seleksiya asoslari fanidan mustaqil ish o’simliklar sifat belgilari va uning irsiylanishi va o’zgaruvchan tahlili

DOCX 15 pages 34.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.0 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish tayyorladi: ________________________ qabul qildi: ________________________ mavzu: seleksiya asoslari fanidan mustaqil ish o’simliklar sifat belgilari va uning irsiylanishi va o’zgaruvchan tahlili reja kirish........................................................................................................3 1. o’simliklar sifat belgilari va ularning turlari...................................5 2. sifat belgilarining irsiylanishi va genetik asoslari..........................10 3. o’zgaruvchan tahlili va seleksiyada qo’llanilishi...........................12 xulosa.....................................................................................................14 foydalanilgan adabiyotlar.......................................................................15 kirish seleksiya – insoniyat tarixida eng muhim va eng eski biotexnologiya sohalaridan biridir. miz ming yil avval qadimgi odamlar turli o’simlik va hayvonlardan yaxshi belgilariga ega nusxalarni tanlab, ularni o’stirishni boshladi. bu jarayoni orqali bugungi qishloq xo’jaligi ekinlari va chorva hayvonlari yaratildi. bugungi pomitor, bug’doy, paxta, qo’y, sigir – bular hammasi tabiiy o’simliklari va hayvonlaridan seleksiya orqali farq qiladi. seleksiya – faqat o’simlikni o’stirish emas, balki ilmiy asosda yaxshi belgiga ega nusxalarni tanlab, yangi navlar yaratish ilmidir. seleksiyaning asosiy vazifasi – o’simliklarning xosildorini orttirib, sifatini yaxshilab, turli shart-sharoitga davamdor navlar yaratish. xx asrda seleksiya natijasida …

2 / 15

(tarxanda kuzatiluvchi), biokimyoviy (oqsil, vitaminlari) va boshqa xususiyatlari. har bir o’simlik turining o’zining sifat belgilari bor va bu belgilar genetik asosga asoslanadi. pomitor’da rang – qizil yoki sari, mevani kattaliki – katta yoki kichik, xosildor – ko’p yoki kam – bu bularning hammasi sifat belgilari. seleksiya – bu yaxshi sifat belgilariga ega o’simliklarni tanlab, yangi navlar yaratish jarayoni. sifat belgilarining irsiylanishi – o’simliklar ota-onasidan bolalarga qanday o’tishi. gregor mendel 1860-yillarda mox o’simligida turli belgilarin irsiylanishi qonunlarini o’rganib, genetikani asos soldi. mendelian genetikasi – kalitativ (rang, shakli kabi discrete) belgilarin irsiylanishi. ammo kvantitativ (balandlik, xosildor kabi continuous) belgilari ko’p genlar tomonidan ifodalanadi va environmental ta’sirga sezilarli. shuning uchun seleksiyada bu belgilarin irsiylanishini tushunish muhim. o’zgaruvchanlik – populyatsiyada o’simliklar turli-turli. bir xildigan sohada o’stirilgan pomitorlar ham turli kattalikda, turli rangda bo’ladi. bu o’zgaruvchanlik genetik omillardan (ota-onadan turli genlar olib borilishi) va environmental omillardan (suv, oziq, harorat) kelib chiqadi. seleksiyada bu o’zgaruvchanlikni aniqlab, …

3 / 15

ilishi – mass selection, individual selection, hybridization, marker-assisted selection kabi turli seleksiya metodiklari tushuntiriladi. shuning orqali seleksiya’ning ilmiy asoslari aniq bo’ladi. 1. o’simliklar sifat belgilari va ularning turlari o’simliklar sifat belgilari – o’simliklarning turli xususiyatlari va xarakteristikalari bo’lib, ularning ko’rinib turadigan tashqi belgilaridan tortib, ko’rinib turmaydigan genetik asosigacha bo’lgan barcha xususiyatlarni qamrab oladi. bu belgilar o’simliklarning genomida saqlangan genetik informatsiyasining ifodalanishi hisoblanadi. har bir o’simlik turida turli sifat belgilari mavjud va bu belgilar o’simliklarning turli-tumanlikini yaratadi. seleksiya – bu yaxshi sifat belgilariga ega o’simliklarni tanlab, yangi va samarali navlar yaratish jarayoni. bugungi kommerial navlar – pomitor, bug’doy, paxta, kartoshka – bularning hammasi seleksiya orqali yaratilgan va ularning sifat belgilari tabiiy o’simliklargina ancha farq qiladi. o’simliklar sifat belgilari ikki asosiy guruhga bo’linadi. birinchisi, kalitativ belgilar – rang, shakli kabi diskret va aniq bo’lgan belgilar. bu belgilar ko’pincha bitta yoki bir nechta genlar tomonidan ifodalanadi va mendelian qonunlariga asoslanadi. kalitativ belgilarda o’rtachavarilar …

4 / 15

gilari. fiziologik belgilar – o’simliklarning hayotiy jarayonlari bilan bog’liq, masalan o’sish tezligi, gul-poya vaqti, pishish vaqti, dormancy vaqti. agromik belgilar – tarxanda kuzatiluvchi va o’lchash mumkin bo’lgan belgilar, masalan xosildor, sifat, davamdorlik, stress-ga chidamlilik. biokimyoviy belgilar – mevani yoki unuqning kimyoviy tarkibi, masalan protein, karbohidratlar, yog’lar, vitaminlar va minerallar miqdori. o’simlik sifat belgilarining birinchi asosiy kategoriyasi – morfologik belgilar. poya belgilari o’simlikling mustahkamligini, shakli, balandligini belgilaydi. poya balandligi – o’simlikning ildiz boshidan gulli oxirigacha o’lchangan masofasi. bug’doy’da poya balandligi 50-100 sm bo’ladi va bu songa qarab yangi navlar yaratiladi. qisqa poya yaxshi ko’riladi, chunki shamol va og’ir yomg’ir’dan o’simlik yotib tashlanmaydi va mevani yo’q bo’lmaydi. xx asrning 1960-yillarda seleksiyalar bug’doy’ni qisqa poyali (dwarf) navlar yaratdilar, masalan mexican dwarf wheat. bu navlar baland xosildor berdi va “green revolution”ning asosiy sababllaridan biri bo’ldi. poya rangi – qizil, sariq, ko’k, ko’kzargi ranglar bo’ladi va genetik asosga asoslanadi. poya rangi o’simliklarni identifikatsiya qilishda yordam …

5 / 15

hil ranglar bor. yashil rangi chlorophyll miqdori bilan bog’liq. qo’q yashil barglar juda fotosinteza qiladi va yuqori xosildor beradi. bargli teksturasi – bargning silliq, xorus yoki meshaviy bo’lishi. masalam, paxta’da ba’zi navlarda silliq barglar bo’lsa, ba’zilarda xorus barglar bor. xorus barglar insektlarga qarshi himoya qiladi va paxta’ni xorus bargli navlari insektlardan kam zararlandi. bargli shaklini – oval, uzuncha, tomchicha shapdan boshqalar. har bir o’simlik turida muayyan bargli shakli mavjud. ildiz belgilari o’simliklarning suv va oziq o’rganish quvvati, quruqlikka davamdorligini belgilaydi. ildiz tubi – ildizning shakli. taproot (bir bosh ildiz) – bitta asosiy ildiz bosh bilan, masalan paxta’da. fibrous roots (tarmog’i ildiz) – ko’p bir xildagan ildiz bor, masalan bug’doy’da. ildiz tarmog’i – ildizning kichik ildizlari miqdori. tarmog’i ko’p ildiz yaxshi, chunki suv va oziq ko’proq olib turadi. ildiz chuqurligi – ildizning erdagacha chuqurligi. chuqur ildiz yaxshi, chunki quruqlikda suv tubdan olib turadi. bug’doy’da chuqur ildiz yaxshi bo’lsa, paxta’da juda chuqur …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "seleksiya asoslari fanidan mustaqil ish o’simliklar sifat belgilari va uning irsiylanishi va o’zgaruvchan tahlili"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish tayyorladi: ________________________ qabul qildi: ________________________ mavzu: seleksiya asoslari fanidan mustaqil ish o’simliklar sifat belgilari va uning irsiylanishi va o’zgaruvchan tahlili reja kirish........................................................................................................3 1. o’simliklar sifat belgilari va ularning turlari...................................5 2. sifat belgilarining irsiylanishi va genetik asoslari..........................10 3. o’zgaruvchan tahlili va seleksiyada qo’llanilishi...........................12 xulosa.....................................................................................................14 foydalanilgan adabiyotlar...................

This file contains 15 pages in DOCX format (34.0 KB). To download "seleksiya asoslari fanidan mustaqil ish o’simliklar sifat belgilari va uning irsiylanishi va o’zgaruvchan tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: seleksiya asoslari fanidan must… DOCX 15 pages Free download Telegram