umurtqali hayvonlar yordamida changlanish

PPT 30 pages 11.6 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.6 MB

File type PPT

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

umurtqali hayvonlar yordamida changlanish. mavzu: umurtqali hayvonlar yordamida changlanish o'zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tabiiy fanlar fakulteti botanika kafedrasi tayyorladi: biologiya fanlari nomzodi, dotsent a. begmatov termiz-2023 umurtqali hayvonlar yordamida changlanish o'simliklar nafaqat hasharotlar yordamida changlanibgina qolmasdan, balki umurtqali hayvonlar: qushlar (ornitofiliya), ko'rshapalaklar (xiropterofiliya) va ucholmaydigan sut emizuvchilar (mammalofiliya) yordami bilan ham changlanishga moslanishgan. * ornitofiliya (qushlar vositasida changlanish) er sharining ko'pgina qismlarida, ayniqsa, tropik o'rmonlarda qushlar o'simliklarning changlanishida muhim rol o'ynaydi. amerika, osiyo va avstraliya tropiklarida, janubiy afrika cho'llarida qushlar yordamida changlanuvchi o'simliklar o'sadi. takie ptitsi obichno sobirayut nektar v polete, dlya chego oni zavisayut v vozduxe napodobie babochek-brajnikov (razmeri kolibri mogut bit daje menshe krupnix babochek) i issleduyut tsvetki s pomoshyu ochen dlinnogo klyuva. esli tsvetok krupniy, to ptitsa poprostu saditsya na nego. opilitelyami mogut bit i dovolno krupnie ptitsi, naprimer popugai lori, obitayushie v tropicheskoy azii. u etix popugaev ochen svoeobrazniy yazik - ego …

2 / 30

ri (trochilidae) asalari kattaligicha va undan sal yirikroq bo'lishadi (tanasining o'lchami 5.7 sm va vazni 1.6 g). er yuzida ularning 106 turkumi va 357 turi ma'lum. boshqa qushlardan uzun va ingichka tumshuqlari, uzun tillari, zaif va kichkina, yurishga yaramaydigan oyoqlarining bo'lishi bilan farq qiladi. kolibri qushlari kalibrilar (trochilidae). asalso'rarlar (meliphagidae) asalso'rarlarning 170 dan ortiq turi bo'lib, ularning areali – janubi-sharqiy osiyo, yangi gvineya, avstraliya, tinch okean orollari (gavay orollari bilan). asalso'rarlar tashqi ko'rinishi, rangi, yashash sharoitlari va tanasining o'lchami (9-32 sm) bilan bir-biridan farq qilishadi. ular asosan o'rmon qushlari bo'lishsada, dasht va savannalarda uchraydigan turlari ham mavjud. ularning aksariyati nektar, gul changi va hasharotlar bilan oziqlanishadi. ayrimlari esa mevalarni hush ko'rishadi. avstraliyada ular evkalipt daraxtlarini changlantirishda asosiy rolni o'ynaydi. asalso'rarlar (meliphagidae). nektarso'rarlar (nectariniidae) aksariyat ornitofil qushlarning patlari yorqin va yaltiroq yashil rangda bo'ladi. bu qushlar asosan, ochiq joylarda yashashadi, ochiq rangli bo'lmagan turlari esa o'rmonning ichki qismlarida yashaydi. nektarso'rarlarning tumshuqlari …

3 / 30

arida esa gul shakliga mos ravishda qayrilgan bo'lib, oziqa oladigan ma'lum tur o'simliklarning gullarining shakli va katta-kichikligiga qarab shakllangan. changlovchi qushlar asosan meliphagidae, nectarinidae, drepanididae va trochilidae oilalari vakillari hisoblanadi. ornitofil gullar va qushlar orasidagi munosabatlarda tabaqalanish kuzatilmaydi. aksariyat ornitofil o'simliklar gullari qushlarning turli vakillari yordamida changlanadi, ushbu qushlar ham turli o'simlik gullaridan nektar yig'ishga moslanishgan. ayrim o'simlik vakillari faqatgina ma'lum qushlar bilan changlanishga moslashgan, masalan, kalibrilar ularning gullarini tumshuqlari bilan urib ochishadi. turli oilaga mansub har-xil changlovchi qushlar tumshuqlarining tuzilishi: 1,2 –meliphagidae oilasi; 3 –nectarinidae oilasi; 4, 5 – drepanididae oilasi; 6–8 –trochilidae oilasi ornitofil gullar: ornitofil gullarning o'lchamlari har xil bo'lib, hid taratmaydi. ulardagi nektarlar asosan saxarozadan iborat, uning nektardagi kontsentratsiyasi 10-33% gacha etadi. gulchangidan qushlar ba'zi hollardagina oqsil manbai sifatida foydalanishadi. ornitofil o'simliklarni faqat qushlargina changlantirib qolmasdan, ularni turli hasharotlar va ba'zan ko'rshapalaklar ham changlantirishadi. ornitofiliya boshqa changlanish usullariga nisbatan keyinroq paydo bo'lgan usuldir. olimlar bu usulni …

4 / 30

material bo'ladi. ornitofil gullar: 1 – ryabchik (fritillaria imperiales); 2 – abutilon (abutilon megapotamicum); 3 – fuksiya (fuchsia sp.); 4 – aloe (aloe arborescens) ornitofil o'simliklar ornitofil o'simliklar odatda ertalab gullashadi. ularda mustahkam gulqo'rg'onlari bo'lib, u gulni, tugunchani va chuqur joylashgan nektarni himoya qilish vazifasini bajaradi. odatda bu gullar zigomorf, ko'pincha naysimon yoki osilib turuvchi, alohida yoki to'pgullarga birlashgan bo'ladi xiropterofiliya (ko'rshapalaklar yordamida changlanish). ko'rshapalaklar yordamida changlanish osiyo, amerika, avstraliya va afrika tropiklarida tarqalgan. bu usulda changlanadigan o'simliklar 60 oilaga mansub, 750 turdan iborat. xiropterofil o'simliklarning aksariyati baland daraxtlar va lianalar, ba'zan butalar va xattoki o't o'simliklardir. xiropterofiliya (ko'rshapalaklar yordamida changlanish). ko'rshapalaklar bilan bunday o'simliklar orasidagi aloqa shundan iboratki, ko'rshapalaklar ularning gullarini kechasi changlantiradi. bu o'simliklar asosan kechki va tungi gullash tipiga ega bo'lgan o'simliklardir. gulchangi va nektarlar faqat kechasi etiladi. odatda changlanish jarayoni, ya'ni guldagi urug'chining etilishi ko'rshapalaklarning ko'payish vaqtiga to'g'ri keladi. o'simlik gullari yirik va mustahkam tuzilishga ega …

5 / 30

a usulida changlanishlarni amalga oshirishlari mumkin. mushuksimon limur (lemur catta) gullarga asosan tana massasi 100 g atrofida bo'lgan sutemizuvchilar tashrif buyurishadi. ular nektardan qo'shimcha oziq sifatida foydalanishadi. ba'zi bir sutemizuvchilar (masalan, avstraliyada opossumlar) gul changini ham iste'mol qilishadi. madagaskar orolida mushuksimon limur (lemur catta) kaktus (cereus hildmannianus) larning gullarini changlantiradi gul hidiga shaydo bo'lgan kenguru ham gullarni changlantirishi mumkin! mirmekofiliya (chumolilar yordamida changlanish). chumolilarning o'simliklarni changlatishdagi roli unchalik katta bo'lmasa ham, ular turli o'simlik gullaridan shiralar yig'ib, naslining shakarga va oqsil moddalarga bo'lgan talabini qondirishda ishtirok etishadi. chumolilar jamoa bo'lib yashab, juda ham tajavvuzkor bo'lishadi. ular o'simlikka qo'nmoqchi bo'lgan har qanday hasharotga hujum qilishadi va hasharotlar chumolilardan uzoqroq bo'lishga harakat qilishadi. mirmekofiliya (chumolilar yordamida changlanish). chumolilarning tanasi qattiq bo'lib, quruq changlar yopishmaydi, ularning tanasi kichik bo'lganligi tufayli changdon va urug'chi tumshuqchasiga tegmay harakat qilishadi. lekin ular gul qismlarini mexanik ravishda tebratib, o'simlikda avto- va geytonogamiya usulida changlanishiga sababchi bo'lishadi. ayrim …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umurtqali hayvonlar yordamida changlanish"

umurtqali hayvonlar yordamida changlanish. mavzu: umurtqali hayvonlar yordamida changlanish o'zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tabiiy fanlar fakulteti botanika kafedrasi tayyorladi: biologiya fanlari nomzodi, dotsent a. begmatov termiz-2023 umurtqali hayvonlar yordamida changlanish o'simliklar nafaqat hasharotlar yordamida changlanibgina qolmasdan, balki umurtqali hayvonlar: qushlar (ornitofiliya), ko'rshapalaklar (xiropterofiliya) va ucholmaydigan sut emizuvchilar (mammalofiliya) yordami bilan ham changlanishga moslanishgan. * ornitofiliya (qushlar vositasida changlanish) er sharining ko'pgina qismlarida, ayniqsa, tropik o'rmonlarda qushlar o'simliklarning changlanishida muhim rol o'ynaydi. amerika, osiyo va avstraliya tropiklarida, janubiy afrika cho'll...

This file contains 30 pages in PPT format (11.6 MB). To download "umurtqali hayvonlar yordamida changlanish", click the Telegram button on the left.

Tags: umurtqali hayvonlar yordamida c… PPT 30 pages Free download Telegram