kemerova. – m.: 2004. – s.497. rivojlanishda bu aloqalarning roli bir xil emas: ularning ayrimlari yordamida predmet o‘z tabiatini ro‘yobga chiqaradi, ya’ni ular bosh rolni o‘ynaydi, boshqa …

4 / 16

an boshqacha bo‘lgan, insonning jismoniy tipi 40-50 ming yil ilgari to‘liq shakllangan. bunda tarixiylik to‘liq namoyon bo‘layotgandek. biroq, aslida, tabiat, materiya abadiy, biz uning faqat muayyan fragmentlarini, tabiat fragmentlarining tarixini qo‘ramiz xolos. shuning uchun tarixiylik tamoyili haqida emas, balki evolyusiya tamoyili haqida gapirish to‘g‘riroq bo‘ladi. tarixiylik tamoyilining shakllari turlicha. tarixiyliknnig ijtimoiy jihati ijtimoiy tarixning qonuniyatligi, uning taraqqiyoti qaytarilmas ekanligidan dalolatdir. yangi ijtimoiy tuzilma va tizimlarning paydo bo‘lishi muqarrar. ijtimoiy hayotni o‘rganishda tarixiylik tamoyili g‘oyasi ibn xaldun, ar-roziy, gegel ijodida aks etgan. metodologik jihatdan tarixiylik tamoyili jamiyat taraqqiyotining u yoki bu bosqichidagi yaxlitlikni, rivojlanishning istiqbollarini baholash imkonini beradi. masalan, o‘zbekiston mustaqillikning dastlabki yillaridayoq ta’lim sohasida islohotlarni amalga oshirdi. bu ta’lim tizimining ilgarigi holatidan butunlay yangi holatga o‘tishini ta’minladi. mulk sohasidagi islohotlar esa kishilarning mulkka ongli munosabatini shakllantirishga zamin tayyorladi. jamiyatning tarixiy rivojlanishida va tarixiylik tamoyilining amal qilishida tarixiy taraqqiyotni bilish yoki bilmaslik muhim ahamiyat kasb qiladi. zero, bilish orqali yangi jamiyatning …

5 / 16

m metodologik ahamiyat kasb qiladi. tizimlilik tamoyilining asosiy omili yaxlitlik tamoyilidir. bu ob’ektlarni ikki yoqlama: bir tomondan ob’ektlarning muhit bilan mutanosibligi, ikkinchi tomondan tizim elementlari, xossalari va funksiyalarining butun doirasida ichki bo‘linishi nuqtai nazaridan o‘rganishni talab qiladi. bunda butunning xossalari uning elementlarini nazarda tutadi va aksincha. tizimning yaxlitligi haqidagi tasavvurlar aloqa orqali konkretlashtiriladi. 2. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. rivojlanishning umumiy qonunlari. hodisalarni tavsiflashdan ularning mohiyatini anglab etishga o‘tish hodisalarda umumiy jihatlarni topishni talab etadi. bunda vazifa turli hodisalar o‘rtasida umumiy jihatlarni topishdangina iborat emas. hodisalarni birlashtiruvchi va ularning birligini belgilovchi asosni tushunib etish zarur. bu asos – hodisalarni «biriktiruvchi» va ularni bir-biriga yo‘ldosh bo‘lish, uyg‘unlashish va muvofiqlashishga majbur qiluvchi amalda mavjud bo‘lgan barqaror aloqani aks ettiruvchi qonundir. qonunlarni bilishga hodisalarni ilmiy o‘rganish natijasida erishiladi. odatda, bu olimlarning tafakkurdan uzoq zahmat chekishni talab etuvchi juda og‘ir ishdir. voqelikning biron-bir qonunini aniqlash uchun olim o‘rganilayotgan hodisalar haqidagi dastlabki ma’lumotlarning ko‘p sonli …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanish falsafasi"

5-mavzu. rivojlanish falsafasi reja: 1. shakllanish, o‘zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining o‘zaro aloqasi va farqi. 2. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari 3. falsafa tarixida kategoriyalarga turli munosabatlar. 4. metodlarning tasnifi: fan va falsafa metodlari. tayanch tushunchalar: harakat, progrez, regrez, qonun, ayniyat qonuni, tafovud qonuni, qarama-qarshilik birligi qonuni, inkorni-inkor qonuni, kategoriya, yakkalik, xususiylik, umumiylik, sistema, struktura, element, mazmun va shakl, mohiyat va hodisa, imkoniyat-voqelik, bahona va shart, sabab va oqibat, metod, metodika, metodologiya, dialektika, metafizika, sofistika, eklektika, sinergetika. 1. shakllanish, o‘zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining o‘zaro aloqasi va farqi. falsafiy ma’nod...

This file contains 16 pages in DOCX format (38.0 KB). To download "rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanish falsafasi DOCX 16 pages Free download Telegram