tasavvuf falsafasi

PPTX 11 pages 602.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 602.0 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

tasavvuf falsafasi tasavvuf falsafasi tasavvuf, bir tomondan, din va shariat, ikkinchi tomondan, falsafa va hikmat ilmi bilan bog'liq holda rivojlanib kelgan o'ziga xos ta'limotdir. ammo shunisi borki, so'fiylar o'zlarini har doim faylasuflarga va kalom ahli (shariat ahli ulamolari)ga qarama-qarshi qo'yib kelganlar. nega? chunki kalom ahli qur'on oyatlari, payg'ambar hadislarini zohiran o'rganish, olam yaratilishi va tuzilishini aynan diniy tasavvurlar bilan tushuntirishdan nariga o'tmas, islomni ham, iymonni ham aql bilan qabul qilish va ahkomlarning rasm-rusumlari, odatlarni mustahkam saqlash uchun kurashganlar. tasavvuf inson haqidagi bu qarashlarni qabul qilgan. shu kabi insonning ikki asos – jism va ruhdan iboratligi, inson jismida to'rt unsur – suv, olov, havo va tuproq xususiyatlari jamlangani qayd etiladi. inson o'z ruhi bilan farishtalarga, jismi bilan esa tabiatga, ya'ni hayvonlarga borib taqaladi, deydi tasavvuf shayxlari. faylasuflar xudoni ham shu yo'sinda o'rganib, uni sababi avval, birinchi turtki beruvchi yoki javhar deb ta'riflaganlar. garchi aflotun va uning izdoshlari xudoni mutloq ruh deb, …

2 / 11

n, balki ruhni chiniqtirib, qalbni musaffolash orqali cheksiz kamolotga intilish, o'z-o'zini takomillashtirish, yangi-yangi maqomlar-martabalarni egallab borish. bu esa faqat nazariy tayyorgarlik, ta'lim-tahsil bilan bo'lmaydi, buning uchun muayyan ruhiy-ma'naviy yo'l-tariqatni bosib o'tish, qattiq va qat'iy cheklanish va mahrumliklarni boshdan kechirish lozim, deydi so'fiylar. shunday qilib, to'rtinchi xususiyat – tasavvufda ilohiy ishq orqali poklanish va pok parvardigor vasliga etishish g'oyasidir (ya'ni inson va ilohning qorishib, qo'shilib ketishi g'oyasi). parvardigor – bir ideal, uning olami mutlaq poklik olami. shuning uchun inson ham batamom pok bo'lgandagina bu olamga erisha oladi. pok bo'lish uchun esa qalbda shu poklik timsoli ulug' tangriga behudud va ado bo'lmas muhabbat bo'lishi kerak. bu muhabbat mavhum bir tuyg'u emas. insonning mutlaq haqiqat, mutlaq adolat va poklikka erishish istaklari tasavvufda mujassam bo'ldi. bu ehtiyoj, orzu kuchli zavq va ishtiyoqni, o'zini unutish va bexudlikka olib borgan ishqni keltirib chiqaradi. beshinchidan, tasavvufdagi ontologiya, ya'ni borliq haqidagi qarashlar ham irfoniy muhabbat tushunchasi bilan bog'liq …

3 / 11

hayot jilolari shundan. inson buni idrok etsa o'z rabbini tezroq taniydi. demak, yana inson bilan bog'liq qilib tushuntiriladi. vahdatul shuhud tarafdorlari esa ibn arabiy nomi bilan bog'liq vahdatul vujud ta'limotini isloh qilib, uni yana ham insonga yaqinlashtirib talqin etadilar. ya'ni, olam vujudining yagonaligi emas, balki olam yagonaligini mushohada etish birinchi rejaga olib chiqildi. parvardigor inson qalbida aks etib, o'zidan shohidlik beradi yoki o'zini-o'zi mushohada etadi. ma'lum bo'ladiki, inson qanchalik kamolga erishsa, poklanib, ilohiylashib borsa, unda ilohiylik sifatlari ko'payib boraveradi va oxir-oqibatda u mansur halloj kabi “anal haq” (“men haqman”) deyishga haqli bo'la oladi. tasavvufning “falsafalashish” davri bo'lmish xii-xiii asrlarda bir qator mutafakkir adiblar, orif so'fiylar etishib chiqdiki, biz ularni tasavvufni falsafa bilan bog'lovchilar deb aytamiz. chunonchi, ibn al arabiy, abu homid muhammad g'azzoliy, farididdin attor, aynulquzot hamadoniy, aziziddin nasafiy, yahyo suhravardiy, ibn saboin, abdurazzoq koshoniy, abdulkarim jiliy, mahmud shabistariy, jaloliddin rumiy, abdurahmon jomiy, shunday mutafakkirlar sirasiga kiradi. bularning ijodida olam …

4 / 11

ilimlar, hikmat va donishmandlikning butun bir sandig'ini ochish mumkin. masalan, jaloliddin rumiyning asarlarida qanchadan-qancha falsafa bor, qanchadan-qancha insoniy muammolar tilga olinib, hanuz tozaligini yo'qotmagan fikrlarni topish mumkin. tasavvuf musulmon xalqlarining axloqiga chuqur singib borgan, bu shu darajadaki, darvesh, so'fiy axloqi bir ibrat, namuna sifatida olib qaralgan. darvesh ko'pdan-ko'p badiiy asarlarning qahramoniga aylangan. “axloqi nosiriy”, “axloqi jaloliy”, “axloqi mo'hsiniy” kabi o'rta asr axloq kitoblarida davlatchilik, adolatli jamiyat, odil hukmdor tushunchalari ham so'fiyona qarashlarga bog'lab talqin etiladi. bu badiiy adabiyotdan chuqur o'rin oladi va o'ziga xos tasavvuf estetikasi shakllandi. adabiyotlar: 1. karimov i.a. donishmand xalqimizning mustahkam irodasiga ishonaman. «fidokor» gazetasi, 2000 yil 8 iyun. 2. osnovi filosofii. — t., o'zbekiston, 1998. 3. falsafa. — t., sharq, 1999. 4. q. nazarov taxriri ostida. falsafa asoslari. t., 2005. 5. filosofiskiy entsiklopedicheskiy slovar. m., 1999. 6. mustaqillik: ilmiy izohli ommabop lug'at. t., 1999. image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 11

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf falsafasi"

tasavvuf falsafasi tasavvuf falsafasi tasavvuf, bir tomondan, din va shariat, ikkinchi tomondan, falsafa va hikmat ilmi bilan bog'liq holda rivojlanib kelgan o'ziga xos ta'limotdir. ammo shunisi borki, so'fiylar o'zlarini har doim faylasuflarga va kalom ahli (shariat ahli ulamolari)ga qarama-qarshi qo'yib kelganlar. nega? chunki kalom ahli qur'on oyatlari, payg'ambar hadislarini zohiran o'rganish, olam yaratilishi va tuzilishini aynan diniy tasavvurlar bilan tushuntirishdan nariga o'tmas, islomni ham, iymonni ham aql bilan qabul qilish va ahkomlarning rasm-rusumlari, odatlarni mustahkam saqlash uchun kurashganlar. tasavvuf inson haqidagi bu qarashlarni qabul qilgan. shu kabi insonning ikki asos – jism va ruhdan iboratligi, inson jismida to'rt unsur – suv, olov, havo va tuproq xususiyatlari...

This file contains 11 pages in PPTX format (602.0 KB). To download "tasavvuf falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf falsafasi PPTX 11 pages Free download Telegram